Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi müzakirə mövzusu ola bilməz
2020-ci ilin noyabrı və 2023-cü ilin sentyabrı Cənubi Qafqazın geosiyasi simasını kökündən dəyişən dönüş nöqtələri oldu. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sarsılmaz siyasi iradəsi və Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanındakı misilsiz rəşadəti otuzillik işğala son qoyaraq ədaləti bərpa etdi. Tarixi zəfərlər regionun xəritəsini beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında yenidən cızdı.
Bu gün Azərbaycan təkcə hərbi-siyasi gücü ilə deyil, həm də qlobal sülh memarı kimi çıxış edir. Bakının birbaşa təşəbbüsü və strateji diktəsi ilə yaranan sülh gündəmi İrəvanı konstruktiv dialoqa sövq edərək regionda onilliklər boyu davam edən düşmənçilik sədlərini aşmağa imkan verdi. Artıq Ermənistan Azərbaycanın müəyyən etdiyi yeni reallıqlar çərçivəsində sülhə təhdid yaradan revanşist meyilləri cilovlamaq mərhələsinə qədəm qoyub. Hazırda rəsmi İrəvan yekun sülh sazişinin önündəki yeganə hüquqi maneə olan Konstitusiyasındakı ərazi iddialarını aradan qaldırmaq, keçmişin stereotiplərindən qurtulmaq üçün ciddi daxili islahatlarla məşğuldur.
Siyasi yumşalma özünü real iqtisadi müstəvidə də göstərməkdədir. Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi əməkdaşlığın ilk praktiki addımları atılıb. Ölkəmizdən Ermənistana enerji məhsullarının bir neçə partiyasının ixracı regionun enerji xəritəsində yeni səhifə açıb. Bununla yanaşı, Azərbaycanın logistik imkanlarından və tranzit dəhlizlərindən istifadə edilməklə Ermənistana taxıl, buğda, gübrə və digər strateji məhsulların daşınması da Bakının regionda sülhdə və dayanıqlı inkişafda maraqlı olduğunu sübut edir.
Lakin görünən odur ki, Cənubi Qafqazın münaqişə məkanı olmaqdan çıxaraq qlobal əhəmiyyətli iqtisadi qovşağa çevrilməsindən ciddi narahatlıq duyan, təşvişə düşən dairələr var. Son günlərdə atılan addımlardan, verilən açıqlamalardan bəlli olur ki, bəzi xarici güclər və regional oyunçular hələ də yeni reallığı tam həzm edə bilmir, öz ikitərəfli münaqişələrində və geosiyasi çəkişmələrində Azərbaycanın suveren ərazilərini bir alət kimi istifadə etməyə çalışırlar.
Xüsusən, Rusiyanın rəsmi şəxsləri tərəfindən ictimai müzakirələrdə Azərbaycanın sırf daxili işlərinə aid məsələlərə toxunulur, "Qarabağ məsələsi" yenidən gündəmə gətirilir. Bununla əlaqədar, diplomatik kanallar vasitəsilə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsindən siyasi spekulyasiyalarda istifadə edilməsinin qəbuledilməzliyi barədə mövqeyimiz Rusiya hökumətinin diqqətinə çatdırılıb. Buna baxmayaraq, mövzu Rusiya tərəfinin rəsmi siyasi dairələrində, media müstəvisində hələ də davam etməkdədir. Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov "Vesti" kanalına müsahibəsində Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə dair mövqe bildirərkən növbəti dəfə Qarabağ bölgəsinin Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi ilk olaraq Rusiya, yoxsa Ermənistan tərəfindən tanınması barədə şərh verib.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Qarabağ mövzusu ətrafında gedən manipulyasiyaya dair sərt bəyanat verib. XİN-dən vurğulanıb ki, Qarabağ bölgəsinin Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olması hər hansı bir dövlətin qərarına deyil, tarix, beynəlxalq hüquq və ədalətə söykənir. Bu, 44 günlük Vətən müharibəsi və antiterror tədbirləri nəticəsində bir daha təsdiq olunub: "Rusiya tərəfinə bir daha xatırlatmaq istərdik ki, Rusiya Federasiyası daxil olmaqla, heç bir ölkə, heç bir dövrdə Qarabağ bölgəsi daxil olmaqla Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü sual altına qoymayıb".
XİN-in bəyanatı ölkəmizin suveren ərazilərinin müzakirə predmeti olmasına qarşı sərt etirazın və prinsipial mövqeyin nümayişidir. Qarabağın Azərbaycanın tərkib hissəsi olması hər hansı kənar dövlətin tanımasından asılı olan bir lütf deyil. Bu, dəyişməz tarixi faktlara, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və Vətən müharibəsinin, antiterror tədbirlərinin yaratdığı yeni reallığa söykənir. Sadəcə, Rusiya və Ermənistan yox, digər ölkələr də öz aralarındakı münasibətləri aydınlaşdırarkən Azərbaycanın daxili işlərindən, ərazi bütövlüyü mövzusundan alət kimi istifadə edə bilməz. XİN xatırladır ki, Rusiya Federasiyası da daxil olmaqla, dünya birliyi heç vaxt Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü rəsmi şəkildə şübhə altına almayıb. O səbəbdən, "kim birinci tanıdı" tipli diskussiyalar mənasızdır və regiondakı kövrək sabitliyə xidmət etmir.
Əslində, Rusiya rəsmilərinin "Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi kim birinci tanıdı - Rusiya, yoxsa Ermənistan?" sualı ətrafında polemika açması təsadüfi deyil. Kreml erməni cəmiyyətindəki "Moskva bizi satdı" düşüncəsini sındırmaq üçün topu İrəvan hökumətinin üzərinə atır. Ancaq Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin ən aşağı səviyyədə olduğu bir zamanda Moskvanın İrəvanı küncə sıxışdırmaq üçün Azərbaycanın suverenliyini müzakirə predmetinə çevirmək cəhdləri qəbuledilməzdir. Qarabağ mövzusu nə Ermənistanın daxili siyasəti, nə də Rusiyanın geosiyasi oyunları üçün manevr sahəsidir. Bağlanmış səhifəni yenidən açmaq niyyətində olanların qayəsi regionu xaosa sürükləməkdir. Onlar anlayırlar ki, sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra kənar oyunçuların Cənubi Qafqaza müdaxilə qapıları tamamilə bağlanacaq.
Qərb dairələrində də "ermənilərin qayıdışı" mövzusu vasitəsilə regiona yenidən daxil olmaq cəhdləri bununla bağlıdır. Rusiya və bəzi Qərb mərkəzləri üçün Qarabağ mövzusu onilliklər boyu regiona müdaxilə etmək, tərəflər üzərində "vasitəçi" statusu ilə təsir rıçağı saxlamaq üçün əsas alət olub. Sırf bu məqsədlə mütəmadi olaraq erməni lobbisinin təsiri və regionda öz oyunçu statusunu bərpa etmək məqsədilə "humanitar faktor" adı altında məsələni gündəmdə saxlayıblar. Rəsmi Bakının bəyanatları təsdiq edir ki, bu mövzu nəinki beynəlxalq gündəmdə yoxdur, ümumiyyətlə, artıq müzakirə predmeti deyil və dövlətimizin "qırmızı xətti"dir. Qarabağ Azərbaycan ərazisi olduğuna görə, hər hansı xarici gücün mövzuya dair rəy bildirməsi, görüş və dialoqlarda müzakirəyə çevirməsi birbaşa dövlət suverenliyinə müdaxilə kimi qiymətləndirilir. Əgər bəlli çevrələr bu təhlükəli ritorikanı israrla davam etdirsələr, Azərbaycan daha ciddi addımlar atmaq məcburiyyətində qalacaq. Çünki yeni reallıqların təftişinə yönəlmiş istənilən təşəbbüs və ya açıqlama rəsmi Bakı tərəfindən qərəz və düşmənçilik aktı kimi qəbul olunur.
Paradoks ondadır ki, Ermənistan rəhbərliyi hazırda konstitusiya islahatları və sülh müqaviləsi çərçivəsində "Qarabağ məsələsi"nin birdəfəlik bağlandığını etiraf edib. İrəvanın "bitdi" dediyi məsələyə kənar güclərin "yox, hələ bitməyib" reaksiyası onların Ermənistanın maraqlarını yox, öz geosiyasi maraqlarını əsas aldığını sübuta yetirir. Həmin güclər Ermənistanı yenidən oyuncaq halına gətirməyə çalışırlar.
Cənubi Qafqazda köhnə "status-kvo"nu bərpa etmək və tarixin çarxını geriyə fırlatmaq cəhdləri əbəsdir. Bu gün Azərbaycan təkcə öz torpaqlarını azad etmiş dövlət deyil, həm də regionun diktə edən gücün və sülhün əsas təminatçısıdır. Dünya anlamalıdır ki, "Qarabağ məsələsi" 2023-cü ilin sentyabrında birdəfəlik və qəti olaraq qapanıb. İndi seçim regionun gələcəyində maraqlı olmaq istəyənlərindir. Ya Azərbaycanın yaratdığı yeni reallığa və suverenliyimizə hörmət edərək əməkdaşlıq yolunu seçməli, ya da tarixin arxivinə gömülmüş iddiaların kölgəsində qalaraq regionun inkişafından kənarda dayanmalıdırlar. Azərbaycan öz yolunu seçib, bu yol suverenlik, sülh və milli maraqların sarsılmaz müdafiəsi yoludur.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
