“Qarabağ Zəfərindən sonra ərazi bütövlüyünü bərpa edən Azərbaycan yeni geosiyasi reallıqlara uyğun olaraq xarici siyasətinin prioritetlərini yenidən formalaşdırır. Bu mərhələdə Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi, regional sabitlik və davamlı inkişaf proseslərində aparıcı aktora çevrilmək, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında nəqliyyat, enerji, ticarət və investisiya potensialından səmərəli istifadə Azərbaycanın strateji prioritetləri sırasında xüsusi yer tutur“.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin Uludağ Universitetinin professoru Mehmet Yüce deyib.
O bildirib ki, Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli əlaqələr çərçivəsində deyil, daha geniş regional əməkdaşlıq və geoiqtisadi inteqrasiya kontekstində inkişaf edir. Son illərdə Xəzər üzərindən nəqliyyat və enerji infrastrukturunun inkişafı bu münasibətlərə yeni dinamika qazandırıb. “Bu prosesdə Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyəti getdikcə artır. Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropaya uzanan Orta Dəhliz tədarük zəncirlərinin şaxələndirilməsi və dayanıqlılığının artırılması mühüm imkanlar yaradır. Dünya Bankının qiymətləndirmələrinə görə, infrastrukturun və siyasət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi bu marşrutun daşıma qabiliyyətini artırmaqla yanaşı, tranzit müddətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Orta Dəhlizin səmərəliliyini yalnız dəmir yolları və limanların inkişafı ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Bu marşrutun dayanıqlı geoiqtisadi ekosistemə çevrilməsi üçün logistika mərkəzlərinin, gömrük və sərhəd-keçid prosedurlarının əlaqələndirilməsi, rəqəmsal ticarət sistemlərinin, maliyyə və sığorta mexanizmlərinin, anbar infrastrukturu və xüsusi iqtisadi zonaların vahid sistemdə inteqrasiyası vacibdir. Azərbaycanın əsas strateji imkanlarından biri nəqliyyat bağlantısından ölkənin ümumi iqtisadi transformasiyasını sürətləndirmək üçün istifadə etməkdir. Liman, dəmir yolu, logistika, enerji və rəqəmsal infrastrukturların bir-biri ilə əlaqələndirilməsi, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə institusional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Orta Dəhlizi uzunmüddətli geoiqtisadi üstünlüyə çevirə bilər”, – deyə ekspert bildirib.
M.Yücenin sözlərinə görə, Xəzər dənizinə münasibətdə yeni geoiqtisadi yanaşma formalaşır. Əvvəllər müxtəlif iqtisadi və nəqliyyat məkanlarını ayıran coğrafi maneə kimi qəbul edilən Xəzər indi onları birləşdirən strateji iqtisadi məkan rolunu oynayır. Xüsusilə Azərbaycan-Qazaxıstan xəttinin möhkəmlənməsi Çin və Mərkəzi Asiya yüklərinin Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Azərbaycanın qarşısında duran əsas hədəflərdən biri sadəcə “tranzit ölkə” olmaqdan çıxaraq “dəhliz iqtisadiyyatının mərkəzi”nə çevrilməkdir. Bunun üçün nəqliyyat bağlantıları ilə yanaşı, istehsal, logistika, xidmət və investisiya imkanlarının da dəhliz boyunca inkişaf etdirilməsi vacibdir.
Professor bildirib ki, Azərbaycanın regional bağlantı potensialı yalnız nəqliyyatla məhdudlaşmır. Azərbaycanın ənənəvi neft-qaz ixracatçısı rolu ilə yanaşı, bərpaolunan enerji və elektrik enerjisinin ötürülməsi sahəsində həyata keçirilən layihələr də yeni imkanlar yaradır.Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizi üzrə əməkdaşlıq bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gələcəyin Avrasiya bağlantıları yalnız nəqliyyat dəhlizlərindən ibarət olmayacaq. Burada enerji, rəqəmsal texnologiyalar, maliyyə və digər sahələr bir-birini tamamlayan çoxsəviyyəli sistem yaradacaq. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, yaşıl transformasiya və rəqəmsal bağlantının kəsişdiyi strateji mərkəzə çevrilmək imkanına malikdir. Bu isə ölkənin regional rolunu ənənəvi enerji ixracatçısı və tranzit məkanı çərçivəsindən daha geniş müstəviyə çıxarır.
Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) ilə münasibətlərinin inkişafını Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr baxımından mühüm amil hesab edən ekspert deyib: “Azərbaycanın ŞƏT çərçivəsində dialoq tərəfdaşı statusu yalnız Mərkəzi Asiya ilə münasibətlər baxımından deyil, təşkilatın Avrasiya iqtisadi və strateji bağlantılarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycan ŞƏT coğrafiyasının Avropaya çıxışında mühüm bağlantı nöqtəsidir. Orta Dəhliz bu coğrafiyanın dünya bazarlarına çıxış imkanlarını şaxələndirir. Azərbaycanın enerji potensialı – həm neft və qaz, həm də bərpaolunan enerji imkanları Mərkəzi Asiyanın enerji resursları ilə Avropanın tələbatını birləşdirən əlavə imkanlar yaradır. Rəqəmsal gömrük və ticarət sistemlərinin inkişafı bu bağlantını daha səmərəli edə bilər. Azərbaycan Mərkəzi Asiya, Türkiyə, Türk Dövlətləri Təşkilatı, ŞƏT və Avropa arasında müxtəlif siyasi və iqtisadi məkanları əlaqələndirən “orta güc” kimi çıxış edə bilər. Azərbaycanın ŞƏT üçün əhəmiyyəti yalnız təşkilata əlavə bir tərəfdaşın qoşulması ilə ölçülməməlidir. Azərbaycanın əsas üstünlüyü Asiyanın iqtisadi potensialını Xəzər, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən strateji körpü rolunda çıxış etməsidir”.
