Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) ilə əməkdaşlığı, Orta Dəhlizin inkişafındakı rolu və Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat əlaqələri qazaxıstanlı ekspertlərin də diqqət çəkdiyi əsas məsələlər sırasındadır.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamalarında qazaxıstanlı politoloqlar Janat Momınkulov və Aman Mambetaliyev bildiriblər.
Politoloq Janat Momınkulov Azərbaycanın dialoq tərəfdaşı qismində ŞƏT sammitində iştirakının Qazaxıstan üçün böyük əhəmiyyət daşıdığını bildirib.
“Qazaxıstan və Azərbaycanın Orta Dəhlizin, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, liman infrastrukturunun inkişafı və multimodal marşrutların əlaqələndirilməsi ilə bağlı ortaq maraqları var. Qazaxıstan bu məsələyə praqmatik nöqteyi-nəzərdən yanaşır. Çünki bu gün Azərbaycan ŞƏT məkanında və Mərkəzi Asiya üçün Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutlarının qovuşduğu əsas məntəqələrdən biridir. Bu halda söhbət, xüsusilə, Mərkəzi Asiya-Qafqaz istiqamətindən gedir”, - deyə ekspert bildirib.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan ŞƏT ölkələri üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Ənənəvi Şimal və Cənub marşrutlarının müəyyən geosiyasi və logistik məhdudiyyətlərlə üzləşməsi fonunda Orta Dəhlizin əsas alternativ istiqamətlərdən biri kimi rolu artır.
“Əlbəttə, Orta Dəhliz yeganə marşrut deyil, lakin bu nəqliyyat axınlarının əhəmiyyətli hissəsi Azərbaycan ərazisindən keçir. Buna görə də Azərbaycanın ŞƏT-də iştirakı və təşkilatla əməkdaşlığının daha da genişləndirilməsi üzv dövlətlərin maraqlarına uyğundur”, - deyə Janat Momınkulov qeyd edib.
Politoloq vurğulayıb ki, bu, ilk növbədə, Qazaxıstan üçün vacibdir. Çünki həm siyasi rəhbərlik, həm də xarici işlər nazirlikləri səviyyəsində nəqliyyat əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsinin zəruriliyi ilə bağlı aydın qarşılıqlı anlaşma mövcuddur.
Janat Momınkulovun sözlərinə görə, Trans-Xəzər dəhlizi Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiya və oradan daha geniş Asiya bazarlarına çıxış imkanı yaradır. Hazırda region ölkələri ilə tərəfdaşlıq fəal şəkildə genişlənir.
“ŞƏT çərçivəsində status məsələsi isə əsas məqsəd deyil. Çünki ölkə artıq öz geostrateji əhəmiyyətini nümayiş etdirib və Avrasiyanın nəqliyyat-logistika sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan ölkənin Çin üçün də əhəmiyyəti artır. Pekin Avrasiya nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında və regionlar arasında bağlantıların gücləndirilməsində maraqlıdır. Bu sistemdə Azərbaycan əsas tranzit məntəqələrindən biridir”, - deyə ekspert bildirib.
Onun fikrincə, Qazaxıstan-Azərbaycan əməkdaşlığı Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat bağlantılarının inkişafında mühüm rol oynayacaq.
Politoloq Aman Mambetaliyev isə bildirib ki, Azərbaycan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının dialoq tərəfdaşı kimi fəal siyasət yürüdür və təşkilatın tamhüquqlu üzvü olmağa çalışır.
“Düşünürəm ki, yaxın gələcəkdə bu məsələ müsbət həllini tapa bilər və Azərbaycan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının tamhüquqlu üzvü ola bilər”, - deyə ekspert bildirib.
Aman Mambetaliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan bu gün fəal xarici siyasət yürüdərək müxtəlif beynəlxalq platformalarda, o cümlədən əvvəllər ölkənin daha az fəal təmsil olunduğu platformalarda öz mövqelərini möhkəmləndirir.
“Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı Azərbaycanın öz mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirə biləcəyi platformalardan biridir. Çünki təşkilatda Azərbaycanın sıx əlaqələr saxladığı bir çox dövlət təmsil olunur”, - politoloq bildirib.
O qeyd edib ki, təhlükəsizlik, ekologiya, elm, təhsil, iqtisadiyyat və xarici siyasət də daxil olmaqla bir çox məsələlər üzrə yanaşmalar oxşardır.
“Düşünürəm ki, Türk dünyası dövlətləri, ilk növbədə Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan təşkilat daxilində Azərbaycanın mövqeyini fəal şəkildə dəstəkləyəcəklər. Buna görə də Azərbaycanın burada öz mövqelərini gücləndirmək istəyi tamamilə təbiidir”, - Aman Mambetaliyev vurğulayıb.
Politoloqun fikrincə, geosiyasi dəyişikliklər fonunda formalaşan yeni iqtisadi paradiqmada Azərbaycanın, Qazaxıstanın və ümumilikdə Türk dövlətlərinin rolunu nəzərə almaq lazımdır.
Onun sözlərinə görə, əsas logistika marşrutları bu gün əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bu, həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərinə aiddir.
“Yaxın Şərqdəki münaqişə, Ukraynadakı müharibə və sanksiya siyasəti Türk dövlətlərinin inteqrasiyası üçün yeni imkanlar yaradıb. Orta Dəhliz böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistanın bu məsələdə ortaq mövqeyi təkcə dövlətlərimiz üçün deyil, həm də onların tərəfdaşları üçün logistika, iqtisadiyyat, malların, xidmətlərin və insanların hərəkəti baxımından unikal imkanlar yaradır”, - deyə ekspert bildirib.
Aman Mambetaliyevin fikrincə, bu güclənmə siyasi əməkdaşlığa da təsir göstərəcək. İqtisadi imkanların genişlənməsi Azərbaycanın təhlükəsizlik və iqtisadiyyat da daxil olmaqla geniş məsələləri əhatə edən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatındakı mövqelərinin daha da möhkəmlənməsinə töhfə verəcək.
