BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının (OHCHR) çərşənbə axşamı dərc etdiyi hesabatda bildirilir ki, ölkələr münaqişələr bitdikdən sonra uzun müddət mülki şəxsləri öldürən və yaralayan piyada əleyhinə minaların istifadəsini məhdudlaşdıran beynəlxalq qanunlara riayət etməlidir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, hesabata görə, insan təmasda olduqda partlatmaq üçün nəzərdə tutulmuş bu silahlarla ən azı 58 dövlət və ərazi çirklənmiş vəziyyətdədir. Onlardan bəziləri hətta iki Dünya müharibəsindən bəri digər partlamamış sursatlarla birlikdə mövcuddur və milyonlarla mina milli ehtiyatlarda qalır.
BMT-nin insan hüquqları üzrə Ali komissarı Folker Türk bildirib: “Piyada əleyhinə minaların qadağan olunması müqaviləsinin qəbul edilməsindən təxminən 30 il keçməsinə baxmayaraq, bu partlayıcı silahların insanları öldürməyə və yaralamağa davam etməsi onilliklər sonra da dərin narahatlıq doğurur”. O, dövlətlərin “bu silahların istehsalına, istifadəsinə və ötürülməsinə son qoymaq və artıq yerləşdirilən minaların təmizlənməsi üçün əməkdaşlıq səylərini ikiqat artırmaq” zərurətini vurğulayıb.
Hesabatda deyilir ki, piyada əleyhinə minalar mülki, siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni hüquqlara təsir göstərir və onlar bu gün də, o cümlədən qeyri-dövlət subyektləri tərəfindən istifadə olunur. Son rəqəmlər göstərir ki, 2024-cü ildə minalar və müharibənin partlayıcı qalıqları nəticəsində azı 1945 nəfər həlak olub, 4325 nəfər yaralanıb. Ən yüksək itki nisbətləri Myanma, Suriya, Əfqanıstan, Ukrayna, Nigeriya, Mali, Yəmən və Burkina-Fasoda qeydə alınıb. Qeydə alınmış bütün itkilərin təxminən 90 faizini mülki şəxslər və onların 40 faizindən çoxunu isə uşaqlar təşkil edir.
Sənəddə piyada əleyhinə minaların zərər verməsi və insan hüquqlarından istifadəyə necə təsir etməsi ətraflı şəkildə izah olunur. Bu silahların üzərinə basdıqları və ya onlara toxunduqları üçün mülki şəxslərin əzaları amputasiya edilib, korluq da daxil olmaqla göz xəsarətləri və ya eşitmə itkisi baş verib. Bundan əlavə, uşaqlar piyada əleyhinə mina xəsarətlərindən yetkinlərə nisbətən daha ağır fiziki travma və yüksək ölüm nisbəti ilə qarşılaşırlar, onların sağ qalma ehtimalı da azdır.
Mina çirklənməsi, həmçinin əraziləri qadağan olunmuş zonalara çevirir ki, bu da mülki şəxslərin vacib xidmətlərə çıxışına mane ola, ehtiyacı olanlara humanitar yardımı dayandıra və köçkünlüyə səbəb ola bilər. Bu, habelə əkin sahələrini istifadə üçün təhlükəli hala gətirərək qida təhlükəsizliyinə və iqtisadi çətinliklərə gətirib çıxarır.
Bu arada, məktəblərə və ətrafa yerləşdirilən minalar uşaqları təhlükə altına qoyur və onların təhsilinə mane olub.
Piyada əleyhinə minalar da daxil olmaqla, ərazilərin müharibənin partlayıcı qalıqları ilə çirklənməsi iqtisadi inkişafa onilliklər ərzində mane ola və münaqişədən sonrakı bərpanı gecikdirə bilər.
Hazırda 162 dövlət Ottava Konvensiyası kimi də tanınan və 1997-ci ilin dekabr ayında Kanadanın paytaxtında imzalanmaq üçün açılan Piyada Əleyhinə Minaların Qadağan Edilməsi Konvensiyasının iştirakçısıdır.
BMT qeyd edib ki, Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri və silahlı qüvvələri xeyli miqdarda mina ehtiyatına malik olan digər dövlətlər də daxil olmaqla, çoxsaylı ölkə hələ də müqavilənin iştirakçısı deyil. Bundan əlavə, beş ölkə - Estoniya, Finlandiya, Latviya, Litva və Polşa bu yaxınlarda müqavilədən çıxıb, tərəf dövlət olan Ukrayna isə Konvensiyanın tətbiqini dayandırdığını bildirib.
Hesabat 26 iyun tarixində Cenevrədə keçiriləcək BMT İnsan Hüquqları Şurasının müzakirəsinə təqdim olunacaq.
