Beynəlxalq İtkin Düşmüş Şəxslər Günü dünyada münaqişələr, müharibələr və digər səbəblər nəticəsində itkin düşmüş insanların taleyinə diqqət çəkilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Təəssüf ki, Azərbaycan da uzun illərdir bu problemin ağrısını yaşayan ölkələrdən biridir. Ermənistanın Azərbaycan ərazilərini işğalı və Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı yüzlərlə soydaşımız itkin düşüb və onların bir çoxunun taleyi bu günə qədər müəyyənləşdirilməyib. Bu məsələdə əsas problemlərdən biri Ermənistan tərəfinin itkin düşmüş şəxslər barədə Azərbaycanla mövcud məlumatları tam şəkildə bölüşməməsidir.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında “Sosial-İqtisadi və Kənd Təsərrüfatının İnkişafına Dəstək” İctimai Birliyinin sədri Zülfiyyə Nuriyeva söyləyib. O bildirib ki, hər bir itkin şəxsin taleyi barədə onun ailəsinə məlumat verilməsi fundamental insan hüquqları məsələsidir: “İllərdir yaxınlarının taleyindən xəbər gözləyən ailələr üçün bu, sadəcə olaraq, hüquqi deyil, həm də ağır mənəvi və humanitar problemdir.
Azərbaycan cəmiyyətində demək olar ki, hər bir ailənin itkin düşmüş şəxslərlə bağlı bir xatirəsi var. Kimsə müharibə zamanı övladını, kimsə həyat yoldaşını, qardaşını və ya valideynini itirib və uzun illərdir ondan xəbər gözləyir. Təəssüf ki, bəzi valideynlər və ailə üzvləri doğmalarının taleyini bilmədən dünyasını dəyişiblər. Bu isə Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün yalnız birbaşa qurbanlara deyil, onların ailələrinə və bütövlükdə cəmiyyətə vurduğu uzunmüddətli mənəvi-psixoloji zərərin göstəricisidir”.
Z.Nuriyevanın fikrincə, digər mühüm məsələ isə beynəlxalq ictimaiyyətin və beynəlxalq təşkilatların bu problemin həllinə münasibətidir: “Uzun illər ərzində müxtəlif beynəlxalq qurumlar tərəfindən Ermənistan qarşısında itkin düşmüş şəxslərin taleyi ilə bağlı konkret və effektiv tələblərin irəli sürülməməsi təəssüf doğurur. Halbuki itkinlərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi siyasi məsələdən daha çox humanitar və insan hüquqları məsələsidir.
Azərbaycan tərəfi illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışıb. 2020-ci ildə ərazilərimizin işğaldan azad edilməsindən sonra isə itkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi üçün yeni imkanlar yaranıb. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə kütləvi məzarlıqların aşkarlanması, insan qalıqlarının ekshumasiyası və DNT analizləri vasitəsilə şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi bu istiqamətdə mühüm addımlardır. Lakin bu prosesin tam və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsi üçün Ermənistan tərəfinin də əməkdaşlığı zəruridir. Ermənistan itkin düşmüş şəxslərlə bağlı mövcud məlumatları, arxiv sənədlərini və digər materialları Azərbaycan tərəfinə təqdim etməlidir. Eyni zamanda, minalanmış ərazilərin dəqiq xəritələrinin verilməsi də həm itkinlərin axtarışı, həm də insanların təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır”.
O bildirib ki, bu məsələyə beynəlxalq hüquq müstəvisində də qiymət verilməlidir: “İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı beynəlxalq tələblərin Ermənistan qarşısında kifayət qədər sərt şəkildə qoyulmaması və bu problemin illərlə diqqətdən kənarda qalması Azərbaycanın haqlı narazılığına səbəb olur. Belə yanaşma beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların mövcudluğu ilə bağlı suallar yaradır”.
Müsahibimiz qeyd edib ki, bu gün əsas məqsəd yalnız itkin düşmüş şəxslərin sayını müəyyənləşdirmək deyil, hər bir insanın taleyinə aydınlıq gətirməkdir. Çünki hər bir itkinin arxasında illərlə cavabsız qalan bir ailə, bir ana, bir ata, bir övladın gözləntisi dayanır.
“Ümid edirik ki, Ermənistan tərəfi Azərbaycanın humanist və sülhə yönəlmiş mövqeyinə adekvat yanaşacaq, itkin düşmüş şəxslərlə bağlı bütün məlumatları təqdim edəcək və bu insanların taleyinin müəyyənləşdirilməsinə öz töhfəsini verəcək. Ən böyük arzumuz odur ki, illərdir gözü yolda qalan ailələr, nəhayət, doğmalarının taleyi barədə həqiqəti öyrənsinlər və bu ağır gözlənti sona çatsın”, - deyə o bildirib.
