Vətənin tərəqqisinə çalışmış böyük şəxsiyyətlər heç zaman unudulmurlar. Onların ölkələrinin parlaq gələcəyi, soydaşlarının rifahı naminə gördükləri misilsiz işlər ehtiramla, minnətdarlıqla xatırlanır. Belə böyük insanların keçdikləri çətin, keşməkeşli ömür yolu, dəyərli fəaliyyəti öyrənilir, nümunə göstərilir. Yeni işıq üzü görmüş "Əziz Əliyev. Görkəmli dövlət və elm xadimi" kitabı da bu baxımdan diqqətə və təqdirə layiqdir.
Yeni nəşrdə dövlət və elm xadimi, professor Əziz Əliyevin zəngin həyat yolu, çoxşaxəli dövlətçilik fəaliyyəti, səhiyyə və tibb təhsilinin inkişafına verdiyi mühüm töhfələr, o cümlədən İkinci Dünya müharibəsi illərində göstərdiyi xidmətlər haqqında geniş məlumat əksini tapıb.
Kitabda qeyd olunur ki, Azərbaycanın çoxəsrlik tarixi görkəmli şəxsiyyətlərlə - hökmdarlar, dövlət xadimləri, alimlər, mədəniyyət və maarif xadimləri, eləcə də yaddaşlardan silinməyən digər böyük insanlarla zəngindir. Onlar öz dövrdaşlarının yalnız müasiri deyil, eyni zamanda yolgöstərəni olublar. Öz mənalı ömürləri, yüksək fəaliyyətləri ilə vətənin və soydaşlarının gələcəyinə işıq saçıblar. Azərbaycanın tanınmış dövlət xadimlərindən biri, alim, pedaqoq və həkim Əziz Əliyev (1897-1962) belə bir ömür yaşayıb. O, Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb və ziddiyyətli dövrlərindən olan XX əsrə mühüm iz qoymuş şəxsiyyətlərdəndir. "Əziz Əliyev. Görkəmli dövlət və elm xadimi" kitabında qeyd olunduğu kimi, onun taleyinə nəzər saldıqda həmin dövrün, demək olar ki, bütün tarixi mərhələlərini izləmək mümkündür - siyasi təlatümlər, inqilablar, siyasi quruluşların dəyişməsi, o cümlədən sovet hakimiyyətinin qurulması, azərbaycanlıların bugünkü Ermənistan Respublikasının ərazisindəki əzəli torpaqlarından zorla deportasiyası və soyqırımı, Stalin repressiyaları, İkinci Dünya müharibəsi...
Əziz Əliyevin həyatı və fəaliyyəti xalqımızın həmin çətin tarixi dövrü və İkinci Dünya müharibəsi illəri ilə sıx bağlı olub. "Əziz Əliyev. Görkəmli dövlət və elm xadimi" kitabında yazılır: "Bütün bu hadisələr Əziz Əliyevin keşməkeşli həyat yoluna təsir göstərmişdir. Onun həyatında nailiyyətlər, karyera yüksəlişi, eyni zamanda haqsız təqib də olmuşdur. Buna baxmayaraq, Əziz Əliyev hər zaman ləyaqətli, dürüst, vəzifəsinə sadiq insan olaraq qalmışdır. Təhsili üzrə həkim olsa da, o, yalnız ixtisası çərçivəsində fəaliyyət göstərən biri deyildi, əksinə, geniş dünyagörüşünə malik və dövlətçilik ruhunda düşünən bir şəxsiyyət idi. Hansı vəzifədə çalışmasından asılı olmayaraq - istər yüksək dövlət vəzifələrində, istərsə də həkimlik fəaliyyətində, o, həmişə peşəkarlığı, fədakarlığı, işinə sədaqəti, vətən və xalqın rifahı naminə xidməti ilə seçilirdi. Əbəs yerə demirdilər ki, Əziz Əliyevin diqqət mərkəzində hər şeydən əvvəl insan və onun rifahı dayanır".
İllər ötüb keçir. Ancaq zamanın xalqının bu istedadlı və fədakar övladını uzaqlaşdırmağa gücü yetmir. Əziz Əliyev şəxsiyyətinin böyüklüyü daha aydın görünür. Kitabda vurğulandığı kimi, onun fəaliyyəti həm faciələrlə, həm də şanlı səhifələrlə dolu XX əsr Azərbaycan tarixinin ayrılmaz hissəsidir.
Kitabda xalqımızın bu dəyərli övladının həyat yolundan bəhs olunur. Əziz Əliyev İrəvan xanlığı torpaqlarından - Qərbi Azərbaycandan idi. Tarixi mənbələrdən də məlum olduğu kimi, XVIII-XIX əsrlərdə mövcud olmuş Azərbaycan dövlətlərindən biri olan İrəvan xanlığı ərazilərinə ermənilər sonradan köçürülüb. 1827-ci ildə İrəvan xanlığının işğalından, həmçinin 1828-ci və 1829-cu illərdə İran və Osmanlı imperiyaları ilə apardığı müharibələrdə əldə etdiyi uğurlardan sonra Rusiya yüz minlərlə ermənini Cənubi Qafqaza köçürmək, İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının torpaqları hesabına "erməni vilayəti" yaratmaq fürsəti qazandı. Regionun faciələrlə dolu günləri də elə o vaxtdan başladı. Azərbaycan qədim ərazilərinin bir hissəsini itirdi, Qərbi Azərbaycan torpaqlarında Ermənistan adlı dövlət yaradıldı. Sovet hakimiyyəti dövründə də azərbaycanlılara qarşı ədalətsizlik ən ağır şəkildə davam etdirildi.
Kitabda qeyd olunur ki, Əziz Əliyev Azərbaycanın İrəvan quberniyasının Hamamlı kəndində 1897-ci il yanvarın 1-də dünyaya gəlib. 1905-ci ildə onun ailəsi quberniyanın İrəvan şəhərinə köçüb. İrəvan gimnaziyasını qızıl medalla bitirən Əziz Əliyev 1917-ci ildə Rusiya imperiyasının nüfuzlu elm-tədris müəssisələrindən biri olan Petroqrad (indiki Sankt-Peterburq) Hərbi Tibb Akademiyasına qəbul olunub. Lakin 1918-ci ilin faciəli hadisələri səbəbindən təhsilini yarımçıq qoyub, vətənə qayıdıb.
1923-cü ildə Bakıya köçən Əziz Əliyev həm çalışıb, həm də ali təhsil almaq arzusunu həyata keçirib. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsini bitirib. Səhiyyə sahəsində məsul vəzifələrdə çalışıb. Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna rəhbərlik edib. Onun təşəbbüsü ilə milli tibb kadrlarının hazırlanması və Azərbaycan dilində tibbi dərsliklərin nəşri geniş vüsət alıb.
İkinci Dünya müharibəsi illərində Şimali İranda xüsusi dövlət missiyasına rəhbərlik edən Əziz Əliyev, daha sonra Dağıstana rəhbər təyin olunaraq regionun müdafiəsinin təşkili və ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsində mühüm xidmətlər göstərib. O, 1950-ci illərdə siyasi təzyiqlərə məruz qalsa da, sonradan bəraət alaraq elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib və Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutuna rəhbərlik edib.
Əziz Əliyev 1962-ci il iyulun 27-də vəfat edib. Onun xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib, iki dəfə "Lenin" ordeni, I dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni, "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və digər yüksək mükafatlarla təltif olunub. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi: "Əziz Əliyevin çoxşaxəli fəaliyyəti həm Azərbaycanda, həm Azərbaycandan kənarda yüksək qiymətləndirilir". Onun adı bu gün də Azərbaycan və Dağıstanda elm, təhsil və səhiyyə müəssisələrində, küçələrdə və abidələrdə yaşadılır.
Əziz Əliyev Azərbaycan tarixində dövlətə sədaqətin, yüksək peşəkarlığın və vətənpərvərliyin parlaq nümunəsi olan zəngin irsi ilə əbədi yer tutub.
"Azərbaycan"
jpg_1788398545.jpg)
