Münaqişənin başlamasından üç il sonra Sudan böyüməyə davam edən dərin iqtisadi və humanitar böhran yaşayır. BMT-nin hesablamalarına görə, ölkə təkcə 2023-cü ildə təxminən 6,4 milyard dollar ÜDM itirib və milyonlarla insan həddindən artıq yoxsulluğa düşüb. Döyüşlər davam edərsə, 50 milyon insan yoxsulluqla üzləşəcək.
Hazırda ölkə əsas infrastruktura çıxışın kəskin şəkildə pisləşməsi ilə müşayiət olunan tənəzzül yaşayır. Gəlirlər 1990-cı illərin əvvəllərində müşahidə olunan səviyyələrə düşüb və səhiyyə, təhsil və digər həyati əhəmiyyətli xidmətlərə çıxış son dərəcə məhdud olaraq qalır. Bu şəraitdə əhalinin humanitar ehtiyacları sürətlə artmaqda davam edir.
"Ehtiyaclar hazırda cavabvermə qabiliyyətimizi üstələyir və bu boşluq həyatla ölçülür", - deyə Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının (BMqT) baş direktoru Emi Poup bildirib. Onun sözlərinə görə, yardımın çatdırılmasının gecikdirilməsi hər gün ailələrin qida, su və lazımi müdafiəsiz qalması deməkdir. Daha çox insanın həyatı təhlükəyə atılmadan əvvəl insanlara kömək etmək üçün təcili beynəlxalq dəstəyə ehtiyac var.
Sudanda ən böyük köçkünlük böhranı da davam edir. Milyonlarla insan evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb, onların çoxu qonşu ölkələrə gedir. Çad ən çox sayda sudanlı qaçqını - təxminən 1,3 milyon nəfəri qəbul edib. Bu, ölkənin onsuz da məhdud resurslarına təzyiqi xeyli artırıb. Sərhəd bölgələrindəki düşərgələr həddindən artıq sıxdır və qida və tibbi personalın ciddi çatışmazlığı var.
Vəziyyət Yaxın Şərqdəki gərginliyin nəticələri ilə daha da mürəkkəbləşir: regional təchizat zəncirlərindəki fasilələr və nəqliyyat marşrutlarındakı məhdudiyyətlər humanitar yardımın çatdırılmasında gecikmələrə və onun xərclərinin artmasına səbəb olur.
Münaqişənin nəticələri qadınların və uşaqların həyatına daha çox təsir edir. “BMT – Qadınlar” strukturunun 85 qadın təşkilatı arasında apardığı sorğuya cavab verənlərin üçdə ikisi 2025-ci ildə cinsi zorakılığın əhəmiyyətli dərəcədə artdığını bildirib. "Qadınlar və qızlar öz evlərində, eləcə də qaçıb xilas olmağa və ya qida, su və tibbi yardım almağa çalışarkən təcavüzə məruz qalır və öldürülürlər. Cinsi zorakılıq Sudanda müharibə strategiyasının ayrılmaz hissəsinə çevrilib", - deyə “BMT - Qadınlar” təşkilatının Şərqi və Cənubi Afrika üzrə regional direktoru Anna Mutavati bildirib.
Buna baxmayaraq, qadın təşkilatları yardım göstərməkdə əsas rol oynamağa davam edir. Onlar ailələri qida ilə təmin edir, qurbanlara tibbi və psixososial dəstək verir və yerli münaqişələrdə vasitəçi kimi çıxış edərək əvvəllər beynəlxalq təşkilatlar üçün əlçatmaz olan ərazilərə humanitar yardımın göstərilməsini asanlaşdırırlar.
Uşaqlar da münaqişənin ağır yükünü daşımağa davam edirlər. UNICEF-in məlumatına görə, 2026-cı ilin əvvəlindən bəri münaqişədə ən azı 160 uşaq həlak olub. Bundan əlavə, qida çatışmazlığı 2026-cı ildə təxminən 4,2 milyon uşağın kəskin qidalanma çatışmazlığından əziyyət çəkməsinə səbəb ola bilər. Aclıq artıq bir neçə ərazidə qeydə alınıb və daha da yayılma riski yüksək olaraq qalır.
Eyni zamanda, təhsil sistemi çökür: ölkə məktəblərinin üçdə birindən çoxu bağlanıb, bəziləri sığınacaq kimi istifadə olunur və ya münaqişə tərəfləri tərəfindən işğal edilir. Nəticədə, ən azı 8 milyon uşaq məktəbə getmək imkanından məhrumdur.
BMT vurğulayır ki, münaqişəyə son qoymaq vəziyyətin sabitləşdirilməsi üçün əsas amil olaraq qalır. Lakin, sülh əldə olunsa belə, ölkənin yenidən qurulması onilliklər və genişmiqyaslı beynəlxalq dəstək tələb edəcək. Buna görə də Sudan xalqına yardım göstərmək üçün əlaqələndirilmiş səylərə indi təcili ehtiyac var.
Rizvan CƏFƏROV,
“Azərbaycan”
jpg_1775472819.jpg)
