Prezident İlham ƏLİYEV: “Media artıq yalnız informasiya mübadiləsi vasitəsi kimi deyil, ictimai diplomatiyanın, qarşılıqlı anlaşmanın və regional əməkdaşlığın mühüm aləti kimi nəzərdən keçirilir”
Dünyanın siyasi xəritəsi dəyişdikcə dövlətlər arasında münasibətlərin xarakteri də dəyişir. Bir tərəfdən iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri ölkələri bir-birinə yaxınlaşdırır, digər tərəfdən geosiyasi rəqabət, təhlükəsizlik çağırışları və informasiya müharibələri qarşılıqlı etimad məsələsini aktuallaşdırır. Belə bir şəraitdə dövlətlərin bir araya gələrək fikir ayrılıqlarını müzakirə etməsi, ortaq maraqları müəyyənləşdirməsi və əməkdaşlıq imkanları yaratması üçün beynəlxalq platformalara ehtiyac yaranır.
Məhz bu ehtiyacdan doğan təşəbbüslərdən biri Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirədir (AQEM). Platforma müxtəlif siyasi və iqtisadi mövqelərə malik Asiya dövlətlərini bir araya gətirərək, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsini, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq məsələlərinin dialoq yolu ilə müzakirəsini məqsəd qoyub.
Bəs AQEM konkret olaraq nədir, nə məqsədlə yaradılıb və üzv ölkələr üçün hansı imkanları yaradır? AQEM-in yaradılması ideyası 1992-ci ildə Qazaxıstan tərəfindən BMT Baş Assambleyasının 47-ci sessiyasında irəli sürülüb. Bu təşəbbüsün əsas məqsədi Asiyada təhlükəsizlik məsələlərinin həlli üçün dövlətləri dialoq ətrafında birləşdirən effektiv və universal platformanın formalaşdırılması olub. Bu gün AQEM-in 28 üzvü, 10 müşahidəçi dövləti və tərəfdaş təşkilatları var. Təşkilat Asiya qitəsinin böyük hissəsini əhatə edən geniş coğrafi məkanı birləşdirir.
Azərbaycan 2024-2026-cı illər üzrə AQEM-ə sədrlik edib. Sədrliyin əsas istiqaməti “Daha güclü AQEM: Asiyada bağlantılar, rəqəmsallaşma və dayanıqlı inkişaf” şüarı ilə müəyyənləşdirilib. Azərbaycanın sədrliyi dövründə diqqət çəkən məsələlərdən biri AQEM-in institusional baxımdan gücləndirilməsi və gələcəkdə daha strukturlaşmış beynəlxalq təşkilata çevrilməsi məsələsidir. Bu ilin iyulunda keçirilən AQEM- in Yüksək Səviyyəli Şəxslər Komitəsinin iclasında qurumun beynəlxalq təşkilata transformasiyası, nizamnamə layihəsi və Katibliyin strukturunun inkişafı ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub.
Bu geniş əməkdaşlıq gündəliyində media da xüsusi yer tutur və oktyabrın 1-də Bakıda keçirilən AQEM Media Forumu məhz informasiya və kommunikasiya sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi baxımından diqqət çəkir. Forumun mövzusu təsadüfi seçilməyib: “Qütbləşmiş dünyada media vasitəsilə etimadın qurulması”. Müasir dünyada informasiya artıq yalnız baş verən hadisələri cəmiyyətə çatdıran vasitə deyil. Media dövlətlər, xalqlar və cəmiyyətlər arasında təsəvvürlərin formalaşmasına, qarşılıqlı anlaşmaya və ictimai diplomatiyaya ciddi təsir göstərir.
Bu reallıqlar fonunda Prezident İlham Əliyevin forum iştirakçılarına müraciətində medianın roluna dair səsləndirdiyi fikirlər AQEM-in qarşısında duran daha geniş məqsədlərlə üst-üstə düşür. Prezident müraciətində AQEM-i regionda sülhə, təhlükəsizliyə və sabitliyə töhfə verən, üzv ölkələr arasında qarşılıqlı etimad və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə xidmət edən dialoq platforması kimi xarakterizə edib. Eyni zamanda AQEM-in genişləndirilməsi istiqamətində görülən işlərə diqqət çəkib: “Son iki il ərzində bu təşkilata sədrlik edən Azərbaycan qarşılıqlı etimad quruculuğu tədbirlərinin təmin olunması yolunda qətiyyət və ardıcıllıq nümayiş etdirərək AQEM-in institusional imkanlarının gücləndirilməsi, praktiki birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi və təşkilatın beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun daha da artırılması üçün səylərini əsirgəməmişdir”.
Müraciətdə maraqlı məqamlardan biri də medianın rolunun ənənəvi informasiya funksiyasından daha geniş müstəvidə təqdim edilməsidir. Göründüyü kimi, söhbət yalnız xəbərin hazırlanması və yayılmasından getmir. Burada media dövlətlər və cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın, etimadın və əməkdaşlığın formalaşmasına təsir edən mühüm vasitə kimi nəzərdən keçirilir.
Müraciətdə dezinformasiya və süni intellekt texnologiyalarından sui-istifadə yolu ilə saxta informasiya və materialların hazırlanması məsələsinə xüsusi diqqət yetirilməsi də məhz bu reallıqla bağlıdır: “Dezinformasiyanın geniş yayılması, süni intellekt texnologiyalarından sui-istifadə etməklə saxta informasiya və materialların hazırlanması ictimai etimada birbaşa təsir göstərir. Xüsusilə sosial media və rəqəmsal platformaların informasiya məkanında rolunun sürətlə böyüdüyü bir zamanda medianın hesabatlılığı və üzərinə düşən məsuliyyəti daha da artır. Bütün bunlar media institutlarının peşəkarlığına və obyektivliyinə olan tələbləri daha da yüksəldir, ortaq informasiya məsuliyyətinin formalaşdırılmasını zəruri edir”.
Dövlət başçısının müraciətindəki bir məsələni burdaca qeyd etməsək fikrimiz yarımçıq qalmış olur. Bu, etimadın yalnız jurnalistlərin üzərinə qoyulan məsuliyyət kimi təqdim edilməməsidir. Dövlət qurumları, media subyektləri, rəqəmsal platformalar, jurnalistlər, tədqiqatçılar və vətəndaş cəmiyyəti arasında əməkdaşlığın zəruriliyi vurğulanır. “Etibarlı məlumat yalnız peşəkar jurnalistikanın deyil, bütövlükdə informasiya mühitinin keyfiyyət göstəricisinə çevrilməlidir. Dövlət qurumları, media subyektləri, rəqəmsal platformalar, jurnalistlər, tədqiqatçılar və vətəndaş cəmiyyəti arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Media savadlılığının artırılması və yeni texnologiyaların məsuliyyətli tətbiqi də etimadın dayanıqlı əsaslarının yaradılmasının mühüm şərtlərindəndir”, - deyə İlham Əliyev sağlam informasiya mühitinin formalaşmasının yalnız bir tərəfin fəaliyyəti ilə mümkün olmadığını vurğulayır.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin müraciətində üç əsas xətt bir-biri ilə əlaqələndirilir: AQEM-in institusional inkişafı, üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və medianın etimad quruculuğundakı rolu. Bakı Media Forumunun əhəmiyyəti də məhz bu üç istiqamətin kəsişməsində ortaya çıxır. AQEM çərçivəsində media əməkdaşlığının genişləndirilməsi, əslində, daha geniş məqsədə - ölkələr və cəmiyyətlər arasında dialoq və qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsinə xidmət edə bilər.
Züleyxa ƏLİYEVA,
“Azərbaycan”
