Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyən edən əsas məsələlərdən biridir. İllərlə davam edən münaqişədən, hərbi toqquşmalardan və qarşılıqlı etimadsızlıqdan sonra tərəflər sülh sazişinin mətnini razılaşdıraraq 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda mühüm siyasi sənəd imzalayıblar. Lakin razılaşdırılmış mətnin paraflanması ilə müqavilənin rəsmi imzalanması və qüvvəyə minməsi eyni şey deyil.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu ilin oktyabrına olan vəziyyətə görə, prosesin qarşısında hələ də siyasi və hüquqi maneələr qalır.
Bəs Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sülh müqaviləsini niyə hələ də tam rəsmiləşdirə bilmir? Bu, doğrudanmı sülhü gecikdirmək cəhdidir, yoxsa Ermənistanın daxili, siyasi reallıqları ilə bağlı mürəkkəb hesablamaların nəticəsidir? Məsələyə həm Azərbaycanın təhlükəsizlik maraqları, həm də Ermənistan rəhbərliyinin siyasi davranışı baxımından nəzər salmaq lazımdır.
Sülh müqaviləsinin imzalanması qarşısındakı ən mühüm maneə Ermənistan Konstitusiyasının preambulası ilə bağlı mübahisədir.
Azərbaycan tərəfinin mövqeyinə görə, Ermənistanın müstəqillik haqqında sənədinə edilən konstitusion istinadlar "Dağlıq Qarabağ"ın Ermənistana birləşdirilməsi ideyasını əks etdirən müddəalarla əlaqəlidir və potensial ərazi iddiası kimi qiymətləndirilə bilər. Bakı hesab edir ki, iki dövlət arasında davamlı sülhün qurulması üçün bu məsələ hüquqi baxımdan aradan qaldırılmalıdır. Azərbaycan rəsmiləri Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsini və ya eyni nəticəni verən başqa hüquqi mexanizmin tətbiqini müqavilənin imzalanması üçün əsas şərt kimi təqdim edirlər. Məsələnin ən diqqətçəkən tərəfi Paşinyanın 2026-cı ilin oktyabrında səsləndirdiyi mövqedir. Ermənistanın Baş naziri ilkin razılaşdırılmış sülh sazişinin imzalanması və ratifikasiyasını 2031-ci ilədək həyata keçirməyi özünün siyasi hədəfi kimi göstərib. Bu açıqlama müqavilənin yaxın zamanda imzalanacağına dair gözləntiləri zəiflədib. Bu tarix avtomatik olaraq sülhün 2031-ci ilədək mümkün olmayacağı anlamına gəlmir, Paşinyan hökumətinin prosesi qısa müddətdə başa çatdırmaq əvəzinə, daha uzun siyasi zaman çərçivəsində idarə etməyə hazır olduğunu göstərir.
Azərbaycan tərəfindən əsas sual budur - "Əgər sazişin mətni artıq razılaşdırılıbsa, onun imzalanması üçün daha beş il gözləməyə nə ehtiyac var?". Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, vaxtilə Paşinyan da işğalçılıq siyasəti yürüdüb. "Qarabağ Ermənistandır və nöqtə" deyən Paşinyan indi siyasi rəqibləri və xaricdəki diaspor qarşısında cavab verməli olub. "Nə oldu Paşinyan?" sualına hələ də cavab tapa bilmir. Azərbaycan Ordusunun qarşısında tab gətirə bilməyən Ermənistan ordusu Qarabağdan qovulduqdan sonra Ermənistanın Baş naziri də siyasətini dəyişmək məcburiyyətində qaldı. Hakimiyyətini və cəmiyyətdəki siyasi simasını qoruyub saxlamaq üçün Paşinyan Avropaya inteqrasiya yolunu seçdi ki, bu da Rusiyanın maraqlarına uyğun gəlmədi və münasibətlərdə gərginlik yarandı. Onun Avrointeqrasiya siyasəti hələlik İrəvanın küçələrində velosiped sürməkdən o tərəfə keçməyib.
Beləliklə, sülh müqaviləsinin imzalanmasını uzatmaqla Paşinyan öz hakimiyyətinin ömürünü də uzatmağa çalışır. Bu gün Paşinyanın sülhpərvər olmasını iddia edənlər onun 2018-ci ilədək olan bəyanatlarını yada salsınlar. Paşinyanı sülhə sövq edən onun siyasi baxışları deyil, Azərbaycan Ordusunun gücüdür.
N.Paşinyan hərbi cinayətlərdə əli olan Sarkisyan, Koçaryan, Petrosyan haqqında da heç bir tədbir görmədi. Bu adamlar yalnız Paşinyanın hakimiyyətinə təhlükə törətdikdə həbs edildilər. Bütün bu faktları nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistanın Baş naziri sülhü uzatmaqla özünə siyasi dividentlər qazanmağa çalışır ki, bu da onun siyasi xəttinin konstruktiv olmadığından xəbər verir.
