İranda baş verən hadisələrin daha da kəskinləşməsi fonunda qlobal enerji bazarında neftin qiymətində yüksəliş baş verdi. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti 65 dollara, WTI markalı neft isə 59,55 dollara qədər artıb. Azərbaycanın “Azeri Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti isə 3,21 dollar artaraq 71,75 dollar olub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, ötən ilin noyabrın ayından bu günə kimi qiymətlərdə belə yüksəliş müşahidə edilməyib.
Bir sıra analitiklər hesab edirdilər ki, İrandakı hadisələr rejimin istefasına səbəb olacaq və bundan istifadə edən yeni hakimiyyət ölkəni iqtisadi böhrandan çıxarmaq üçün Qərbin iri neft şirkətlərini ölkəyə dəvət edəcək. Həmin şirkətlərdə neft sənayesinə sərmayə yatıraraq hasilatı artıracaq və İrandan neft ixrac etməyə başlayacaq ki, bu da dünya bazarına təklifin artmasına və qiymətlərin düşməsinə səbəb olacaq. Lakin ABŞ Prezidenti Donald Trampın yanvarın 13-də səsləndirdiyi bəyanatdan sonra qiymətlər gözləntilərin əksinə olaraq yüksəlməyə başladı.
D. Trampın qərarına əsasən İranla ticarət aparan bütün ölkələr ABŞ-la ticarətində 25 faiz gömrük rüsumu ödəməli olacaqlar. Qərarın icra mexanizmi açıqlanmasa da aydındır ki, rüsumlar İranla ticarəti dayandırmayan ölkələrə şamil ediləcək. ABŞ Prezidentinin qərarı İranın ən böyük ticarət tərəfdaşları olan Hindistan, Çin, Türkiyə kimi ölkələrə ağır təsir edəcək. Hər üç ölkə İran ilə yanaşı, həm də ABŞ-la irihəcmli ticarət dövriyyəsinə malikdir. Üstəlik, hazırda Çin mallarının ABŞ-a idxal rüsumu 60 faizdən yuxarı, Hindistan malları üzrə rüsum 50 faiz, Türkiyə malları üzrə rüsum isə 15 faiz təşkil edir. Əlavə 25 faizlik rüsum hər üç ölkə üçün ciddi iqtisadi problemə səbəb ola bilər.
Qeyd etmək lazımdır ki, sanksiyalara baxmayaraq Çin və Hindistan İranın ixrac etdiyi neftin 95 faizini alır. İran isə sutkada 1,3 - 1,4 milyon barel neft hasil edir.
Çin və Hindistan Amerikanın rüsum vasitəsi ilə göstərdiyi təzyiq altında İrandan neft almağı dayandırsa bu hal qlobal bazara təsirini göstərəcək. Təklif azalacaq tələb artacaq və nəticədə qiymətlər yüksələcək. Hazırda bazarda neftin bir barelinin qiymətinin 65 dolları üstələməsi məhz bu psixoloji məqamla bağlıdır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, əsas artım cari ilin mart ayı üçün verilən sifarişlərdə (fyuçer nefti) artıb.
“Saxo Markets” İnvestisiya Bankının investisiyalar üzrə baş strateqi Çaru Çanana “Bloomberg”ə bildirib ki, ABŞ-ın siyasəti ilə əlaqədar yaranan qeyri-müəyyənlik və risklər qiymətlərin artmasını şərtləndirir. Treyderlər hərbi əməliyyatların nəticəsi olaraq bazarın dayanıqlı təminatının pozulacağından qorxaraq qiymətləri yuxarı səviyyədə saxlayırlar. Strateq bu qiymət artımını bir barel neftin qiymətinin üzərinə qoyulan “geosiyasi bonus” adlandırıb.
