Siyasətçilər müasir dövrü keçid dövrü adlandırır. Qarşılıqlı
anlaşılmazlıqlar da keçid dövrünün təzahürüdür, əsassız ərazi iddiaları da,
ərazi iddialarına görə başlayan müharibələr də. Siyasi fəaliyyəti dinc dünyaya
yönəltmək zərurəti bütün dövlətlərin xarici siyasətinin əsasını təşkil etmir.
Ona görə münaqişələr, münaqişələr baş verir.
Bunların qarşısını siyasi dərklə alınması baxımından
mexanizmlər də var. Belə mexanizmlərdən biri də siyasi tədbirlərdir.
Martın 12-də Bakıda keçirilən “Keçid dövründə olan dünyada
fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII Qlobal Forum da bu
qəbildəndir. Bakı Forumu kimi gerçəkləşən bu Forumda Azərbaycan Respublikasının
Prezidenti cənab İlham Əliyev də çıxış etdi. Bu çıxış Forumun mahiyyətinin
açılması baxımından diqqəti çəkdi. Təhlükəsizlik, sabitlik və müdafiə
məsələlərinin hər bir ölkənin gündəliyində bir nömrəli prioritet olmasa qalan
bütün məsələlərin tamamilə mənasız olacağını diqqətə çatdıran dövlət başçımız
regional təhlükəsizliyin Azərbaycan üçün hər zaman bir nömrəli məsələ olduğunu,
işğal olunmuş ərazilərimizi güc vasitəsilə azad etdiyimizi, sülhə siyasi
yollarla nail olduğumuzu qeyd edərək
dedi: “Beləliklə, biz dünya miqyasında nadir bir təcrübəyə malikik -
milyonlarla insanın etnik təmizləməyə məruz qaldığı işğal şəraitində yaşamaq
təcrübəsi. Təqribən 30 il ərzində ərazimizin təxminən 20 faizi işğal altında
olmuşdur. Biz beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən bu məsələyə lazımi diqqətin
göstərilməməsindən və münaqişə ilə məşğul olmalı olan bəzi beynəlxalq
aktorların selektiv yanaşmasından əziyyət çəkirdik. Təxminən 30 il ərzində BMT
Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan silahlı qüvvələrinin ərazilərimizdən
çıxarılmasını tələb edən qətnamələri yalnız kağız üzərində qalırdı. Beləliklə,
bu bir təcrübədir, amma bu mənfi təcrübə olmuşdur. Daha sonra 2020-ci ilin 44
günlük Vətən Müharibəsi zamanı ərazilərimizi güc vasitəsilə azad etmək
təcrübəsini qazandıq və düşünürəm ki, bu da mühüm göstəricidir. Əgər sülh yolu
ilə həll üçün bütün ümid itir, ancaq həqiqət və ədalət, beynəlxalq hüquq sizin
tərəfinizdədirsə, sülhə nail olmaq üçün gücdən istifadə etmək zəruridir. Məhz
belə də oldu. Biz əvvəlcə güc tətbiq etməklə, daha sonra isə siyasi yollarla
Ermənistanla sülhə nail olduq. Bu da müasir tarixdə, - müasir dedikdə son
onillikləri nəzərdə tuturam, - nadir bir təcrübədir - ölkə özü güc tətbiq
edərək suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etdi”.
Sülh ikitərəfli münasibətlərin dayağıdır. Əgər hər iki tərəf
buna səmimiyyətlə əməl edirsə. Sülh hər iki tərəfin iqtisadi inkişafı, sağlam
gəncliyi, müasir səviyyədə həyata keçirilən təhsil sistemi deməkdir. Sülh hər
iki tərəfin sabahlarının qarantıdır. Forum iştirakçıları dövlət başçımızın bu
tezisləri əhatələyən fikirlərini böyük
diqqətlə dinlədilər. “Üçüncü təcrübə isə sülh təcrübəsidir – sülhə necə nail
olmaq olar. Bu isə asan iş deyil. Biz görürük ki, uzunmüddətli münaqişələr
davam edir və qlobal xəritədə yeni gərginlik nöqtələri yaranır. Azərbaycan və
Ermənistan arasında sülhün bərqərar olması da nadir bir vəziyyətdir: 2023-cü
ilin sentyabrında baş verən son qanlı toqquşmadan 2025-ci ilin avqustunda
sülhün əldə edilməsinə qədər müddət iki ildən az çəkdi. Hesab edirəm ki, bu,
normallaşmanın görünməmiş sürətidir və güclü siyasi iradənin mövcudluğu və
düşmənçiliyin əbədiyyətə qədər davam edə bilməyəcəyinin, müharibənin sona
çatmalı olduğunun dərk edilməsi sayəsində mümkün oldu. Bu, iki ölkə tərəfindən
verilmiş bir qərar idi və indi biz, qeyd etdiyim kimi, yeddi aydır sülh
şəraitində yaşayırıq. Biz artıq sülhün üstünlüklərini görürük. Mən bunu
dəfələrlə demişəm və bir daha təkrar edəcəyəm: sülhdən daha yaxşı heç nə
yoxdur. Zənnimcə, dünyada hazırda baş verənlər – yeni gərginlik nöqtələrinin
yaranması və uzunmüddətli mövcud münaqişələr beynəlxalq davranış strukturuna
təhdid təşkil edir. Bu, həmçinin beynəlxalq hüquqa təhdiddir. Beynəlxalq hüquqa
və normalara hörmət edilməyəndə və beynəlxalq təşkilatların qətnamələri nəzərə
alınmayanda ölkələrin ərazi bütövlüyü pozulur”- deyə Prezident İlham Əliyev
Forumdakı nitqində bildirdi.
Azərbaycanın ikitərəfli formatda – heç bir üçüncü tərəf
olmadan sülhə nail olmağı qarşısına
məqsəd qoyduğunu, özlərini Minsk qrupu adlandıran vasitəçilərin 28 illik
fəaliyyətinin bir fəlakət, həmsədrlərin məqsədinin münaqişəni dondurmaq, onu
əbədiləşdirmək və hər iki ölkəyə qarşı təzyiq aləti kimi istifadə etmək
olduğunu da diqqətə çatdıran Prezident İlham Əliyev olduqca vacib bir məsələdən
də söz açdı – enerji təhlükəsizliyindən: “Xüsusilə indi paylaşa biləcəyimiz
digər vacib bir təcrübə enerji təhlükəsizliyidir, hansı ki, hazırda müəyyən
dərəcədə pozucu təsir göstərir. Biz görürük ki, neft və qaz qiymətlərinin
kəskin yüksəlişi yalnız istehlakçılar üçün deyil, geniş mənada bir çox
problemlər yaradır. Kimsə düşünürsə ki, bu tarazlaşdırılmamış qiymət neft istehsalçıları
və ixracatçıları üçün faydalıdır, bu yanlışdır. Çünki bir çox ölkələrin, neft
və digər faydalı yanacaq istehsal və ixrac edən ölkələrin suveren fondları var
və bu fondlar müxtəlif maliyyə alətlərinə, o cümlədən istiqrazlara investisiya
qoyurlar. Birjalar çökdükdə isə bu ölkələr yüksək neft qiymətindən
qazandıqlarından daha çox itkiyə məruz qalırlar. Buna görə də biz OPEC+
formatının məsuliyyətli üzvü olaraq, tarazlı və proqnozlaşdırıla bilən neft
qiymətinin tərəfdarıyıq, ortaq həllin tapılmasına böyük səylər göstərmişik və
OPEC+dakı vasitəçilik fəaliyyətimiz yüksək qiymətləndirilir. Bu gün enerji
təhlükəsizliyi ölkələrin milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsi olaraq
əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər önəm daşıyır. Azərbaycan bütün enerji seqmentlərinin
– neft, qaz, neft məhsulları, neft-kimya məhsulları və elektrik enerjisinin
istehsalı və ixracı ilə məşğuldur. Bazarda tələb və tədarük coğrafiyasının
genişlənməsi ilə bağlı biz ixracımızı, xüsusilə təbii qaz və elektrik
enerjisinin ixracını artırmağı planlaşdırırıq. Keçən il - düz bir il əvvəl
görüşdüyümüz zaman bizdən qaz alan ölkələrin sayı 12 idi. Bir il ərzində bu
göstərici 16-ya yüksəldi və onların hamısı Azərbaycandan qazı boru kəmərləri
vasitəsilə alır. Beləliklə, boru kəmərləri vasitəsilə təbii qaz ixracatçısı
kimi, ölkələrin coğrafi əhatəsinə görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir.
İxrac həcmi artmaqda davam edir və artacaq, bu isə bir çox ölkə üçün enerji
təhlükəsizliyi baxımından mühüm amildir. Azərbaycan beynəlxalq bazara etibarlı
neft təchizatçısı kimi enerji təhlükəsizliyinə töhfəsini verməyə davam edəcək”…
Dövlət
başçımız Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri üzrə əvəzolunmaz
tərəfdaş olduğunu, Ermənistanla sülh əldə edildikdən sonra Orta Dəhlizin yeni
istiqaməti üzərində yaxından işlədiyini də diqqətə çatdırdı...
“Keçid
dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII
Qlobal Bakı Forumu bir tarixi gerçəkliyin də ifadəsi oldu: sülhə xidmət olan
beynəlxalq tədbirlər sülhün cəfakeşi olan dövlətlərdə daha böyük coşqu ilə
keçirilir!..
Səbinə
XASAYEVA,
Milli
Məclisin deputatı
