Prezident İlham Əliyev “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə çıxış edərkən qeyd etdi ki, “Süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir”. Bəli, artıq rəqəmsallaşma artıq texnoloji modernləşmə məsələsi deyil. O həm də dövlətlərin iqtisadi gücünü, idarəetmə səmərəliliyini və geosiyasi çəkisini müəyyən edən əsas amilə çevrilmişdir. Süni intellektin tətbiqi, məlumat mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsal platformaların inteqrasiyası və kibertəhlükəsizlik məsələləri hazırda qlobal rəqabətin mərkəzindədir.
Bu baxımdan, müşavirənin gündəliyinə yalnız texniki innovasiyaların müzakirəsi kimi deyil, həm də Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin konturlarının müəyyən edilməsi kimi baxılmalıdır. Dövlət başçısının rəqəmsallaşmanı və süni intellekti Azərbaycanın gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillər kimi müəyyən etməsi ölkənin rəqəmsal transformasiyanı milli inkişaf modelinin mərkəzi komponentinə çevirmək, strateji prioritetləri müəyyən etmək niyyətini nümayiş etdirir.
Davam edən qlobal proseslər artıq texnoloji üstünlüyü ölkələrin strateji gücündə bir amilə çevirib və bu sahədə geriləmə inkişafdan qalmaq deməkdir. Bu baxımdan rəqəmsal transformasiyanın prioritet elan edilməsi təsadüfi deyil - bu, qlobal çağırışlara uyğun cavabdır. Prezident İlham Əliyevin müşavirədə mövcud nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin təkcə fiziki infrastruktur deyil, həm də regional rəqəmsal əlaqələr üçün əsas platforma olduğunu bildirməsi, Şərq və Qərb arasında informasiya axınlarını artırmaqla ölkənin regional rəqəmsal mərkəz kimi rolunu gücləndirmək strategiyasını aydın şəkildə əks etdirir. Fiber-optik kabelin mövcud tranzit xətlərinə inteqrasiyası Azərbaycanın Şərq və Qərb bazarları arasında strateji informasiya mərkəzinə çevrilməsini təmin edəcək. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, bu təşəbbüs həm regional rəqəmsal inteqrasiyanı sürətləndirəcək, həm də ölkənin geosiyasi mövqeyini gücləndirəcək. Bu layihə Azərbaycana qlobal informasiya axınında daha aktiv rol verəcək və informasiya təhlükəsizliyinin maksimum dərəcədə qorunmasını təmin edəcəkdir.
Paralel strateji tərəfdaşlıqlar Azərbaycanın unikal geosiyasi tarazlığını təmin edir və həm iqtisadi, həm də rəqəmsal sahələrdə beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi üçün şərait yaradır. Bu, təkcə iqtisadi və investisiya sahələrində deyil, həm də rəqəmsal infrastrukturun inkişafında mühüm rol oynayır. Avropa ölkələri və Çinlə imzalanmış sənədlər, eləcə də ABŞ ilə Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası Azərbaycanın qlobal texnoloji əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Bu unikal tarazlıq ölkəyə həm rəqabət üstünlüyü, həm də beynəlxalq standartlara uyğun layihələrin həyata keçirilməsini təmin etmək imkanı verir.
Prezident İlham Əliyevin vahid platforma vasitəsilə dövlət xidmətlərinin mərkəzləşdirilməsi ilə bağlı fikirləri idarəetmənin səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, həm də vətəndaşlara şəffaf xidmət göstərilməsini təmin edəcək strateji addım kimi qəbul edilməlidir. MyGov sistemi vasitəsilə bütün xidmətlərin vahid pəncərə vasitəsilə göstərilməsi idarəetməni optimallaşdırır, vətəndaş məmnuniyyətini artırır və proseslərin şəffaflığını təmin edir. Müxtəlif mövcud platformaların əlaqələndirilmiş inteqrasiyası artıq prioritetdir və rəqəmsal idarəetmənin institusional dayanıqlığını təmin etmək üçün əsas mexanizmdir. Bu vahid sistemin sürətli tətbiqi hər bir vətəndaşın eyni standartda və keyfiyyətdə xidmətlər almasını təmin etmək üçün vacibdir.
Dövlət başçısının rəqəmsal inkişafın yalnız texnologiya ilə məhdudlaşmadığı və təlim və təhsildə ciddi islahatların zəruri olduğu barədə fikirləri gələcək nəsillərin rəqəmsal transformasiyaya hazırlığının təmin edilməsi məqsədini əks etdirir. Ali təhsil müəssisələrində süni intellekt və rəqəmsal texnologiya ixtisaslarının inkişafı və dövlət tərəfindən xaricə göndərilən tələbələrin peşəkarlığının artırılması uzunmüddətli dayanıqlılığın açarıdır. Orta məktəb tədris planlarında əsas rəqəmsal biliklərin verilməsinin əhəmiyyəti gənc nəsildə innovativ düşüncənin inkişaf etdirilməsinə və ölkənin rəqəmsal transformasiyaya uyğunlaşmasına xidmət edir.
Süni intellektin idarəetmədə tətbiqi keyfiyyətcə yeni bir mərhələ kimi qərar qəbuletmə proseslərinin daha analitik, çevik və nəticəyönümlü əsasda formalaşmasına yönəlmiş strateji yanaşmanı əks etdirir. Süni intellekt vasitələri qərar qəbuletmə proseslərini daha çevik və analitik edir, resursların səmərəli bölüşdürülməsinə, proseslərin optimallaşdırılmasına və subyektiv amillərin minimuma endirilməsinə imkan verir. Bu sistem təkcə yüksək səviyyəli strateji qərarlarda deyil, həm də gündəlik inzibati fəaliyyətlərin effektivliyi üçün geniş tətbiq olunmalıdır. Bu yanaşma idarəetmənin səmərəliliyini və dövlət xidmətlərinin keyfiyyətini artıracaqdır.
Müşavirədə kibertəhlükəsizliyin Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf strategiyasında prioritet kimi önə çəkilməsi onu göstərir ki, artan qlobal kiber risklər fonunda milli rəqəmsal suverenliyin və informasiya təhlükəsizliyinin qorunması dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu yanaşma Azərbaycanın rəqəmsal müstəqilliyinin qorunması və informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün çox vacibdir Bütün bu sahələrin vahid fəaliyyət planı çərçivəsində sistemləşdirilməsi Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyasına institusional və strateji təkan verəcəkdir. Bu, ölkənin həm regional, həm də qlobal miqyasda rəqəmsal ekosistemin mərkəzinə çevrilməsi üçün real təməl yaradır.
Hicran Hüseynova,
Milli Məclisin komitə sədri, professor
