Milli və beynəlxalq jurnalistika doktrinasının inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələ

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində qlobal informasiya mühitinin sürətli modernləşməsi, rəqəmsallaşma meyillərinin intensivləşməsi və qabaqcıl texnologiyaların media subyektlərinin fəaliyyətinə fundamental nüfuzu fonunda dinamik, lakin eyni dərəcədə hibrid təhdidlərlə xarakterizə olunan yeni bir media konsepti formalaşmaqdadır. 

Bu konsept öz növbəsində informasiya təhlükəsizliyi məsələlərini birbaşa suverenliyin və milli təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevirir. Belə bir mürəkkəb geosiyasi və geoiqtisadi şəraitdə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda 4-cü Şuşa Qlobal Media Forumunun keçirilməsi təkcə regional deyil, həm də qlobal miqyasda beynəlxalq hüququn aliliyinin, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması və etimad mühitinin reabilitasiyası istiqamətində fundamental doktrinal platforma rolunu oynayır. Dünyanın 54 ölkəsindən 160-a yaxın mötəbər media nümayəndəsinin, ekspertin, rəsmi şəxsin, eləcə də 30-a yaxın beynəlxalq informasiya agentliyinin və 60-dan çox aparıcı media qurumunun bu dialoqa cəlb edilməsi, Azərbaycanın qlobal informasiya memarlığının formalaşdırılmasında və yeni tendensiyaların müəyyənləşdirilməsində güclənən mütləq mövqeyinin, artan hüquqi-siyasi nüfuzunun bariz göstəricisidir.

Milli Məclisin deputatı Bəhruz MƏHƏRRƏMOV qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, Şuşa Qlobal Media Forumunun mütəmadi olaraq beynəlxalq gündəliyin ən aktual çağırışlarına həsr edilməsi və qlobal intellektual elitanın cəmləşdiyi strateji mərkəzə çevrilməsi, Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən xarici siyasət kursunun, postmünaqişə dövrünün reallıqlarını və beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq istiqamətindəki qətiyyətli və ardıcıl fəaliyyətinin məntiqi nəticəsidir: “Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi və siyasi strategiya Azərbaycanı beynəlxalq arenada sadəcə enerji tərəfdaşı və ya hərbi-siyasi güc kimi deyil, həm də qlobal humanitar və informasiya diplomatiyasının əsas aktorlarından, qayda müəyyənedici subyektlərindən biri kimi mövqeləndirib. Ölkəmizin qlobal informasiya siyasətindəki bu mütləq mövqeyi uzun illər məruz qaldığımız transmilli dezinformasiya hücumlarına qarşı dövlət başçısının rəhbərliyi ilə nümayiş etdirilən strateji dayanıqlılığa, milli informasiya məkanının qorunması prinsiplərinə və beynəlxalq hüququn ümumi tanınmış normalarına əsaslanır. Aydındır ki, istənilən dövlətin qazanılmış strateji nailiyyətlərinin fundamental əsaslarını araşdırarkən, dövlətin informasiya təhlükəsizliyi və xarici siyasət strategiyasının rəhbər tutduğu doktrinal preventivlik prinsipləri xüsusi elmi-praktik əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin qlobal media müstəvisində formalaşdırdığı institusional və konseptual təcrübə, müasir beynəlxalq hüquq və geosiyasi münasibətlər sistemində milli maraqların müdafiəsinin ən mükəmməl presedentlərindən birini yaradıb. Uzun illər ərzində beynəlxalq informasiya məkanında formalaşdırılmış asimmetrik təbliğat təhdidlərinə və destruktiv media manipulyasiyalarına qarşı ölkəmizin qazandığı bu fundamental təcrübə dövlətin informasiya siyasətinin konseptual olaraq reaktiv modeldən proaktiv modelə keçidini təmin edib, milli təhlükəsizliyin informasiya komponentini keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə çatdırıb”.

Deputat qeyd edib ki, bu konseptual transformasiyanın praktiki təzahürü olaraq Vətən müharibəsinin davam etdiyi 44 günlük qısa zaman kəsiyində dövlətimizin başçısı tərəfindən xarici media korporasiyalarına və transmilli xəbər agentliklərinə verilmiş ümumilikdə 32 yüksəksəviyyəli müsahibə ölkəmizin informasiya cəbhəsindəki strateji hücum taktikasının nüvəsini təşkil edib. Sözügedən müsahibələr sadəcə ictimai məlumatlandırma funksiyası daşımır, beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinin, xüsusilə dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı doktrinalarının qlobal auditoriyaya birbaşa imperativ təqdimatı xarakterini daşıyırdı. CNN International, BBC, “France 24” və “Sky News” kimi subyektiv siyasi təsir alətlərinə çevrilmiş transmilli media subyektlərinin qərəzli, birtərəfli və beynəlxalq hüquq normalarını təhrif etməyə yönəlmiş sualları Prezident İlham Əliyevin hüquqi-məntiqi arqumentasiyası və təkzibedilməz tarixi-hüquqi faktları qarşısında legitimliyini tamamilə itirdi. “Dövlət başçısı elə həmin media resurslarının özünü diplomatik ustalıqla ölkəmiz üçün uğurlu platformaya çevirərək, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq icra olunmamış qətnamələrini və beynəlxalq humanitar hüquq normalarını hüquqi müstəvidə şərh etdi. Bununla da qabaqcadan proqramlaşdırılmış təhrikedici media manipulyasiyalarını dekonstruksiyaya uğradaraq vəziyyəti köklü şəkildə lehimizə dəyişməyi bacardı. Azərbaycanın dövlət idarəçilik sistemində xarici siyasət və milli təhlükəsizlik prioritetlərinin reallaşdırılması üçün fundamental strateji irs rolunu oynayan bu informasiya-diplomatik mübarizə metodologiyası, postmünaqişə dövründə və müasir beynəlxalq münasibətlərin mürəkkəb strukturunda dövlətimizin milli maraqlarının, suveren hüquqlarının və legitim mövqeyinin qlobal miqyasda qorunması, habelə hər hansı xarici qərəzli təzyiq cəhdlərinin hüquqi və informasiya müstəvisində neytrallaşdırılması üçün əvəzedilməz bir doktrinal rəhbərlik funksiyasını yerinə yetirməkdədir”, – deyə o əlavə edib.

B.Məhərrəmov vurğulayıb ki, ötən illərin təcrübəsi, xüsusilə Prezidentin beynəlxalq media forumlarındakı konseptual çıxışları və xarici jurnalistlərin suallarına verdiyi dərin məzmunlu cavabları Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə subyektlərin hüquq bərabərliyi, dövlətlərin suverenliyi və daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərini rəhbər tutaraq, saxta narrativlərlə mübarizədə universal hüquqi standartlar müəyyən etdiyini göstərir. Bu kontekstdə 4-cü Şuşa Forumunun gündəliyinə daxil edilmiş mövzuların strukturu, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin 1-ci və 2-ci maddələrində təsbit olunmuş beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət olunması prinsipləri ilə tam sinxronluq təşkil edir. Forum çərçivəsində medianın sülh quruculuğundakı rolu, sərhədlərarası media dialoqu və ictimai etimadın bərpası kimi məsələlərin müzakirəsi, BMT-nin Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktının 19-cu maddəsində təsbit edilmiş ifadə azadlığının daşıdığı xüsusi vəzifə və məsuliyyət prinsiplərinə, habelə ATƏT-in Helsinki Yekun Aktının prinsiplərinə əsaslanır. Bu isə medianın destruktiv məqsədlər üçün deyil, cəmiyyətlər arasında etimadın yaradılması üçün istifadə olunmasını hüquqi bir zərurət kimi irəli sürür.

Deputat qeyd edib ki, transmilli xarakter daşıyan və dövlətlərin daxili sabitliyini hədəf alan dezinformasiya ilə mübarizədə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi və rəqəmsal platformalarda təhlükəsiz informasiya mühitinin yaradılması çağırışları dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsipinin rəqəmsal məkanda da qorunmasının vacibliyini və kiberinformasiya manipulyasiyalarının beynəlxalq hüquqazidd əməllər olduğunu bir daha aktuallaşdırır: “Forumdan gözlənilən ən mühüm nəticələrdən biri də süni intellekt dövründə media etikası və məsuliyyətli jurnalistika üzrə universal normativ-etik çərçivələrin müəyyənləşdirilməsidir ki, bu da UNESCO-nun informasiya və kommunikasiya sahəsindəki qlobal sənədlərinin, o cümlədən İnsan Hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamənin müddəalarının rəqəmsal əsrə adaptasiyası baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Cəmiyyətlər arasında rəqəmsal həmrəyliyin gücləndirilməsinə və qlobal müstəvidə sülhün təmin olunmasına hədəflənən praktiki addımların atılmasına töhfə verməyi qarşısına məqsəd qoyan 4-cü Şuşa Qlobal Media Forumu Azərbaycanın qlobal miqyasda informasiya siyasətini yönləndirən intellektual əməkdaşlıq mərkəzi kimi statusunu və mütləq mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşanın qlobal həqiqətlərin elan edildiyi, beynəlxalq hüququn aliliyinin təsdiqləndiyi strateji platformaya çevrilməsi ölkəmizin həm hərbi-siyasi, həm də diplomatik-informasiya müstəvisində qazandığı tarixi zəfərlərin BMT Nizamnaməsi və beynəlxalq hüququn fundamental normaları kontekstində tam legitimliyini növbəti dəfə bütün dünyaya nümayiş etdirir”.

B.Məhərrəmov bildirib ki, 1875-ci ildə "Əkinçi" qəzeti ilə Şərqin bir çox ölkələrindən daha öncə milli mətbuatın əsasını qoymuş Azərbaycanın tarixi media ənənələri fonunda Milli Mətbuat Günü ərəfəsində 4-cü Şuşa Qlobal Media Forumunun təşkili, eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin milli mətbuat üçün böyük töhfəsi olmaqla yanaşı, milli və beynəlxalq jurnalistika doktrinasının inkişafında keyfiyyətcə yeni, strateji bir mərhələni ifadə edir. Bu isə həm də o deməkdir ki, forum ölkəmizin paralel olaraq Vətən müharibəsi dövründə qlobal media məkanında qazandığı zəngin informasiya-diplomatik təcrübəsinin və hücum taktikasının beynəlxalq müstəvidə institusionallaşdırılması prosesinin bariz nümunəsidir. Tədbirin məhz Qarabağda keçirilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan postmünaqişə quruculuğunun və regional reallıqların qlobal auditoriyaya birbaşa, vasitəçisiz ötürülməsi mühüm geosiyasi əhəmiyyət kəsb edir. Görünən odur ki, Şərqdə ilk milli mətbuat yaradan dövlətlərdən biri kimi tarixi varislik hüququnu müasir dünyanın trendləri ilə sintez edən forum çərçivəsində transmilli media subyektlərinin, nüfuzlu analitik mərkəzlərin və qlobal jurnalistika ekspertlərinin bir araya gətirilməsi Azərbaycana qarşı yönələn qərəzli və manipulyativ informasiya təhdidlərinin preventiv şəkildə neytrallaşdırılmasında, regional informasiya təhlükəsizliyinin təminatçısı və beynəlxalq media diskursunun formalaşdırılmasında aktiv, yönləndirici bir subyekt kimi ölkəmizin öz mövqeyini daha da möhkəmləndirməsində önəmli amilə çevrilməkdədir.

Əsmər QARDAŞXANOVA,

“Azərbaycan”