Fransa rəhbərinin etirafları və Ermənistanın "proksi dövlət" reallığını dilə gətirməsi Azərbaycan liderinin strateji uzaqgörənliyini bir daha təsdiqləyir
Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun İrəvanda Ermənistanın keçmişini "proksi dövlət" kimi xarakterizə etməsi siyasi tarixin arxivindəki bir çox vacib məqamları yenidən diqqət mərkəzinə çəkib. Əslində, bu konseptual yanaşma beynəlxalq münasibətlər sistemi üçün yeni sayılmamalıdır. Çünki Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev hələ illər öncəsindən Ermənistanın suveren qərarlar qəbul etmək gücündə olmadığını, bu ölkənin qlobal güclərin əlində bir alətə çevrilərək forpost funksiyasını yerinə yetirdiyini sistemli şəkildə diqqətə çatdırıb.
Dövlətimizin başçısı ən mötəbər qlobal kürsülərdə və dünya mediasına verdiyi açıqlamalarda Ermənistanın dövlət müstəqilliyinin formal xarakter daşıdığını dəfələrlə vurğulayıb. Makronun indi eyni həqiqəti dilə gətirməsi rəsmi Bakının zamanında irəli sürdüyü tezislərin və dövlət başçısının siyasi təhlillərinin nə dərəcədə obyektiv olduğunu bir daha təsdiqləyir. Bu bəyanat həm də Azərbaycanın illər öncə formalaşdırdığı strateji tezislərin qlobal miqyasda qəbul olunmasının bariz nümunəsidir. Göründüyü kimi, Ermənistanın uzun illər boyu "müstəqil dövlət" obrazı arxasında gizlənən forpost reallığı ən yüksək tribunalardan etiraf edilir. Bu etiraf Ermənistanın keçmişi ilə yanaşı, eyni zamanda gələcək suverenlik imkanlarını ciddi sual altına qoyur. Azərbaycan tərəfi hər zaman vurğulayırdı ki, Ermənistanın idarəetmə, iqtisadiyyat və müdafiə sistemləri birbaşa kənar güclərin tam nəzarəti altındadır.
Makronun çıxışında diqqətçəkən əsas məqamlardan biri 8 il əvvəlki mənzərəyə dair verdiyi açıqlamadır. O dövrdə avropalı dövlət adamlarının İrəvana səfər etməsinin mümkünsüzlüyünü xatırlatması Ermənistanın qlobal arenada nə dərəcədə məhdud manevr imkanlarına və zəif legitimliyə malik olduğunu ortaya qoyur. Müstəqillik yalnız bayraq və gerblə bitmir, bu, həm də dövlətin öz xarici siyasətini heç kəsdən asılı olmadan müəyyən etmək qabiliyyətidir. Ancaq Ermənistan bu keyfiyyətdən məhrum idi. 2018-ci ilin siyasi təlatümləri və Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsi İrəvanın fərqli bir "yol xəritəsi" çızmaq cəhdi kimi qələmə verilirdi. Xüsusən "məxməri inqilab" sonrası Ermənistanın Qərbə tərəf meyillənməsi barədə fikirlər çoxalsa da, bu keçidin nə dərəcədə səmimi və qalıcı olması hələ də sual altındadır. Çünki onilliklər boyu hörülmüş təhlükəsizlik, enerji və iqtisadi asılılıq zəncirlərini qısa zamanda qırıb atmaq heç də asan deyildir.
Fransa Prezidenti 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Ermənistana dəstək verdiyini bir daha etiraf edib: "Rusiya 2020-ci ildə sizə kömək etmədi. O, sizi tərk etdi. Fransa isə burada idi və indi də yanınızdadır". Bu etiraf həm də göstərir ki, 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Fransa tərəfsiz olmayıb, İrəvanın gizli və ya aşkar vəkili kimi çıxış edib. Makronun "Rusiya sizi tərk etdi" mesajı Ermənistan cəmiyyətindəki anti-Rusiya meyillərini qızışdırmağa hesablanıb. Fransa burada Ermənistana "təhlükəsizlik çətiri" vəd edərək, Moskvanın boşaltdığı yeri doldurmağa çalışır. Bu, regionun sülh və sabitliyi üçün yox, sırf Qərbin, xüsusilə Fransanın geosiyasi nüfuz dairəsini genişləndirmək üçün atılan bir addımdır.
Parisin zaman-zaman məsələni BMT Təhlükəsizlik Şurasına (TŞ) daşımaq cəhdləri və sanksiya tələbləri də Azərbaycanın qazandığı hərbi-siyasi zəfəri diplomatik müstəvidə ləğv etmək cəhdi idi. Paris dəfələrlə Azərbaycan əleyhinə qətnamələr qəbul etdirməyə çalışsa da, bu cəhdlər rəsmi Bakının çevik diplomatiyası və müttəfiqlərinin dəstəyi ilə nəticəsiz qalıb.
Makron və Ermənistan rəhbərliyi arasında imzalanan hərbi sazişlər regionun gələcək təhlükəsizlik dinamikasına birbaşa təsir edən addımlardır. Fransa bu sazişlərlə Ermənistanın ən böyük hərbi tərəfdaşına çevrilmək iddiasını ortaya qoyur. Paris Ermənistana mesaj verir ki, "Rusiya sizi qorumursa, biz sizi silahlandırırıq". Bu addımlar Ermənistanda revanşist meyilləri stimullaşdıra və regionda yeni silahlanma yarışına səbəb ola bilər. Azərbaycan bu cür hərbi sazişləri regionda sülh prosesinə maneə kimi qiymətləndirir. Ələlxüsus, Fransanın Ermənistana hücum xarakterli silahlar verməsi regionda kövrək olan sabitliyi poza bilər.
Fransanın həm Ermənistanı açıq şəkildə silahlandırması, həm də "vasitəçi" olmaq iddiası siyasi və diplomatik paradoks təşkil edir. Beynəlxalq praktikada vasitəçilik missiyasını üzərinə götürən tərəf hər iki tərəfə eyni məsafədə durmalı və neytral hakim statusunu qorumalıdır. Lakin bir tərəfi silahlandıran dövlət, digər tərəflə danışıqlar masasında ədalətli ola bilməz. Ən əsası isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, regionda artıq üçüncü tərəflərə ehtiyac yoxdur. Bakı-İrəvan arasında birbaşa təmaslar və dialoq kanalları artıq işlək vəziyyətdədir və bu, kənar manipulyasiya riskini minimuma endirir. İndiki halda Fransanın vasitəçiliyi sülhə yox, gərginliyə xidmət edir. Parisin bu cür fəaliyyəti, əslində, regionda stabilliyi pozan amillərdir.
Paris İrəvana "yanında olduğunu" desə də, reallıqda bu "dəstək" Ermənistana 2020-ci ildə heç bir praktiki üstünlük qazandırmadı. Deməli, Paris Ermənistana, sadəcə, illüziya və boş ümidlər satır. Azərbaycan beynəlxalq hüquqa söykənərək öz ərazi bütövlüyünü bərpa edib və regionda yeni reallıq yaradıb.
Nəticə olaraq, Makronun çıxışları Fransanın Ermənistandan öz ambisiyaları üçün bir alət kimi istifadə etdiyini, Azərbaycanın isə həm döyüş meydanında, həm də diplomatik masada təkcə İrəvanla deyil, onun arxasındakı güclü himayədarlarla da mübarizə apardığını bir daha sübut edir. Makronun açıqlamaları həm də Azərbaycan diplomatiyasının illərdir dediyi "Fransa tərəflidir" arqumentini ən yüksək səviyyədə möhürləmiş oldu.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
