2026-cı ildə qlobal risklərlə bağlı hesabat dərc olunub. Qeyd edilib ki, yeni rəqabət dövründə geosiyasi və iqtisadi risklər artır.
AZƏRTAC xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, biznes liderləri, hökumət başçıları, beynəlxalq təşkilatlar, vətəndaş cəmiyyəti və akademik dairələr 2026-cı il yanvarın 19-23-də İsveçrənin Davos şəhərində keçiriləcək Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) 56-cı illik toplantısında bir araya gələcəklər. Forumdan əvvəl dərc edilmiş “2026-cı il - Qlobal Risklər Hesabatı”nda bu il geoiqtisadi münaqişə riski diqqət çəkib.
Geoiqtisadi münaqişə 2026-cı il üçün ən böyük qlobal risk kimi ortaya çıxır, onun ardından dövlətlərarası münaqişə, ekstremal hava hadisələri, sosial qütbləşmə, saxta xəbərlər və dezinformasiya gəlir. Sorğuda iştirak edənlərin yarısı növbəti iki ildə bizi qarışıq və ya təlatümlü bir dünyanın gözlədiyini söyləyir. Araşdırmaya görə, bu rəqəm ötən illə müqayisədə 14 bal artım deməkdir. Respondentlərin 40%-i növbəti iki ildə ən azı qeyri-sabitlik proqnozlaşdırır, 9%-i sabitlik, 1%-i isə əmin-amanlıq gözləyir. Növbəti 10 ilə nəzər saldıqda, 57%-i qarışıq və ya təlatümlü bir dünya, 32%-i qeyri-sabitlik, 10%-i sabitlik və 1%-i əmin-amanlıq gözləyir.
Hesabatda risklər üç zaman çərçivəsində təhlil edilir: yaxın müddət (2026), qısa və orta müddət (növbəti iki il) və uzun müddət (10 il). Yaxın müddətdə silahlı münaqişələr, iqtisadi vasitələrin silah kimi istifadəsi və sosial parçalanma bir-biri ilə əlaqəlidir. Bu risklər gücləndikcə, texnoloji sürətlənmədən ətraf mühitin pozulmasına qədər uzunmüddətli çətinliklər də zəncirvari reaksiya yaradır.
Qısamüddətli reytinqdə geoiqtisadi münaqişə ən yüksək yerdədir. İştirakçıların 18%-i bunu 2026-cı ildə qlobal böhrana səbəb olma ehtimalı ən yüksək olan risk kimi görür. Dövlətlər tərəfindən maliyyələşdirilən silahlı münaqişə 2026-cı il üçün 2-ci yerdədir, lakin ikiillik müddət ərzində 5-ci yerə enir.
Geosiyasi perspektivə gəldikdə, iştirakçıların 68%-i növbəti onillikdə çoxqütblü və ya parçalanmış bir nizam gözləyir. Bu rəqəm ötən illə müqayisədə dörd faiz bəndi artıb.
İqtisadi risklər ikiillik perspektivdə ən böyük ardıcıl artımı göstərir. İqtisadi tənəzzül və inflyasiya riskləri səkkiz pillə yüksələrək müvafiq olaraq 11-ci və 21-ci yerə, səhmlərin şişirdilməsinin partlaması riski isə yeddi pillə yüksələrək 18-ci yerə qalxıb.
Feyk xəbərlər və dezinformasiya ikiillik proqnozda ikinci, kibertəhlükəsizlik isə altıncı yerdədir. Süni intellektin mənfi nəticələri ən diqqətəlayiq yüksəliş tendensiyasını göstərir və ikiillik proqnozda 30-cu yerdən onillik proqnozda 5-ci yerə yüksəlir ki, bu da onun əmək bazarlarına, cəmiyyətə və təhlükəsizliyə təsiri ilə bağlı narahatlıqları əks etdirir.
Sosial qütbləşmə 2026-cı ildə dördüncü, 2028-ci ildə isə üçüncü yerdədir. Bərabərsizlik həm iki, həm də onillik proqnozlarda yeddinci yerdədir. Zəifləmiş sosial mobillik və digər risklərdən qaynaqlanan bərabərsizlik ardıcıl ikinci ildir ki, ən çox əlaqəli risk adlandırılıb. İqtisadi tənəzzül ikinci ən çox əlaqəli riskdir. Bu əlaqələrin təməlində yaşayış xərcləri ilə bağlı təzyiqlər və K-formalı iqtisadiyyatların qurulması ilə bağlı narahatlıqlar dayanır.
