Müharibələrdə tarix yazılır, sülhü isə qaliblər və məsuliyyətli dövlətlər yaradır. Bu gün Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi reallıq da məhz bu həqiqəti təsdiqləyir. 30 ilə yaxın işğalın, ikili standartların, nəticəsiz beynəlxalq platformaların və saxta vasitəçilik missiyalarının fonunda regionda davamlı sülh üçün real yol xəritəsini ortaya qoyan məhz Azərbaycan dövləti oldu. Bu bir həqiqətdir ki, bu gün Azərbaycan təkcə öz ərazi bütövlüyünü bərpa edən ölkə kimi deyil, həm də postmüharibə mərhələsində sülh gündəliyini müəyyən edən siyasi mərkəz kimi çıxış edir.
Cənubi Qafqazda yaranan reallıqlar heç də təsadüfən formalaşmayıb. Bu reallıqların arxasında güclü dövlətçilik ənənəsi, uzaqgörən siyasi kurs və milli iradə dayanır. Məhz bu siyasi xəttin ən parlaq təzahürü Prezident İlham Əliyevin mayın 10-da Zəngilana etdiyi səfər zamanı bir daha nümayiş olundu. Bu səfərin xüsusi rəmzi mənası var idi. Səfər müasir Azərbaycan dövlətinin memarı, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin doğum günündə baş tutdu. Dövlətimizin başçısının işğaldan azad edilmiş torpaqlarda xalqla bir araya gəlməsi, əslində, tarixin, siyasi iradənin bir nöqtədə birləşməsi idi. Zəngilan sakinləri ilə görüşdə Prezident İlham Əliyev vurğulamışdır: "Bu gün Ulu Öndər Heydər Əliyevin doğum günüdür. Onun ən böyük arzusu torpaqlarımızın işğaldan azad olunması idi". Bu fikir sadəcə tarixi xatırlatma deyildi, eyni zamanda siyasi varisliyin, milli məsuliyyətin və dövlətçilik iradəsinin açıq nümayişi idi.
Zəngilan bu gün Azərbaycanın gələcəyə baxışının, regionun iqtisadi xəritəsini yenidən yazmaq gücünün simvoluna çevrilib. Burada həyata keçirilən "ağıllı kənd", "ağıllı şəhər", müasir logistika, enerji və yaşayış layihələri göstərir ki, ölkəmiz müharibədən sonra dünyaya yeni inkişaf modeli təqdim edir. Prezident İlham Əliyev sakinlərlə görüşündə bildirmişdir: "Zəngilanı Azərbaycanın və bütövlükdə regionun nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevirəcəyik". Bu mesaj məsələnin əsas geosiyasi mahiyyətini dərk etməyə kömək edir. Bu gün Zəngilan regionun iqtisadi və strateji arteriyalarının kəsişdiyi nöqtədir. Buradan keçəcək kommunikasiya xətləri, dəmir yolları və Zəngəzur istiqamətində açılacaq yeni nəqliyyat imkanları regionun gələcəyini müəyyən edən əsas faktorlardandır.
Bütün bu lahiyələrin reallaşması üçün isə ilk növbədə regionda davamlı sülhə nail olmaq vacibdir. Bu gün regionda ən mühüm siyasi həqiqətlərdən biri budur - Azərbaycan sülh istəyir. Amma bu sülh bəzi dairələrin nümayiş etdiyi saxta konfranslar, şou xarakterli forumlar, siyasi manipulyasiya platformaları vasitəsilə yox, real siyasi iradə və konkret addımlarla həyata keçirilir. Müharibədən sonra Ermənistana sülh sazişi layihəsini təqdim edən ilk tərəf Azərbaycan oldu. Kommunikasiyaların açılması, sərhədlərin delimitasiyası, regional əməkdaşlıq platformalarının yaradılması kimi təşəbbüslərin müəllifi də məhz rəsmi Bakıdır.
Prezident İlham Əliyev Zəngilandan bir daha açıq bəyan etdi: "Ermənistanı məhv etmək və ya onun müstəqilliyini əlindən almaq kimi məqsədimiz olmayıb. Biz məqsədimizə nail olmuşuq". Bu bəyanat Azərbaycanın regionda siyasi sabitlik və davamlı təhlükəsizlik istəyini ortaya qoyur. Lakin bir həqiqət də var ki, bölgədə sülhün tam bərqərar olmasını istəməyən dairələr hələ də mövcuddur. Son günlər Ermənistanda keçirilən bəzi siyasi forumlar, "təhlükəsizlik konfransları" və xarici nümayəndələrin iştirakı ilə təşkil olunan tədbirlər bu mənada diqqətdən yayınmır. Xüsusən Fransa və bu dövlətin himayəsində olan bəzi siyasi dairələrin regionda nümayiş etdirdiyi yanaşma obyektivlikdən çox, geosiyasi maraqlara xidmət edir. Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun son illər sərgilədiyi mövqe bölgədə balans yaratmaqdan daha çox bəzi revanşist dairələrə siyasi stimul vermək məqsədi daşıyır.
Bu məqamda qeyd etmək yerinə düşər ki, hazırda Ermənistan-Azərbaycan şərti sərhədində fəaliyyət göstərən Avropa müşahidə missiyasının davranışları artıq "müşahidəçilik" çərçivəsindən çıxaraq siyasi təzyiq və geosiyasi manipulyasiya alətinə çevrilib. Ermənistan ərazisindəki bu missiyanın fəaliyyəti bölgədə etimad mühitinin formalaşmasından çox yeni gərginlik ocaqlarının yaradılmasına xidmət edir. Məsələnin ən diqqətçəkən tərəfi isə odur ki, bu destruktiv prosesə görə məsuliyyət yalnız xarici dairələrin üzərinə düşmür. Burada birbaşa siyasi məsuliyyət daşıyan tərəflərdən biri də məhz Ermənistan hakimiyyətidir. Çünki bu missiyanın fəaliyyət müddətinin uzadılmasına, onun sərhəd boyunca daha geniş manevr imkanları əldə etməsinə razılıq verən və müvafiq öhdəliklərə imza atan tərəf elə İrəvanın özüdür.
Ermənistan rəhbərliyi anlamalıdır ki, Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması istiqamətində diplomatik təmasların intensivləşdiyi, regionda sülh müqaviləsinin imzalanması üçün real tarixi imkanların yarandığı bir mərhələdə bu cür təxribatçı addımlar heç bir məntiqə sığmır. Əksinə, bu kimi davranışlar sülh prosesinin ləngiməsinə, bölgədə süni qarşıdurma mühitinin saxlanılmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Zəngilandan verdiyi qətiyyətli mesajların əsas mahiyyəti də məhz bundan ibarət idi - Azərbaycan sülh istəyir, amma bu sülh xarici dairələrin ikili standartları, siyasi oyunları və saxta müşahidə missiyalarının diktəsi ilə deyil, region dövlətlərinin qarşılıqlı hörmətə və beynəlxalq hüquqa söykənən iradəsi ilə qurulmalıdır. Dövlətimizin başçısı bir daha bəyan etdi: "Avropanın guya müşahidəçiləri oradadır. Elə göstərirlər ki, guya Ermənistanı bizdən qoruyurlar. Buna ehtiyac yoxdur".
Dövlətimizin başçısının bu fikirləri, əslində, bölgədə xarici müdaxilələrin mahiyyətini açır. Azərbaycan yaxşı anlayır ki, bəzi qüvvələr Cənubi Qafqazda sülhün yerli təşəbbüslərlə deyil, kənar idarəetmə mexanizmləri ilə formalaşmasını istəyirlər. Amma artıq bu mərhələ geridə qalıb. Bir vaxtlar regionda formalaşdırılmış status-kvo, işğalı legitimləşdirməyə çalışan beynəlxalq dairələr, nəticəsiz vasitəçilik institutları artıq tarixə çevrilib. Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsində təkcə hərbi qələbə qazanmadı, eyni zamanda iki əsrə yaxın formalaşdırılmış geosiyasi ədalətsizlik modelini darmadağın etdi. Vaxtilə regionun taleyi xarici mərkəzlərdə müzakirə edilirdisə, bu gün birmənalı olaraq Prezident İlham Əliyevin mövqeyi ilə hesablaşılır. Azərbaycanın siyasi çəkisi, diplomatik nüfuzu və hərbi gücü artıq beynəlxalq münasibətlər sistemində qəbul edilən reallıqdır. Prezident İlham Əliyev Zəngilanda bunu bir daha vurğuladı: "Bu gün Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və hörməti ən yüksək səviyyədədir. Bunun səbəbi ləyaqətli siyasətimiz, sözümüzlə əməlimizin üst-üstə düşməsidir".
Artıq regionda geosiyasi marağı olan dövlətlər də qəbul etməlidirlər ki, Cənubi Qafqazda yeni dövrün müəllifi Azərbaycandır. Regionun gələcəyini konfrans salonlarında səslənən populist çıxışlar yox, Şərqi Zəngəzurda və Qarabağda çəkilən yollar, qurulan şəhərlər, geri qayıdan insanlar və yaradılan yeni iqtisadi imkanlar müəyyən edir.
Zəngilan artıq bir şəhərdən daha böyük məna daşıyır. O, Azərbaycanın siyasi iradəsinin, iqtisadi qüdrətinin və sülh strategiyasının ünvanıdır. Bu gün Cənubi Qafqazda hər kəs anlayır ki, sülhün taleyi rəsmi Bakının əlindədir. Çünki bu regionda sülh haqqında ən çox danışan yox, sülh üçün ən çox iş görən dövlət varsa, o da Azərbaycandır.
Elşən QƏNİYEV,
"Azərbaycan"
