Şeyx Şirvaninin mənəvi və fəlsəfi düşüncəsi insan ruhunu yüksəlməyə, ucalmağa və ilahi mərifətə çatmağa çağırır. Həmin xəlvəti təsəvvüf yolu nəfsin tərbiyəsi zamanı İslam şəriətinin müəyyən etdiyi çərçivədən kənara çıxan ifrat təsəvvüfdən fərqlənir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Doha Dinlərarası Dialoq Mərkəzinin İdarə Heyətinin üzvü Yusif Mahmud əs-Siddiqi Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının 7-ci görüşü çərçivəsində keçirilən “İslam dünyasının mədəni irsində Seyyid Yəhya Bakuvi zirvəsi: mötədil dəyərlər və müasir çağırışlar” mövzusunda Birinci Beynəlxalq Konfransın ikinci günündə çıxışı zamanı deyib.
O bildirib ki, Şeyx Şirvaninin düşüncəsi ifratdan uzaqdır və metafizikaya və qeybi məsələlərə bağlı olan fəlsəfi təsəvvüfdən də fərqlənir.
“Şirvani düşüncəsi fəlsəfi, mənəvi və tərbiyəvi xarakter daşıyır. Bu düşüncə tövhid, zikr, Peyğəmbərə məhəbbət, bütün səhabələrə heç bir ayrı-seçkilik qoymadan məhəbbət, nəfsin saflaşdırılması, qəlbin hazır olması və ona nəzarət edilməsi kimi əsaslara söykənir”, - deyə alim bildirib.
O vurğulayıb ki, bu tərbiyəvi düşüncənin üç əsas dayağı vird, zikr və real tərbiyəvi davranışdır.
Alimin sözlərinə görə, Seyyid Yəhya Bakuvi Şirvaninin mənəvi və fəlsəfi düşüncəsi bütün tərəfləri bir-biri ilə əlaqəli, bütöv və tam bir düşüncə nəzəriyyəsidir.
O bildirib ki, Şirvani fəlsəfəsində əsas həqiqətlərdən biri “qəlb həqiqətə aparan yoldur” fikridir. Bu yanaşma həqiqətin yalnız ağıl vasitəsilə dərk olunması ilə bağlı sual doğurur və qəlbin də özünəməxsus idrak formasının olduğunu irəli sürür.
Yusif Mahmud əs-Siddiqi qeyd edib ki, Şeyx Şirvaniyə görə qəlb mərifət mənbəyidir və bu mərifət düşüncə, mübarizə, qəlbin hazır olması və səbir nəticəsində meydana gəlir. Qəlbi mərifət insanı əşyaların yalnız zahiri görünüşündə dayanmaqdan azad edir və onu zahiri görünüşün arxasında gizlənən mənanı dərk etməyə aparır.
O, Şirvani fəlsəfəsində kainatda mövcud olan şeylərin ikilik üzərində qurulduğunu vurğulayıb: “forma və məna”.
