Təhlükəsiz və güclü Türk dünyası: Azərbaycanın strateji baxışı

Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki çıxışı təşkilatın qarşıdakı mərhələdə daha güclü, koordinasiyalı və beynəlxalq proseslərə təsir imkanları geniş olan platformaya çevrilməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Çıxışın əsas xəttini TDT məkanında təhlükəsizlik, sabitlik, enerji və nəqliyyat bağlantılarının qarşılıqlı şəkildə təmin olunması təşkil edir. Prezidentin vurğuladığı kimi, müasir dövrdə enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini ümumi təhlükəsizlik anlayışından ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Bu baxımdan geniş coğrafiyada yerləşən TDT ölkələrinin enerji resursları, nəqliyyat dəhlizləri və strateji bağlantılar üzərində yerləşməsi təşkilata həm regional, həm də qlobal miqyasda mühüm geosiyasi imkanlar yaradır.

Azərbaycanın bu prosesdə xüsusi rolu onun coğrafi mövqeyi və enerji-nəqliyyat imkanları ilə şərtlənir. Azərbaycanın həm enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında, həm də Mərkəzi Asiya ölkələrinin resurslarının Xəzər üzərindən Qərb istiqamətində tranzitində iştirak etməsi ölkəmizi TDT məkanının mühüm bağlantı mərkəzlərindən birinə çevirir. Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsləri yalnız milli iqtisadi maraqların deyil, bütövlükdə Türk dünyasının nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir.

Çıxışda TDT-nin güclənməsinin yalnız iqtisadi və siyasi əməkdaşlıqla məhdudlaşmadığı, təşkilatın daxilində mövcud olan mənəvi, mədəni və tarixi bağların da mühüm strateji resurs olduğu vurğulanır. Ümumi etnik köklər, dil və mədəniyyət yaxınlığı xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə və dövlətlərarası əlaqələrin daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasına imkan verir. Azərbaycanın Türk dünyasını xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi müəyyənləşdirməsi də bu yanaşmanın praktik ifadəsidir. Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik münasibətlərinin qurulması, birgə investisiya fondlarının yaradılması və yüksək səviyyəli siyasi dialoqun intensivliyi TDT daxilində əməkdaşlığın artıq yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını göstərir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında təhlükəsizlik məsələsinə xüsusi diqqət yetirməsi mövcud regional və qlobal reallıqlarla bağlıdır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində münaqişələrin davam etməsi və onların coğrafiyasının genişlənməsi TDT ölkələrinin təhlükəsizlik sahəsində daha sıx koordinasiyasını zəruri edir. Bu baxımdan təhlükəsizlik qurumları arasında operativ informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi, təcrübə mübadiləsi, mümkün təhdidlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və profilaktik tədbirlərin əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Digər mühüm istiqamət isə təhlükəsizliyin yalnız fiziki təhdidlərlə məhdudlaşmamasıdır. Prezident müasir dövrdə ideoloji təxribatların, informasiya təsirlərinin və gənclər arasında manipulyasiya cəhdlərinin də dövlətlərin sabitliyi üçün risk yarada biləcəyini qeyd edir. Bu baxımdan TDT çərçivəsində gənclər təşkilatları arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, birgə forum və konfransların keçirilməsi, xalqlar arasında birbaşa ünsiyyətin artırılması mühüm strateji istiqamət kimi təqdim olunur. Məqsəd ortaq tarixi və mədəni dəyərlərin gələcək nəsillərə daha sistemli şəkildə ötürülməsi və Türk dünyası daxilində həmrəyliyin uzunmüddətli əsaslarının formalaşdırılmasıdır.

Çıxışın digər mühüm istiqaməti TDT-nin beynəlxalq hüququn və ədalətli beynəlxalq münasibətlər sisteminin müdafiəsində daha fəal mövqe tutması ilə bağlıdır. Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, beynəlxalq hüquq normalarının qəbul edilməsi onların icrasının avtomatik təmin olunması demək deyil. Bu səbəbdən TDT ölkələrinin beynəlxalq platformalarda əlaqələndirilmiş mövqe nümayiş etdirməsi və beynəlxalq hüququn aliliyinin müdafiəsinə daha fəal töhfə verməsi təşkilatın siyasi çəkisini artıran amillərdən biri ola bilər. Prezidentin vurğuladığı bu yanaşma Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində üzləşdiyi beynəlxalq mexanizmlərin səmərəsizliyi ilə bağlı təcrübəsinin də siyasi-diplomatik müstəvidə əhəmiyyətini göstərir.

Bütövlükdə, Prezident İlham Əliyevin TDT-na üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşündəki çıxışından görünür ki, Azərbaycan TDT-ni yalnız mədəni və tarixi yaxınlıq platforması kimi deyil, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və beynəlxalq siyasət sahələrində koordinasiyanı gücləndirə bilən strateji təşkilat kimi görür. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla genişlənən iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq bu yanaşmanın mühüm dayaqlarıdır.

Bu baxımdan Azərbaycanın əsas marağı TDT daxilində mövcud potensialın praktiki nəticələrə çevrilməsi, üzv dövlətlərin təhlükəsizlik və iqtisadi dayanıqlığının gücləndirilməsi, Şərq-Qərb və Mərkəzi Asiya-Avropa bağlantılarında Türk dünyasının rolunun artırılmasıdır. Təşkilatın təhlükəsizlik üzrə qurumlarının daha sıx əməkdaşlığı isə bu prosesin institusional dayaqlarından biri kimi çıxış edə bilər. TDT-nin güclənməsi Azərbaycan üçün həm milli təhlükəsizlik və iqtisadi maraqların qorunması, həm də Türk dünyasının beynəlxalq sistemdə daha fəal və koordinasiyalı aktor kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Vasif Qafarov,

Milli Məclisin deputatı