Önümüzdəki günlərdə paytaxt Bakı ilə yanaşı, ölkənin digər bölgələrində də hava şəraitinin kəskin dəyişəcəyi, temperaturun aşağı düşəcəyi, sulu qar və qar yağacağı proqnozlaşdırılır. Belə hava şəraiti təkcə nəqliyyatda və gündəlik yaşamda çətinliklər yaratmır, eyni zamanda insan sağlamlığı üçün də ciddi risklər ortaya qoyur.
Bir çox insan soyuq havanın yalnız üşütmə və mövsümi xəstəliklərə səbəb olduğunu düşünsə də, əslində, qış mövsümü ürək üçün səssiz, lakin ciddi sınaq dövrüdür. Temperaturun aşağı düşməsi ürəyin fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir və infarkt riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Məhz buna görə də havaların soyuması fonunda ürək sağlamlığının qorunması daha aktual və həyati əhəmiyyət daşıyan məsələyə çevrilir. Statistik məlumatlar da göstərir ki, temperaturun aşağı düşməsi ilə infarkt və digər ürək problemləri əhəmiyyətli dərəcədə artır. Bu səbəbdən qış mövsümündə ürək sağlamlığına xüsusi diqqət yetirmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
Soyuq hava orqanizmdə bir sıra müdafiə mexanizmlərini işə salır. Bədən istiliyini qorumaq üçün qan damarları daralır, qan dövranı dəyişir və ürək əvvəlkindən daha çox işləməyə məcbur qalır. Bu əlavə yük xüsusilə ürək xəstəliyi olan insanlar üçün ciddi təhlükə yaradır. Qan damarlarının daralması qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur ki, bu da ürək əzələsinə düşən gərginliyi artırır. Nəticədə sinə ağrıları, təzyiq dəyişiklikləri və hətta qəfil infarkt riski meydana çıxır. Qış aylarında ürəyin daha sürətli və güclü işləməsi bəzən insanlar tərəfindən hiss olunmur, lakin bu səssiz gərginlik ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Qış mövsümündə infarkt riskinin artmasının əsas səbəblərindən biri də qan laxtalanmasının güclənməsidir. Soyuq hava qanın qatılığını artırır, bu isə damarların tutulma ehtimalını yüksəldir. Xüsusilə susuzlaşma bu prosesi daha da sürətləndirir. İnsanlar soyuq havada daha az susadıqlarını düşündükləri üçün kifayət qədər su içmirlər, lakin bu, qanın daha qatı hala gəlməsinə və ürək-damar sisteminə əlavə yük düşməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, qış aylarında fiziki aktivliyin azalması və daha ağır, yağlı qidaların qəbul edilməsi də ürək sağlamlığına mənfi təsir göstərir.
Soyuq havanın təsiri yalnız fizioloji deyil, eyni zamanda həyat tərzi ilə də bağlıdır. Günlərin qısalması, açıq havada hərəkətin azalması, infeksion xəstəliklərin artması ürək-damar sisteminə əlavə risk yaradır. Tənəffüs yolları infeksiyaları zamanı orqanizm iltihabi proseslərlə mübarizə aparır və bu, ürəyin işini daha da çətinləşdirir. Mütəxəssislərin fikrincə, qış aylarında infarktların artması təsadüfi deyil. Araşdırmalar soyuq aylarda ürək tutmalarının 37 faiz artdığını ortaya qoyub. Bu rəqəm qış mövsümündə profilaktik tədbirlərin nə qədər vacib olduğunu bir daha sübut edir.
Qış aylarında infarktın simptomları bəzən digər mövsümlərlə müqayisədə daha gizli və ya fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamət sinə ağrısı və ya sıxılma hissidir. Bu ağrı sinənin mərkəzində və ya sol tərəfində təzyiq, yanma və ağırlıq kimi hiss oluna bilər. Bəzi hallarda ağrı bir neçə dəqiqə davam edir. Müddətin uzanması ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır. Soyuq havada damarların daralması səbəbindən bu ağrı həm fiziki fəaliyyət zamanı, həm də istirahət halında daha şiddətli ola bilər.
Sinə ağrısı ilə yanaşı, nəfəs darlığı da qışda infarktın əsas əlamətlərindən biridir. Soyuq havada gəzərkən və ya pilləkənlə qalxarkən qəfil nəfəs çatışmazlığı hiss edilə bilər. Ürək kifayət qədər səmərəli işləmədikdə ağciyərlərdə maye toplanır və bu da nəfəs almağı çətinləşdirir. Əgər nəfəs darlığı qəfil baş verirsə və heç bir ciddi fiziki səy olmadan yaranırsa, bu vəziyyət dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Təəssüf ki, qış aylarında insanlar bu simptomları tez-tez soyuqdəymə və ya yorğunluqla səhv salırlar.
Ürək tutması zamanı ağrı yalnız sinə ilə məhdudlaşmaya bilər. Ağrı qollara, çiyinlərə, boyuna, çənəyə, belin yuxarı hissəsinə və hətta qarın nahiyəsinə yayıla bilər. Xüsusilə qadınlarda bu əlamətlər daha az nəzərə çarpan formada ortaya çıxa bilər. Emosional stress və soyuğun yaratdığı damar daralması bu cür ağrıların şiddətini artıra bilər. Buna görə də soyuq havalarda bədəndə yaranan ağrılara və narahatlıqlara biganə yanaşmaq olmaz.
İnfarkt zamanı gecikmiş reaksiya vəziyyəti daha da ağırlaşdıra və sağ qalma şansını azalda bilər. Ağrının keçəcəyini düşünərək gözləmək ən böyük səhvlərdən biridir. Belə hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırmaq həyatı xilas edə bilər. Erkən diaqnoz və vaxtında müdaxilə infarktın fəsadlarını minimuma endirir və sağalma ehtimalını artırır. Qış aylarında ürək sağlamlığı ilə bağlı maariflənmə bu baxımdan olduqca vacibdir.
Soyuq aylarda ürəyi qorumaq üçün gündəlik həyatda sadə, lakin təsirli tədbirlər görmək mümkündür. Qat-qat və istilik saxlayan geyimlərdən istifadə bədən temperaturunu qoruyur və ürəyə düşən yükü azaldır. Çölə çıxmazdan əvvəl yüngül isinmə və dartınma hərəkətləri qan dövranını yaxşılaşdırır. Qəfil və ağır fiziki gərginlikdən, xüsusən qar kürəmək və ya soyuqda tələsmək kimi fəaliyyətlərdən çəkinmək tövsiyə olunur. Qidalanmada ağır və yağlı yeməklərin azaldılması, bol su içilməsi və mütəmadi hərəkət ürək sağlamlığını dəstəkləyir.
Xüsusilə ürək xəstəliyi olan insanlar üçün qış aylarında ehtiyat tədbirləri daha ciddi olmalıdır. Mütəmadi tibbi müayinələr, dərmanların vaxtında və düzgün qəbulu, simptomların yaxından izlənməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Sadalanan profilaktik tədbirlər minlərlə insanın həyatını xilas edə bilər.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
