Bu illər ərzində bölgələrimiz geridə qalmış əyalətdən inkişaf edən regionlara çevrilib
Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafına yönəldilən I Dövlət Proqramını fərmanla təsdiq etməsindən 22 il keçir. Bu proqram 2004-2008-ci illəri əhatə edirdi.
Beş il davam edən proqram Azərbaycanın regionlarında infrastrukturun yenilənməsi, yoxsulluğun azaldılması və yeni iş yerlərinin yaradılması üçün əsaslı baza rolunu oynadı. Proqram Bakı ilə regionlar arasında disbalansı aradan qaldıraraq yerli sahibkarlığın inkişafına təkan verdi və kommunal-sosial xidmətlərin keyfiyyətini yüksəltdi.
Ölkəmizdə infrastrukturun müasirləşdirilməsi - yol, elektrik, qaz və su təchizatı sistemlərinin yenidən qurulması məhz bu proqramla başlandı. Proqramın icra olunduğu dövrdə iqtisadi fəallıq artdı. Regionlarda emal müəssisələrinin yaradılması və kənd təsərrüfatının inkişafı stimullaşdırıldı. Yeni iş yerləri yaradıldı, bu da məşğulluğun səviyyəsini artırdı. Məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət obyektlərinin tikilməsi və ya təmiri ilə yaşayış səviyyəsi yaxşılaşdırıldı.
Bir sözlə, bu proqramın uğurlu icrası regionların ölkə iqtisadiyyatındakı rolunu artıraraq dayanıqlı inkişaf üçün möhkəm təməl yaratdı.
Regionların sosial-iqtisadi inkişafına yönəldilən növbəti proqramlar 2009-2013-cü, 2014-2018-ci, 2019-2023-cü illəri əhatə etdi. Təkcə ilk üç proqramın icra olunduğu 2004-2018-ci illərdə ölkədə ümumi daxili məhsul 3,3, o cümlədən qeyri-neft sektoru üzrə 2,8, sənaye üzrə 2,6, kənd təsərrüfatı üzrə 1,7 dəfə artdı. Sözügedən müddətdə həyata keçirilmiş məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində ölkədə 1,5 milyonu daimi olmaqla 2 milyondan çox yeni iş yeri, 100 mindən çox müəssisə açıldı, işsizlik 5, yoxsulluq səviyyəsi isə 5,1 faizə endi. Dövlət proqramları çərçivəsində görülmüş genişmiqyaslı işlər regionların qarşıdakı illərdə də inkişafı üçün möhkəm zəmin yaratdı.
2019-cu ilin əvvəlindən icrasına başlanan sonuncu proqram ölkənin regionlarının, o cümlədən kənd yerlərinin sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində görülmüş işləri növbəti illərdə də davam etdirmək, eləcə də infrastrukturun və sosial xidmətlərin daha da yaxşılaşdırılması, bölgələrdə yaşayan əhalinin məşğulluğunun və maddi rifahının yüksəldilməsi məqsədini daşıyırdı. Odur ki, bu proqram da regionların tarazlı inkişafının təmin edilməsinə, yeni iş yerlərinin yaradılması və əhalinin həyat səviyyəsinin daha da yüksəldilməsi sahəsində görülən işlərə yeni bir təkan verdi. Proqramın əhatə etdiyi dövr ərzində Bakı ilə yanaşı, Gəncə, Sumqayıt və digər şəhərlərdə, Abşeron, Ağcabədi, Ağsu, İsmayıllı, Oğuz, Qobustan, Şabran, Şəki, Göygöl, Tərtər, Xızı və başqa bölgələrdə yüzlərlə müəssisənin təməli qoyuldu və açılış mərasimi keçirildi.
2020-ci ildə Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı böyük qələbə ilə görülən işlərin miqyası daha da genişləndi. Düşmən tapdağından azad edilmiş ərazilərimizdə bərpa və tikinti-quruculuq işləri geniş vüsət aldı. İşlər elə bir start götürdü ki, 2023-cü ildə, yəni qələbədən cəmi üç il keçmiş artıq Zəngilanın Ağalı kəndi, Tərtərin Talış kəndi, Laçın, Füzuli özünün illərlə doğma yurd üçün həsrət çəkən yüzlərlə sakinini qoynuna aldı. Həmin vaxtdan başlanan köç karvanları indi artıq aydan-aya deyil, gündən-günə çoxalır.
Sonuncu proqramın təkcə bir ilində ölkənin regionlarında həyata keçirilmiş layihələrin bir hissəsini sadalamaqla görülmüş işlərin miqyasını təsəvvürə gətirə bilərik. Belə ki, yalnız 2022-ci ildə Ağdam Sənaye Parkında 12 rezident qeydiyyatdan keçdi. 2023-cü il yanvarın 1-dək Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında qeydiyyatdan keçmiş rezidentlərin sayı 32-yə çatdı. Mingəçevir Sənaye Parkında "Mingəçevir Tekstil" MMC-nin iplik istehsalı üzrə iki müəssisəsi fəaliyyətini davam etdirdi, istehsal olunan məhsulların satışı həyata keçirildi. Pirallahı Sənaye Parkında müəssisələrin təşkili işləri, Balaxanı Sənaye Parkının 25 rezidentindən 17-si tərəfindən istehsal fəaliyyəti, digər rezidentlər tərəfindən isə istehsal sahələrinin tikintisi davam etdirildi.
Həmin il ərzində 49 sahibkarlıq subyektinə 50 investisiya təşviqi sənədi təqdim olundu. Aqrar sektorun inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb edən aqroparkların və müasir iri fermer təsərrüfatlarının yaradılması istiqamətində ardıcıl işlər aparıldı. Bu dövrdə artıq aqroparkların 34-ü bitkiçilik, 14-ü bitkiçilik və heyvandarlıq, 1-i heyvandarlıq, 2-si isə emal sənayesi üzrə ixtisaslaşmışdı. Onlardan 44-ü artıq fəaliyyətə başlamışdı.
"Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq ətraf mühitin mühafizəsi, təbii sərvətlərdən istifadə, yaşıllaşdırma, meşəliklərin salınması istiqamətində də genişmiqyaslı işlər görüldü. 2022-ci ildə proqram çərçivəsində regionlarda meşə fondu ərazilərində 1,5 milyondan çox ağac əkildi, 1373,9 hektar sahədə meşəsalma və meşəbərpa işləri yerinə yetirildi. Qeyri-meşə fondu torpaqlarında yaşıllıqların salınması, bərpası, becərilməsi istiqamətində müvafiq işlər görüldü.
Ölkə iqtisadiyyatının inkişafında mühüm rol oynayan nəqliyyat sektorunda avtomobil yolları çəkildi və yenidən quruldu, körpülər salındı. Avşar-Salmanbəyli-Aşağı Avşar-Xocavənd avtomobil yolu, Qaraməryəm-İsmayıllı-Şəki avtomobil yolunun Oğuz-Şəki hissəsi, Şükürbəyli-Cəbrayıl-Hadrut avtomobil yolunun Şükürbəyli-Cəbrayıl hissəsi... Bunlar yenidənqurmadan sonra açılışı olan yollardan yalnız bir neçəsi idi. 2021-ci ildə açılan Füzuli Beynəlxalq Hava Limanından sonra Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı da istifadəyə verildi.
Sözügedən dövlət proqramlarının həyata keçirildiyi 20 ildə onlarla elektrik stansiyasının və yarımstansiyasının tikilib fəaliyyətə başlaması ilə ölkə başdan-başa nura qərq oldu. Bunların arasında işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə yaradılmış generasiya gücləri xüsusi əhəmiyyət kəsb etdi.
Sözügedən proqramların həyata keçirildiyi iki onillik ərzində ölkəmiz Cənubi Qafqazın iqtisadiyyatında 64 faizə malik güclü iqtisadiyyat formalaşdırdı. Kənd təsərrüfatı sektoru 2,1, nəqliyyat sektoru 4,1, turizm və ictimai iaşə sektoru 17,5, informasiya və rabitə sahəsi 20,9 dəfə artdı.
Azərbaycan Avropanın enerji xəritəsini dəyişdirən neft, qaz və ixrac layihələri həyata keçirdi. 2006-cı ildə Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, 2007-ci ildə Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri istifadəyə verildi. Bu artıq beş ildən çoxdur ki, Avropa "Cənub qaz dəhlizi" ilə Azərbaycan qazı alır. Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, indi artıq 16 ölkə Azərbaycan qazının idxalçısıdır.
2004-cü ildən başlayaraq, ölkəmiz hər il ən azı 1000 kilometr yeni yol çəkib və əsaslı təmir edib. Bu gün şimaldan cənuba, şərqdən qərbə uzanan nəqliyyat dəhlizləri də Azərbaycandan keçir. Yeni, müasir yollar bizi Qarabağa və Şərqi Zəngəzura aparır.
Görülən bütün işlər ölkə əhalisinin dolanışığında, güzəranında öz əksini tapıb. Əməkhaqqı, pensiyalar, müavinətlər dəfələrlə artırılıb.
Bir nüansı da vurğulayaq ki, dördüncü proqram qəbul edilərkən torpaqlarımız hələ işğal altında idi. Qələbədən sonra ölkəmiz regionların inkişafı işlərini daha geniş bir coğrafiyada apardı. Beləliklə, qarşıya yeni vəzifələr qoyuldu, yeni proqramlar qəbul edildi və bunların hamısı öz torpaqlarını azad etmiş və suverenliyini tam bərpa etmiş Azərbaycanın daha da inkişafına təkan verir.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
