Milli Məclisin deputatı Azər Badamov qəzetimizə açıqlamasında bildirib ki, Yaxın Şərqdə baş verənlərin iqtisadi şok dalğaları o qədər genişdir ki, dünyanın hər bir guşəsinə təsirsiz keçə bilməz. Lakin məsələyə birtərəfli, sadəcə, neft və qaz üzərindən baxmaq da düzgün deyil, çünki neft və qaz yalnız yanacaq deyil, digər məqsədlər üçün də istifadə olunur. Bu iki mühüm resurs minlərlə gündəlik məhsul üçün xammaldır. "Qlobal qida təchizatının məhsuldarlığını artırmaq və qida istehsalının tələbatı ödəməsini təmin etmək üçün istifadə olunan gübrələr belə təbii qazdan alınır. Buna görə də neft və qida qiymətləri bir-biri ilə sıx bağlıdır. Enerji qiymətləri tarlalarda istifadə olunan gübrələrdən tutmuş mağaza rəflərinə qida daşıyan yük maşınlarına qədər qida təchizatı zəncirinin hər mərhələsinə təsir göstərir", - deyə deputat bildirib.
A.Badamov qeyd edib ki, iqtisadçılar qlobal iqtisadiyyat üçün iki fərqli ssenari irəli sürürlər. Bunlardan birincisi, Yaxın Şərq münaqişəsinin qısa zamanda başa çatması, neft və təbii qaz qiymətlərinin yay aylarına qədər normallaşması, artım və inflyasiyaya böyük ölçüdə zərər vurmamasıdır. İkinci ssenari isə odur ki, ərzaq və digər gündəlik xərclərdə uzunmüddətli enerji fasilələri özünü göstərə bilər. Pessimist ssenari müəllifləri iddia edirlər ki, neftin bir barelinin 100 dollara qədər yüksəlməsi və bu səviyyədə qalması ətraf mühitə də ciddi təsir göstərir. 2022-ci ildə başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsindən bəri ilk dəfə olaraq, neftin qiyməti bir barel üçün 100 dolları keçib.
Dünya neftinin təxminən 20 faizinin Körfəz bölgəsindən gəldiyini və onun böyük hissəsinin Hörmüz boğazından nəhəng tankerlərlə daşındığını diqqətə çatdıran A.Badamov deyib ki, boğazdan gündə 20 milyon bareldən çox neft daşınır ki, bu da qlobal neft istehlakının beşdəbirini təşkil edir: "ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) məlumatına görə, dünya neft tədarükünün dörddə-üçündən çoxu (gündə 79,8 milyon barel) dəniz yolu ilə daşınır. İran müharibəsi başlayandan bəri Hörmüz boğazından dəniz nəqliyyatı, demək olar ki, dayanıb. Gəmilərə hücumlar və naviqasiya avadanlıqlarına müdaxilə əksər operatorları gəmilərini keçid riskini ödəməkdənsə su yolunun kənarında lövbər salmağa məcbur edib. Neft axını olmasa, qlobal təchizat zəncirləri ciddi şəkildə pozulacaq. Məhdud təchizat və buna yüksək tələbat qiymətlərin artması ehtimalını yaradır ki, bu da istehlakçılara və müəssisələrə təzyiq göstərir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın "Düşünürəm ki, müharibə demək olar ki, başa çatıb" deməsindən sonra qiymətlər qısa müddətə düşsə də, analitiklər xəbərdarlıq ediblər ki, müharibəni dayandırmaq üçün razılıq əldə edilməsə, qiymətlərin yüksəlməsi davam edə bilər. Hörmüz boğazından daşınan neftin təxminən 89 faizi Asiya bazarlarına gedir, Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya əsas alıcılardır, bu da həmin ölkələrə ciddi təsir edir. Əgər nəqliyyat məhdudiyyətləri davam etsə, Körfəz ixracatçıları alternativ marşrutlar axtarmaq məcburiyyətində qalacaqlar. Bir neçə alternativ olsa da, bu yollara bir qədər şübhə ilə yanaşılır, çünki tutum baxımından onlar əsas marşruta yaxın belə gəlmirlər. Ona görə də alternativlər qismən əvəzedici rol oynayır, tam deyil".
Deputat vurğulayıb ki, Tramp administrasiyası enerji qiymətlərinin kəskin artmasının qarşısını almaq üçün Rusiya neftinə sanksiyaların yumşaldılması da daxil olmaqla bir sıra variantları nəzərdən keçirir.
"Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin qiymətinin yüksəlməkdə davam etdiyini deyən deputat vurğulayıb ki, bu qiymət dinamikası ölkənin enerji gəlirləri üçün əsas göstəricilərdən hesab olunur. Neftin qiymətinin qalxması dövlət büdcəsinə əlavə gəlirlərin formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər. Bununla belə, Azərbaycan regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin bərqərar olmasında və dayanıqlı iqtisadiyyata əsaslanan inkişafda maraqlıdır.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
"Azərbaycan"
jpg_1775472819.jpg)
