Hazırda dünyanın müxtəlif bölgələrində müstəmləkəçilikdən əziyyət çəkmiş xalqlar azadlıq və hüquqlarının bərpası uğrunda mübarizəni davam etdirirlər. Təəssüf ki, beynəlxalq təşkilatların və qlobal ictimaiyyətin bir hissəsi bu açıq ədalətsizliklərə yetərli reaksiya vermir.
Bəzi hallarda isə hadisələrə seyrçi yanaşma nümayiş etdirilir. Bu isə ikili standartların mövcudluğunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Xüsusilə, özünü demokratiyanın dayaqlarından biri kimi təqdim edən bəzi ölkələrin davranışı ciddi suallar doğurur.
Məsələn, Fransa uzun illərdir ki, neokolonializm siyasəti yürüdür. Onun timsalında bəşəriyyət neokolonializmin ən qəddar və amansız forması ilə üzləşib. Bu ölkə beynəlxalq hüququn hamı tərəfindən qəbul edilən prinsiplərinə əməl etmək əvəzinə həmin normaları pozur. İnsan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı yüksək tribunalardan çıxışlar edilsə də, praktikada fərqli mənzərə ortaya çıxır. Bu isə xalqlar arasında etimadın formalaşmasına yox, əksinə, gərginliyin artmasına səbəb olur.
Fransa tez-tez liberal dəyərlərdən danışır. Hansı ki liberalizm tarixi baxımdan fərdi azadlığı əsas prinsip sayan, hər bir insanın hüquq və imkan baxımından bərabər olmasını müdafiə edən bir düşüncə sistemidir. Yəni bu anlayış əməli addımlarla təsdiq olunmalıdır. Ancaq müşahidələr göstərir ki, Fransada bu prinsiplər hər zaman hamı üçün eyni şəkildə tətbiq edilmir. Xüsusilə, dini və etnik azlıqlara münasibətdə ciddi suallar yaranır.
Tarixə nəzər salsaq görərik ki, XIX əsrin sonlarında Fransada antisemit (yəhudilərə nifrət) baxışlar geniş yayılmışdı. Eduard Drumont kimi ideoloqlar cəmiyyətdə ayrı-seçkiliyi təbliğ edən fikirlər irəli sürürdülər. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Fransada müəyyən dövrlərdə dözümsüzlük meyilləri güclü olub. Hətta elə mərhələlər olub ki, dini və siyasi maraqlar naminə müxtəlif qruplar arasında süni yaxınlaşmalar yaratmaq cəhdləri edilib. Formal olaraq birlik görüntüsü yaradılsa da, nəticədə cəmiyyətdə daha dərin bölünmələr meydana çıxıb.
Fransanın müstəmləkə idarəçiliyi tarixdə qaranlıq səhifə kimi qalır. Müstəmləkə siyasətindən imtina etməyən bu dövlət təsir dairəsində saxladığı ölkələrin daxili işlərinə müdaxilə edir, onların siyasi və iqtisadi azadlıqlarını məhdudlaşdırır. Bəzən isə öz cəmiyyətində belə sosial narazılıqların artmasına zəmin yaradan addımlar atır.
Fransanın bəzi ərazilərdə keçirdiyi nüvə sınaqları da uzun illərdir müzakirə obyektidir. Bu fəaliyyətlər ətraf mühitə ciddi ziyan vurur, insanların sağlamlığında ağır fəsadlar yaradır. Ekoloji və humanitar problemlərin bu gün də davam etməsi narahatlıq doğurur.
Digər mühüm məsələ isə assimilyasiya siyasəti ilə bağlıdır. Yerli xalqların etnik və mədəni kimliyi zəiflədilir, demoqrafik tərkibin dəyişdirilməsi istiqamətində addımlar atılır. Burada isə əsas məqsəd müstəqillik meyillərini zəiflətməkdir. Aydındır ki, belə hallar beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun deyil.
Azərbaycan neokolonializmə qarşı mübarizəni siyasətində prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdirib. Ölkəmiz bəyan edir ki, istər siyasi, istər iqtisadi, istərsə də mənəvi istismar formaları qəbuledilməzdir. Azərbaycanın mövqeyi əməli addımlarla da təsdiqlənir.
Azərbaycan məsələyə öz tarixi təcrübəsindən yanaşır. Uzun illər işğal faktı ilə üzləşmiş bir ölkə kimi azadlıq və suverenlik anlayışlarını yaxşı bilir. Məhz buna görə də ölkəmiz başqa xalqların öz hüquqlarını qorumaq istəyini anlayışla qarşılayır. Bu istiqamətdə yaradılan Bakı Təşəbbüs Qrupu fəal rol oynayır. Qurumun əsas məqsədi müstəmləkəçilik və neokolonializm siyasətinin nəticələri barədə beynəlxalq ictimaiyyəti məlumatlandırmaqdır.
Müstəmləkəçilikdən zərər çəkmiş xalqların səsi bütün platformalarda eşidilməlidir. Bu məsələ ayrı-ayrı regionların yox, bütövlükdə beynəlxalq birliyin diqqət mərkəzində olmalıdır. Azərbaycan bu istiqamətdə səylərini davam etdirir və bu mövzunu qlobal müzakirə predmetinə çevirir.
Zaman dəyişir, siyasi sistemlər yenilənir. Lakin azadlıq, ədalət və ləyaqət kimi dəyərlər dəyişmir. Fransa və onun mövqeyini bölüşən bəzi dairələrdən fərqli olaraq, Azərbaycan üçün ədalət anlayışı bütövdür. Azərbaycanın prinsipial mövqeyi odur ki, ədalət hamı üçün eyni meyarlarla tətbiq olunmalıdır.
Təhminə VERDİYEVA,
"Azərbaycan"
