Avropa İttifaqı Azərbaycanla əməkdaşlığa dair müzakirələri
yekunlaşdırmaq istəyir
Azərbaycan və Avropa İttifaqı (Aİ) arasındakı əlaqələr ötən
illər ərzində ənənəvi ticarət çərçivəsini aşaraq, strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə
yüksəlib. Bu gün Bakı və Brüssel arasındakı dialoq Avrasiya qitəsini birləşdirən
nəqliyyat qovşaqlarını, gələcəyin "yaşıl enerji" keçidini və Cənubi
Qafqazda sabitliyin yeni arxitekturasını əhatə edir. Azərbaycan zəngin
resursları və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə Avropanın enerji və logistika xəritəsini
yenidən cızır.
Avropa ölkələri isə Azərbaycan üçün ən böyük ticarət tərəfdaşı
olmaqla yanaşı, iqtisadiyyatın rəqəmsallaşması və texnoloji modernləşmə yolunda
əsas mənbə rolunu oynayır. Lakin indiki çoxşaxəli əməkdaşlıq 1996-cı ilin
reallıqlarını əks etdirən, müasir dövrün tələblərinə cavab verməyən köhnə
hüquqi çərçivəyə sığışmır. O vaxtdan bəri dünya köklü dəyişikliyə məruz qalıb və
geosiyasi tarazlıqlar yenilənib. Nəticədə tərəflərin bir-birindən gözləntiləri
daha da böyüyüb. Bu mənada Avropa
İttifaqının Cənubi Qafqaz və Gürcüstan böhranı üzrə xüsusi nümayəndəsi Maqdalena
Qrononun son açıqlamasını Aİ-nin Bakı ilə münasibətləri daha da inkişaf etdirmək
təşəbbüsü kimi dəyərləndirmək olar. Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi vurğulayıb ki, Azərbaycanla
yenilənmiş saziş üzrə işi yekunlaşdırmağın vaxtı çatıb: "Brüsselin Aİ və
Azərbaycan arasında yenilənmiş əməkdaşlıq sazişi - artıq bir neçə ildir müzakirə
olunan sənəd üzrə irəliləyişə hazır və istəkli olduğunu bir daha vurğulamaq istərdim.
Hesab edirik ki, bu məsələ üzrə birgə işi yekunlaşdırmağın vaxtı çatıb və ümid
edirik ki, danışıqları tezliklə bərpa edə biləcəyik".
Qrono cari ilin 15-16 yanvar tarixlərində Azərbaycana səfərini
və rəsmilərlə yüksəksəviyyəli görüşlərini xatırladaraq, bu təmasların əməkdaşlığın
bütün istiqamətləri üzrə gələcək addımları müəyyənləşdirməyə imkan verdiyini
vurğulayıb. Onun səsləndirdiyi fikirlər Aİ-nin Azərbaycanla əməkdaşlıqda
strateji mərhələyə keçməyə hazır olduğunun göstəricisidir. Brüssel Azərbaycanı
yalnız enerji tədarükçüsü yox, eyni zamanda iqtisadi və siyasi taleyini
bölüşdüyü strateji tərəfdaş kimi rəsmiləşdirmək niyyətindədir.
2017-ci ildən müzakirə olunan "Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq
Sazişi" sənədinin böyük hissəsi, təxminən 90-95 faizi artıq
razılaşdırılıb. Qalan kiçik hissə isə, əsasən, ticarət tarifləri və bəzi
texniki hüquqi prosedurlarla bağlıdır. Qrononun bəyanatları göstərir ki,
Brüssel artıq texniki detalların strateji hədəfləri ləngitməsinə yol vermək istəmir.
O səbəbdən, bürokratik və texniki maneələri kənara qoyaraq, mühüm sənədin ən
tez zamanda imzalanmasına nail olmağa çalışır.
Azərbaycan-Avropa İttifaqı arasında münasibətlər beş əsas
istiqamət üzrə inkişaf edir və Avropa İttifaqına üzv dövlətlərlə əməkdaşlıq
strateji formatlar çərçivəsində genişləndirilir. Yenilənmiş sazişin - enerji təhlükəsizliyi
və qaz təchizatı, ticarət və investisiya mühiti, nəqliyyat dəhlizləri və
regional bağlantılar, hüquqi və institusional əməkdaşlıq, regional sabitlik və
təhlükəsizlik məsələlərini əhatə edəcəyi bildirilir. Hazırda Azərbaycan Avropa
İttifaqına üzv olan 10 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətləri qurub ki, bu
da qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasi dialoqun göstəricisidir. Ümumiyyətlə,
Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biridir. Xüsusilə
enerji sahəsində əməkdaşlıq son illərdə daha da genişlənib.
Yenilənmiş saziş imzalandıqdan sonra tərəflər arasında
iqtisadi dividendlərlə paralel yeni etimad dövrü də başlayacaq. Bu sənəd Azərbaycanın
qeyri-neft sektorunun Avropa bazarlarına birbaşa çıxışına yaşıl işıq
yandıracaq. Yerli məhsulların Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması, kənd təsərrüfatı
və sənaye mallarının maneəsiz ixracı üçün hüquqi zəmanəti təmin edəcək. Orta dəhlizin
beynəlxalq statusunu möhkəmləndirəcək və ən əsası, ölkəmizin regiondakı
liderlik mövqeyini beynəlxalq hüquqi müstəvidə daha da yüksəldəcək. Bakı qitələrarası
yükdaşımaların əsas rəqəmsal və logistik habına çevriləcək. Saziş imzalandıqdan
sonra Azərbaycan Aİ ilə strateji tərəfdaşlıq sazişi olan azsaylı ölkələrdən
biri olacaq. Bu, ölkəmizin iqtisadi-diplomatik çəkisini daha da artıracaq.
Əvvəlki dövrlərdə daha çox təbii qaz gündəmdə idisə, yeni mərhələdə
Xəzər dənizindən Avropaya çəkiləcək "yaşıl enerji" kabeli və bərpaolunan
enerji resurslarının ixracı ön plana çıxır. Azərbaycan Çindən Avropaya gedən ən
qısa və təhlükəsiz yolun mərkəzindədir. Yeni saziş bu dəhlizin rəqəmsallaşdırılması
və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi üçün vahid platforma rolunu
oynayacaq. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və dəmir yolları şəbəkəsi
Aİ-nin nəqliyyat standartlarına inteqrasiya olunacaq.
2025-ci il Azərbaycan-Avropa İttifaqı əlaqələri çərçivəsində
yüksəksəviyyəli qarşılıqlı səfərlər və intensiv siyasi məsləhətləşmələr dövrü
kimi yadda qalıb. Azərbaycan Avropa Siyasi Birliyinin 6-cı və 7-ci Zirvə
toplantılarında Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə fəal və prinsipial mövqe
nümayiş etdirib. Bu platforma çərçivəsində ölkəmiz Avropanın təhlükəsizliyi,
enerji əməkdaşlığı və regional sabitlik məsələləri üzrə mövqeyini ardıcıl şəkildə
ifadə edib. Hətta Avropa Siyasi Birliyinin 12-ci Zirvə toplantısının 2028-ci ildə
Azərbaycanda keçirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Bu, ölkəmizin Avropa məkanında
artan siyasi nüfuzunun və etibarlı tərəfdaş statusunun göstəricisidir. Belə mötəbər
tədbirə evsahibliyi etmək hüququnun Bakıya verilməsi ölkəmizin Avropa məkanında
artan siyasi nüfuzunun, beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasında oynadığı
stabilləşdirici rolun və ən əsası etibarlı tərəfdaş statusunun qlobal miqyasda
təsdiqidir.
Münasibətlərin yüksələn xətti 2026-cı ilin fevralında
keçirilən Münxen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində də özünü büruzə verdi.
Fevralın 14-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Avropa İttifaqının xarici
işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi, Avropa Komissiyasının
vitse-prezidenti Kaya Kallas ilə keçirdiyi görüş əməkdaşlığın gələcək
konturlarını müəyyən etdi. Görüş zamanı Kaya Kallas Aİ-nin Azərbaycanla münasibətləri
keyfiyyətcə yeni və daha dərin bir müstəviyə daşımaqda maraqlı olduğunu xüsusi
vurğuladı.
Beləliklə, istər Avropa Siyasi Birliyi çərçivəsindəki çoxtərəfli
format, istərsə də yüksəksəviyyəli ikitərəfli təmaslar göstərir ki, Azərbaycan-Aİ
münasibətləri artıq deklarativ bəyanatlardan uzaqlaşaraq real nəticələrə söykənən
tərəfdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyub. Yeni mərhələ təkcə iqtisadi mənfəətlər üzərində
deyil, həm də dəyişən qlobal geosiyasi reallıqlar fonunda formalaşır. Bakının təklif
etdiyi enerji təhlükəsizliyi və logistik bağlantılar Brüssel tərəfindən
Avropanın gələcək inkişafı üçün zərurət kimi qəbul edilir. Yenilənmiş sazişin
imzalanması həm də regionda davamlı sülhün və təhlükəsizliyin mühüm
qarantlarından birinə çevriləcək.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
