Azərbaycanın orta güc konsepsiyası

Bölgədə yeni reallıqlar yaradan ölkəmiz fərqli coğrafiyaları birləşdirən etibarlı mərkəzə və regional gündəliyi formalaşdıran nüfuzlu aktora çevrilib

Cənubi Qafqazda otuzillik status-kvonun dəyişməsi fonunda Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlar ölkəmizin qlobal güc mərkəzləri ilə münasibətlərini və strategiyasını da yenidən formalaşdırıb. Postmünaqişə dövrünün reallıqları Azərbaycanı fərqli iqtisadi qütblər arasında coğrafi və siyasi kəsişmə mərkəzinə çevirib. Ölkəmizin xarici siyasət fəlsəfəsi təkcə mövcud reallıqlara uyğunlaşmaq yox, eyni zamanda regional gündəliyi formalaşdıran aparıcı aktora çevrilmək üzərində qurulub. 

Beynəlxalq logistik marşrutların yenidən cızıldığı bir vaxtda Azərbaycanın təqdim etdiyi geostrateji imkanlar regionun və qitələrarası inteqrasiyanın gələcək vizyonunu müəyyən edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin Trans-Xəzər Forumunda çıxışı zamanı söylədiyi fikirlər də Azərbaycanın unikal geosiyasi mövqeyini, çoxşaxəli kimliyini və gələcək vizyonunu ortaya qoyur. 

Hikmət Hacıyev vurğulayıb ki, Ermənistanla Azərbaycan arasındakı münaqişənin həllindən və regionda sülhün bərqərar olmasından sonra ölkəmizin xarici siyasətində yeni ölçülər, yeni imkanlar yaranıb və bu yeni coğrafiyalara doğru genişlənib: "Azərbaycan Cənubi Qafqaz ölkəsidir. Biz, eyni zamanda Mərkəzi Asiya ailəsinə və Xəzər dənizi bölgəsinə mənsubuq. Azərbaycanın Avropa və Yaxın Şərqə dair kimlikləri var. Bütün bu dəyərlər bir-birinə ziddiyyət təşkil etmir, bir-biri ilə uyğun gəlir. Ermənistanla münaqişənin həllindən sonra Azərbaycan orta güc konsepsiyasına keçib. Bizim üçün orta güc konsepsiyası yalnız ölçü, iqtisadiyyat və əhali ilə ölçülmür. Bu, ölkələrin tərəfdaşlıq şəbəkəsidir". Prezidentin köməkçisi əlavə edib ki, Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan bəri Orta dəhliz üzərində işləyir. 

Münaqişənin həllindən və regionda sülhün bərqərar olmasından sonra Azərbaycanın xarici siyasətində yeni imkanların yaranması regional təhlükəsizlik arxitekturasının tamamilə dəyişməsindən xəbər verir. Uzun illər boyu dövlətimizin xarici siyasət və diplomatiya resurslarının böyük bir hissəsi Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin fəsadlarının aradan qaldırılmasına, torpaqlarımızın azad edilməsinə və münaqişənin beynəlxalq hüquq müstəvisində həllinə yönəlmişdi. Problemin tamamilə və qətiyyətlə həll olunması, suverenliyimizin bərpası Azərbaycanın xarici siyasətini məhdudlaşdırıcı yükdən azad etdi. İndi ölkəmiz beynəlxalq arenada tamamilə yeni coğrafi istiqamətlərə, qlobal layihələrə və strateji tərəfdaşlıqlara fokuslanan, gündəliyi özü müəyyənləşdirən aktiv oyunçuya çevrilib. Məhz Azərbaycanın sülh gündəmi və regionda formalaşdırdığı mühit diplomatiyada şaxələndirmə mərhələsini başladıb və ölkəmizin qlobal nüfuzunu artırıb. 

Azərbaycanın müstəqillik qazandıqdan bəri Orta dəhliz layihəsi üzərində işləməsi rəsmi Bakının uzaqgörən strategiyasının ən bariz göstəricisidir. 2000-ci illərdən etibarən əsası qoyulan enerji və nəqliyyat strategiyası da əslində böyük Orta dəhlizin fundamenti idi. Azərbaycan Xəzər dənizində ən böyük ticarət limanını, dəmir yolları şəbəkəsini və logistik infrastrukturu qurmaqla bu layihənin əsas memarı oldu.

Xüsusən, qlobal geosiyasi qarşıdurmalar fonunda "Şimal" və "Cənub" marşrutlarının riskli ticarət yollarına çevrilməsi Çindən Avropaya gedən ən təhlükəsiz, qısa və iqtisadi baxımdan səmərəli xətt kimi Orta dəhlizə və onun mərkəzində dayanan Azərbaycana qlobal təchizat zəncirinin əvəzolunmaz mərkəzi statusunu qazandırıb. 

Azərbaycanın çoxşaxəli əlaqələri də xarici siyasətimizdə unikal balans və sintez yaradır. Ölkəmiz özünü dar coğrafi çərçivəyə və ya təktərəfli siyasi bloka sığışdırmır. Bir tərəfdən Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə qardaşlıq və strateji müttəfiqlik əlaqələri quran Azərbaycan eyni zamanda Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Mərkəzi Asiyanın zəngin resurslarının Qərb bazarlarına çıxışında yeganə və etibarlı qapı məhz Azərbaycandır. Həmçinin ölkəmiz İslam dünyası və Yaxın Şərqlə olan tarixi-mədəni bağlılıqla regional əməkdaşlıq formatlarını da gücləndirir.

Önəmli məqam odur ki, bütün bunlar Azərbaycanın xarici siyasətində bir-birini inkar etmir, əksinə, bir-birini tamamlayır. Məhz bu yanaşma, rəsmi Bakıya Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında təbii və etibarlı bir körpü rolu oynamaq imkanı verir. 

Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində orta güc qlobal və regional proseslərə birbaşa təsir imkanına sahib, diplomatik nüfuzu yüksək olan dövlətlərə deyilir. Azərbaycan bu statusu ərazi böyüklüyü, iqtisadiyyatın həcmi və ya əhali sayı kimi fiziki parametrlərlə qazanmır. Ölkəmizin gücü onun qurduğu tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq şəbəkəsində, Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrliyində, COP29 və WUF13 kimi qlobal tədbirlərə evsahibliyi etməsində, beynəlxalq hüququn aliliyini müdafiə etməsində və qlobal problemlərin həllində vasitəçilik qabiliyyətindədir. Bu strateji keçid Azərbaycanın regionun hüdudlarını aşaraq, qonşu coğrafiyalarda söz sahibi olan güc mərkəzinə çevrildiyini təsdiq edir. 

Nəticə olaraq Azərbaycanın postmünaqişə dövründə nümayiş etdirdiyi xarici siyasət strategiyası regional sabitliyi qorumaqla yanaşı, qlobal miqyasda yeni əməkdaşlıq formatlarının yaradılmasına xidmət edir. İşğal faktorunun aradan qaldırılması ölkəmizin öz potensialını tam gücü ilə ortaya qoymasına şərait yaradıb. Bu gün Bakı fərqli coğrafiyaları birləşdirən Orta dəhlizin logistik mərkəzi, Şərqlə Qərbin önəmli kəsişmə nöqtəsi və beynəlxalq arenada prinsipial mövqeyi olan orta gücdür. 

Azərbaycanın yeni xarici siyasət fəlsəfəsi sübut edir ki, müasir dünyada dövlətlərin nüfuzu yalnız onların fiziki sərhədləri və ya iqtisadi rəqəmlərlə deyil, qurduqları etibarlı tərəfdaşlıq şəbəkəsi və qlobal sülhə verdikləri real töhfələrlə ölçülür. Regionda formalaşan yeni reallıq Cənubi Qafqazı münaqişə zonasından qlobal inkişafın təhlükəsiz qovşağına çevirməkdədir.

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"