Hələ qədim dövrlərdə Hippokrat, İbn Sina qısamüddətli aclığın köməyi ilə müxtəlif xəstəlikləri müalicə ediblər. Müasir təbabət də sübut edib ki, insanların xəstələnməsinə əksər vaxt orqanizmin həddindən artıq kalori ilə yüklənməsi səbəb olur.
Hazırda həkim-diyetoloqlar pasiyentlərinə aclıqla müalicə (müəyyən müddət ac qalmaq, fərqli növ pəhriz) üsullarını da təqdim edirlər və dünyada alternativ müalicə üsulu kimi aclıq mərkəzləri fəaliyyət göstərir.
Ramazan ayında tutulan oruc da müalicəvi aclıqla müqayisə edilir. Oruc tutmağın insan orqanizminə xeyli müsbət faydaları olduğu bildirilir.
İmsak və iftar zamanı qəbul edilən qidalardan insan orqanizmi qüvvətlənir
Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti Günay İsmayılova oruc tutmağın orqanizmə təsirləri ilə bağlı bildirib ki, oruc tutan şəxslərin qidalanma rejimində fərqlənmə müşahidə olunur. İmsaq və iftar zamanı qəbul edilən qidalardan insan orqanizmi qüvvətlənir. Bu qidalardan alınan enerji tükəndikdə qaraciyər və əzələlərdə yığılan karbohidratlar və yağlar yandırılaraq bədəni müəyyən fəsadlardan qoruyur. Bunun orqanizm üçün böyük faydası var. Gün ərzində tez-tez çay və qəhvə kimi içkilərə üstünlük verənlər oruc tutarkən bəzən kofein çatışmazlığından özlərini narahat hiss edirlər. Bu vəziyyət başlanğıcda başağrısı və yorğunluğa səbəb olsa da, bir müddət sonra orqanizm buna alışır.
Mütəxəssis deyib ki, bu ayda mədəni yükləməmək və kalori qəbulunu idarə etmək üçün artıq yağ qəbuluna səbəb olacaq qızartma və qovurma kimi xörəklərdən az istifadə edilməsi tövsiyə olunur. Gün ərzində enerjili olmaq üçün qida rasionunda zülalla zəngin olan məhsullara üstünlük verilməlidir. Həmçinin çox yağlı və tərkibində karbohidrat olan un məmulatlarından az istifadə olunması məsləhət görülür. Yeməklərin temperaturu həddindən artıq isti və ya soyuq olmamalıdır. Çünki uzun müddət boş qalan mədəyə birdən-birə soyuq qidanın daxil olması spazmalara səbəb ola bilər.
Sahura qalxmadan oruc tutmaq sağlamlıq üçün çox təhlükəlidir
Bunu söyləyən həkim səhər yeməyinin son dərəcə vacib olduğunu vurğulayıb. Sahura qalxmağı vərdiş etmək orucun əsas şərtlərindən biridir. Bu həm aclıq hissini azaldır, həm də maddələr mübadiləsinin sürətini qorumağa kömək edir.
İftarla müqayisədə imsak zamanı daha yüngül və uzun müddət ərzində aclıq hissindən yayındıran qidalardan istifadə etmək tövsiyə olunur. Belə ki, zülalla zəngin süd məhsulları (qatıq, süd, ayran), yumurta, liflə zəngin yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərdən istifadə etmək lazımdır. Uzun müddət aclıq hiss etməmək üçün məsləhət görülür ki, kəpəkli undan hazırlanmış çörəkdən istifadə olunsun. Çünki kəpəkli çörək ağ çörəkdən 4 dəfə gec həzm olunur ki, bu da uzun zaman toxluq yaradır.
İmsak vaxtı liflərlə zəngin olan meyvələrin qəbulu çox əhəmiyyətlidir. Bununla da gündəlik meyvə ehtiyacı ödənmiş olur. Ədviyyatlı və ya həddindən artıq duzlu qidalar susuzlaşdıra, orucu çətinləşdirə biləcəyindən onların qəbulu tövsiyə olunmur.
Bu şəxslərə oruc tutmaq olmaz
G.İsmayılova qeyd edib ki, mədəni birdən-birə çox yükləmək olmaz. Belə ki, aclıq zamanı maddələr mübadiləsi zəifləyir, çoxlu qida qəbulu isə köp, sancı və qəbizliyə səbəb olur. Bundan başqa, davamlı qida qəbulu insanda ani olaraq təzyiqin və şəkərin yüksəlməsinə də səbəb ola bilər. Ona görə də iftar fasilələrə bölünməlidir. Adətən iftar oruc su və xurma ilə açılır, daha sonra sulu yeməklərə üstünlük verilir. Sulu yeməkdən sonra bir az fasilə verilməlidir. Bundan sonra ət məhsullarının yerinə zülalla zəngin paxlalılara (mərci, lobya, noxud) üstünlük verilə bilər. Sonda yaşıl çay, nanə, zəncəfil, adaçayı, məkkəgülü, darçın, hil, cirə, mixək kimi bitkiləri tək-tək və ya qarışıq halda dəmləyib içmək orqanizm üçün faydalıdır.
Oruc tutan şəxslərdə gün ərzində maye və mineral itkisi olur. Bu vəziyyəti kompensasiya etmək üçün iftar və sahur arasında bol maye və minerallarla zəngin olan suya üstünlük verilməlidir. İftardan 1-2 saat sonra yüngül məşqlər və ya qısa gəzinti məsləhət görülür.
Mütəxəssis vurğulayıb ki, oruc tutmaq azyaşlı uşaqlara, hamilə qadınlara və süd verən analara tövsiyə olunmur. Mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri, hipertoniya, şəkərli diabet, ürək-damar xəstəlikləri olan insanların oruc tutmaq istədikləri təqdirdə müalicə həkimləri ilə məsləhətləşmələri məqsədəuyğundur.
G.İsmayılova diabet xəstələrinin oruc tutmasının orqanizmdə səbəb olduğu dəyişikliklər barədə məlumat verib. O, bildirib ki, şəkərli diabet xəstələrində oruc tutmaq müxtəlif ağırlaşmaların inkişaf riskini artıra bilər. Belə ki, qida rejimində yaranan kəskin dəyişiklik, buna görə hipoqlikemik dərmanların qəbulundan imtina, maye qəbulunun məhdudlaşdırılması diabetik ketoasidoz, ketoasidotik və hiperosmolyar koma kimi ağırlaşmalara, kəskin trombozun inkişafına, ağır hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər. Baş verə biləcək ağırlaşmaların əsasında qlükoza, sərbəst yağ turşuları, maye və elektrolit balansının mübadiləsində pozuntular yaranır. Ona görə də oruc tutmazdan əvvəl diabet xəstələri həkimlərin tövsiyələrini nəzərə almalıdırlar.
