Bu, BTC əsas ixrac boru kəməri vasitəsi ilə mümkün olub
Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) əsas ixrac neft kəməri artıq 20 ildir ahəngdar və təhlükəsiz fəaliyyət göstərir. Belə ki, bu unikal boru kəməri tam sistem kimi 2006-cı il iyulun 13-də istifadəyə verilib. Bu münasibətlə həmin gün Türkiyənin Ceyhan şəhərində təntənəli mərasim keçirilib. Tədbirdə kəmərin keçdiyi üç ölkənin - Azərbaycanın, Gürcüstanın və Türkiyənin dövlət başçıları iştirak ediblər.
Qeyd edilən tarixdən bir qədər də geriyə dönərək xatırladaq ki, kəmərə ilk neft 2005-ci il mayın 25-də Bakı yaxınlığındakı Səngəçal terminalından vurulmuşdu. Bu həmçinin BTC-nin Azərbaycan hissəsinin istifadəyə verilməsi demək idi. Bakıda və Səngəçalda bu münasibətlə keçirilən tədbirlərdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə yanaşı, Türkiyənin, Gürcüstanın və Qazaxıstanın dövlət başçıları da iştirak etmişdilər. Xəttin Gürcüstan hissəsi isə həmin il oktyabrın 12-də Qardabani rayonundakı nasos stansiyasından fəaliyyətə başlamışdı.
BTC-nin daşıdığı ilk neft "Əsrin müqaviləsi" çərçivəsində Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri" yatağından çıxarılan neft idi. Bu neft 2006-cı il iyunun 4-də Ceyhan terminalında ilk tankerə yüklənib. Beləliklə, təqribən 600 min barel Azərbaycan xam neftindən ibarət ilk həcmlər "British Hawthorn" tankerinə vurularaq Ceyhan terminalından yola salınıb.
İndiyədək isə BTC boru kəməri vasitəsilə ümumilikdə 4,7 milyard bareldən çox (təxminən 630 milyon ton) xam neft nəql edilib və bu həcm 6271 tankerə yüklənərək dünya bazarlarına göndərilib. Hazırda BTC əsasən Azərbaycandan "Azəri-Çıraq-Günəşli" nefti və "Şahdəniz" kondensatı daşıyır. Bundan əlavə, kəmər vasitəsilə Xəzərin digər regional xam neft və kondensat həcmləri (Qazaxıstan, Türkmənistan, SOCAR-ın Azərbaycanda hasil edilmiş digər həcmləri) də nəql olunur.
Uzunluğu 1768 kilometr olan BTC boru kəməri Xəzər regionundan Aralıq dənizinə təhlükəsiz və məsuliyyətli şəkildə xam neft ixrac etmək üçün inşa edilib. BTC öz marşrutu boyu 1768 kilometr məsafə qət edir. Xəttin Azərbaycanda yolu 443, Gürcüstanda 249 və Türkiyədə 1076 kilometrdir. Kəmər ölkəmizdə 13 rayondan - Qaradağ, Abşeron, Hacıqabul, Ağsu, Kürdəmir, Ucar, Ağdaş, Yevlax, Coranboy, Samux, Şəmkir, Tovuz və Ağstafadan, sonrakı yolunda - Gürcüstanda və Türkiyədə isə daha onlarca şəhər və kənddən keçir.
Dünya miqyasında dövrünün ən böyük və ən mürəkkəb mühəndis-texniki nailiyyətlərindən biri hesab edilən BTC-nin tikintisinin tamamlanması üçün dörd il tələb olunub. Layihə 2002-ci ilin iyul ayında təsdiqlənib və 2006-cı ilin may ayında başa çatıb. Tikintinin ən qızğın dövründə bu işlərə 22 min nəfər cəlb olunub . Onların təxminən 80 faizini inşaat işləri gedən ölkənin öz sakinləri təşkil edib, tikinti zamanı 110 milyondan artıq adam-saat sərf edilib və 220 min boru hissəsi qaynaqla birləşdirilib.
BTC-nin cari ötürücülük gücü gündəlik 1 milyon bareldir. Boru kəmərində diametri 46, 42 və 34 düym olan borulardan istifadə edilib. Üç tranzit ölkə boyu kəmərin 8 nasos stansiyası və 98 siyirtmə məntəqəsi var.
Maraq doğuran faktlardan biri də odur ki, BTC Ceyhanda yenidən dəniz səviyyəsinə enməzdən əvvəl 2830 metr yüksəkliyə qalxır. Bir neçə dağ silsiləsi, 3000 yol, dəmiryolu, yeraltı və yerüstü kommunikasiya xətləri, eni 500 metrədək çatan Ceyhan çayının keçidi də daxil olmaqla 1500-dən artıq su hövzəsi ilə kəsişir.
Bu, tikinti mərhələsindən başlayaraq regiona əhəmiyyətli faydalar gətirən və müsbət dəyişikliklərə yol açan bir kəmərdir. Layihə başlandığı vaxtdan kəmərin marşrutu boyunca 550-dən çox icma ilə (750 mindən çox insan) sıx işləməklə minlərlə sosial təşəbbüs həyata keçirilib və bu fəaliyyət gələcəkdə də davam edəcək.
BTC Ulu Öndər Heydər Əliyevin şah əsərlərindən biridir. Belə ki, onun reallaşması Ümummilli Liderin səyi, mübarizəsi və dünyadakı siyasi nüfuzu sayəsində mümkün olub. Bu layihənin bir önəmli cəhəti də odur ki, yeni meqalayihələrə yol açıb. Başqa sözlə, Prezident İlham Əliyev Bakı-Tbilisi-Ceyhandan başlanan yolu geniş dəhlizlərə qovuşdurub. Dövlətimizin başçısı BTC-nin çəkilişini tarixi hadisə kimi dəyərləndirərək demişdir: "Əgər o kəmər olmasaydı, Azərbaycan öz neft və ondan sonra qaz potensialını dünya bazarlarına çatdıra bilməzdi. Beləliklə, dəhliz yaradıldı. Xəzər dənizi-Qara dəniz-Aralıq dənizi əməkdaşlıq formatı formalaşmışdır. Xəzər dənizini Aralıq dənizi ilə birləşdirən Bakı-Tbilisi-Ceyhan bu gün uğurla fəaliyyət göstərir və başqa ölkələrə də xidmət edir. Dəhliz formalaşandan sonra əlbəttə ki, Azərbaycan öz tranzit rolunu oynamağa başlamışdır. Bu gün biz qeyd edə bilərik ki, artıq Azərbaycan öz coğrafi vəziyyətindən, logistika imkanlarından tam şəkildə istifadə edir".
BTC-nin tam sistem kimi fəaliyyətə başlamasının 20 illiyi layihənin tarixində yeni bir əlamətdar hadisə ilə üst-üstə düşür. Bakı-Tbilisi-Ceyhan Şirkəti (BTC Co) elan edib ki, 2026-cı il iyulun 1-dən kəmərin operatorluğu BP şirkətindən SOCAR-a məxsus törəmə müəssisə olan "SOCAR Midstream Operations" MMC-yə (SMO) keçib.Operatorluğun ötürülməsi BTC-nin hər üç hissəsini - Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə hissələrini əhatə edir. Bundan əlavə, BTC ilə bağlı bütün fəaliyyətlərin idarə edilməsi, habelə həm BTC, həm də Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) sistemləri ilə əlaqədar indiyədək BP tərəfindən icra olunan ümumi fəaliyyətlərin operatorluğu da SMO şirkətinə keçib.
SOCAR-ın prezidenti Rövşən Nəcəf bununla bağlı deyib: "SOCAR bu strateji enerji dəhlizinin təhlükəsiz, etibarlı və səmərəli fəaliyyətini təmin etmək öhdəliyinə tam sadiq qalaraq onun regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfəsini daha da gücləndirəcək".
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
