Tədqiqatlar göstərir ki, qandakı anticisim nümunələri həkimlərə risk altında olan şəxsləri müəyyən etməyə kömək edə bilər, bu da onlara daha erkən diaqnoz qoyulması və müalicə almaq imkanı yaradır. İltihabi bağırsaq xəstəliyinin iki əsas növü olan Kron və xoralı kolit adətən yalnız simptomlar ortaya çıxdıqdan, yəni bağırsaq artıq zədələndikdən sonra müalicə olunur. Lakin alimlər müəyyən ediblər ki, immun sistemi diaqnoz qoyulmazdan on il əvvələ qədər xəbərdarlıq siqnalları göndərir. Bu da xəstəliyin daha erkən aşkarlanmasına, hətta qarşısının alınmasına yol aça bilər.
Dünyada ən azı 3,8 milyon insan həzm sisteminin xroniki iltihabına səbəb olan ağrı, ishal və yorğunluğa səbəb olan immun xəstəliyi olan iltihabi bağırsaq xəstəliyi ilə yaşayır. Dəqiq səbəb məlum olmasa da, lakin immun sistemin düzgün işləməməsi, genetika və bağırsaqda yaşayan mikrobların buna səbəb olduğu ehtimal edilir.
Müalicə iltihab əleyhinə və immun sistemini zəiflədən dərmanlara əsaslanır, lakin bir çox xəstədə bu müalicə effekt vermir və xeyli sayda xəstə bağırsağın zədələnmiş hissələrinin çıxarılması üçün cərrahi əməliyyata ehtiyac duyur. Uzun müddət davam edən iltihab, həmçinin bağırsaq xərçəngi riskini də artırır.
Bu vəziyyət alimləri xəstəliyi daha erkən aşkarlamağa sövq edib, məqsəd zədələnmə prosesi başlamazdan əvvəl risk qrupunda olan insanları müəyyən etməkdir. Bu məqsədlə ABŞ hərbi qulluqçularından götürülmüş qan nümunələri üzərində tədqiqatlar aparılıb. 500 nəfərdən götürülmüş 2000 nümunə təhlil edilib, bu şəxslərdən 200-də sonradan Kron xəstəliyi, digər 200-də isə xoralı kolit inkişaf edib. Qalan 100 nəfərdə isə bu xəstəliklərin heç biri müşahidə olunmayıb.
Sonradan Kron xəstəliyi inkişaf edən insanlarda Epstein-Barr virusuna (yoluxucu mononukleoza səbəb olan virus) qarşı anticisimlərə daha tez-tez rast gəlinirdi; üstəlik, bu fərqlər diaqnoz qoyulmazdan düz on il əvvəl artıq müşahidə olunurdu. Bu əlamət, xəstəliyin sonradan daha ağır və fəsadlı forması inkişaf edən şəxslərdə daha qabarıq şəkildə özünü göstərirdi – belə ki, bu vəziyyət bağırsaqların daralmasına və ya anormal kanalların yaranmasına səbəb ola bilər.
Sonradan Kron xəstəliyi inkişaf edən insanlarda Epşteyn-Barr virusuna (yoluxucu mononukleoza səbəb olan virus) qarşı anticisimlərə daha tez-tez rast gəlinirdi. Üstəlik, bu fərqlər diaqnoz qoyulmazdan on il əvvəl artıq müşahidə olunurdu. Bu əlamət, xəstəliyin sonradan daha ağır və fəsadlı forması inkişaf edən şəxslərdə daha qabarıq şəkildə özünü göstərirdi. Xoralı kolit inkişaf etdirən insanlarda fərqli bir mənzərə müşahidə olundu: buna orqanizmin öz zülallarından birinə qarşı yönəlmiş anticisimlər də daxil idi. Əldə olunan nəticələr infeksiyaların iltihabi bağırsaq xəstəliklərinə səbəb olduğunu sübut etmir, sadəcə onlar arasında bir əlaqə olduğunu göstərir. Lakin ümid edilir ki, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri gələcəkdə 1-ci tip diabetin yolunu izləyə bilər. Belə ki, bu xəstəlikdə qan analizi vasitəsilə hələ heç bir simptom ortaya çıxmazdan əvvəl immun sistemi mədəaltı vəzə təsir etməyə hücum etməyə başlayan şəxsləri müəyyən etməyə və gecikmədən xəstəliyi müalicəyə imkan verir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
jpg_1792100672.jpg)
