Ümumdünya Xərçəng Araşdırmaları Fondunun İngiltərə, ABŞ və Niderlanddakı xərçəng göstəriciləri üzrə apardığı təhlil nəticəsində erkən yaşlarda müşahidə olunan xərçəng hallarında əhəmiyyətli artım müəyyən edilib. Bu artım İngiltərədə 7, ABŞ-də 5 və Niderlandda 4 xərçəng növü üzrə qeydə alınıb.Bu vəziyyət həyat tərzinin hər il minlərlə insanın həyatı bahasına başa gəldiyinə dair xəbərdarlıqlara səbəb olub.
Bildirilib ki, İngiltərədə 2001-ci ildən bəri prostat xərçəngi diaqnozu qoyulan 50 yaşdan aşağı insanların sayı dörd dəfə artıb, eyni zamanda, erkən yaşda müşahidə olunan bağırsaq, böyrək və uşaqlıq xərçəngi diaqnozlarının sayı iki dəfədən çox yüksəlib. Belə ki, 50 yaşdan aşağı kişilərdə prostat vəzi xərçənginə yoluxma halları 2001-ci ildə hər 100 000 nəfərə bir hal təşkil etdiyi halda, 2023-cü ildə bu rəqəm 3,6-ya yüksəlib. Eyni dövr ərzində bağırsaq xərçəngi göstəriciləri 2001-ci ildə hər 100 000 nəfərə 3,9 haldan 8,4-ə çatıb, erkən yaşda müşahidə edilən uşaqlıq və böyrək xərçəngi halları isə iki dəfə artıb.Həmçinin 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında süd vəzi xərçəngi göstəricisi də hər 100 000 nəfərə düşən 42 haldan 47,5-ə yüksəlib. Erkən yaşda müşahidə edilən mədəaltı vəzi və qaraciyər xərçəngi hallarının sayında da artım qeydə alınıb.
Qeyd edək ki, ABŞ ilə bağlı vəziyyət də ürəkaçan deyil. ABŞ-də 2000-ci ildən bəri mövcud olan rəsmi məlumatların təhlili göstərib ki, 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında böyrək xərçəngi halları iki dəfədən çox artıb. Bununla yanaşı, bağırsaq, uşaqlıq və mədəaltı vəzi xərçəngi hallarının hər biri 50%-dən çox, süd vəzi xərçəngi halları isə təxminən 20% artıb. Artım halları Niderlandda da müşahidə edilib.
Bu növ xərçəng xəstəlikləri əvəzinə hər üç ölkədə 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında ağciyər xərçəngi göstəriciləri azalıb ki, bu da həmin ölkələrdə siqaret çəkmə hallarının davamlı azalması ilə bağlıdır.
Dünya miqyasında xərçəng xəstəliyi bütün yaş qruplarında artsa da, erkən yaşlarda yaranan halların artım tempi digər yaş qruplarındakından daha yüksəkdir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu rəqəmlər qlobal miqyasda artan piylənmə epidemiyası, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki aktivliyin azlığı, eləcə də xərçənglə bağlı məlumatlılığın artması və xəstəliyin daha erkən mərhələdə aşkarlanması ilə əlaqədardır.
Ümumdünya Xərçəng Araşdırmaları Fondunun tədqiqat və siyasət üzrə icraçı direktoru Dr. Giota Mitrou bu tendensiyanı narahatedici olduğunu deyərək əlavə edib: “Hər bir rəqəmin arxasında xərçənglə özlərinin, ailələrinin və çox vaxt həkimlərinin gözlədiyindən daha tez üzləşən bir insan dayanır. Xərçəngə hələ də daha çox yaşlı insanlarda rast gəlinsə də, gənc nəsillər arasında müşahidə olunan bu dəyişik hallar ciddi tədqiqat və xərçəngin qarşısının alınması prioriteti kimi qəbul edilməlidir”.
Tədqiqatın nəticələrini şərh edən Belfastdakı “Queen’s” Universitetinin rəqəmsal səhiyyə üzrə professoru və translyasiyaedici xərçəng genomikası kafedrasının rəhbəri Mark Louler bu problemi "mümkün qədər tez zərərsizləşdirməli olduğumuz saatlı bomba" adlandırıb və əlavə edib ki, əks təqdirdə rəqəmlər artmağa davam edəcək.
Ümumdünya Xərçəng Araşdırmaları Fondu qeyd edir ki, piylənmə səviyyəsinin artması, qeyri-sağlam qidalanma, fiziki fəallığın azlığı, spirtli içki və tütün məhsullarından istifadə, həmçinin ətraf mühit amilləri (çirkləndiricilər, kimyəvi maddələr, plastik materiallar, su və hava çirkliliyi ) bu tendensiyaya təsir göstərə bilər. Xərçəng xəstəliklərinin təxminən 40%-i məhz bu cür qarşısı alına və ya dəyişdirilə bilən risk amilləri ilə əlaqəlidir. Bununla belə, xərçəngin əlamətləri barədə məlumatlılığın artması həm də o deməkdir ki, insanlarda xəstəliyin daha erkən mərhələdə aşkar edilməsi ehtimalı yüksəlir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
