Quba zəngin və rəngarəng təbiəti ilə yanaşı, çoxsaylı qədim tarixi abidələri ilə də tanınır. Rayonda yerləşən Orta əsrlərə aid qalalar, məscidlər və hamamlar bölgənin qədim tarixindən xəbər verir. Bu abidələr Qubanın müxtəlif dövrlərdə mühüm mədəni və siyasi mərkəz olduğunu göstərir.
Xüsusilə Çuxur hamamı kimi tikililər Şərq memarlığının incə xüsusiyyətlərini günümüzə qədər qoruyub saxlamışdır. XVIII-XIX əsrlərə aid tarixi Çuxur hamamı nadir tarixi-memarlıq abidələrindəndir. Bu tikili yerli əhali arasında "Çuxur hamam", "Günbəzli hamam", "Bəkir hamamı" və "Məşədi Əlimərdan hamamı" kimi müxtəlif adlarla tanınıb. Şərq memarlığının incə nümunələrindən hesab olunan hamam özünəməxsus plan quruluşu və günbəzli forması ilə seçilir.
Bu hamamın şöhrətini ölkəmizə gələn yazıçılar və səyyahlar öz memuarlarında xüsusi maraqla vurğulamışlar. Məşhur fransız yazıçısı Aleksandr Düma Qafqaza səfəri zamanı hamamı ziyarət etmiş və burada qeydlər aparmışdır. İslam mədəniyyətinin bir hissəsi - təmizlik barədə söz açan Düma Günbəzli hamamın quruluş və arxitekturasını Qərbin əzəmətli binalarından üstün saymışdır.
XX əsrin əvvəllərində bu hamam Qubanın faciəli günlərinə şahidlik etmişdir. Deyilənlərə görə, 1918-ci ildə Qubada baş verən faciəli hadisələr zamanı bəzi insanların hamamda boğularaq öldürüldüyü bildirilir. Onlar günahsız insanların başlarını kəsərək qanlarını axıtmaqdan belə çəkinməmişlər.
Sovet dönəmində uzun illər hamam öz əsas funksiyasını qoruyaraq 1985-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdi. Lakin kanalizasiya sistemində yaranan problemlər səbəbindən onun istifadəsi dayandırılmışdı. Həmin dövrdə hamam yararsız hala düşmüşdü.
Bundan sonra 1986-1987-ci illərdə abidədə ilk bərpa işlərinə başlanılmışdır. Daha geniş bərpa işləri isə 2015-ci ildə aparılmış və hamam 26 mart 2018-ci ildə yenidən istifadəyə verilmişdir. Layihə ABŞ Səfirlərinin Mədəni İrsin Qorunması Fondu ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin əməkdaşlığı çərçivəsində reallaşdırılmışdır.
Hazırda bu tarixi tikili dövlət tərəfindən qorunan mədəni irs nümunələrindən biri kimi xüsusi mühafizə altındadır.
Abutalib TURABOV,
Quba rayon sakini
