Pekin bildirib ki, Tayvan məsələsi iki ölkə arasında sabit münasibətlərin əsas amil olaraq qalır
ÇXR Sədri Si Cinpin Amerika lideri Donald Trampla görüşdə bildirib ki, Çin və ABŞ arasında Tayvanla bağlı münaqişə yarana bilər. Lakin bu xəbərdarlığa baxmayaraq, Çin Prezidenti iki ölkənin tərəfdaş kimi qalmalı olduğuna əminliyini ifadə edib. Bu barədə CNN telekanalı xəbər verir.
Əgər Tayvana "səhv münasibət göstərilərsə", Çin və ABŞ arasında toqquşmalar və hətta münaqişələr yaranacaq və bu da istənilən münasibəti təhlükəyə atacaq. Bunu Çin lideri Si Cinpin ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşdə bildirib.
Pekinin mərkəzinə çatdıqdan sonra Tramp və Si hərbi paradda iştirak ediblər və Çin parlamentinin binası olan Böyük Xalq Zalına daxil olublar.
ABŞ Prezidenti çıxışında deyib: "Sizin dostunuz olmaqdan şərəf duyuram və Çin ilə ABŞ arasındakı münasibətlər əvvəlkindən daha yaxşı olacaq. Biz yaxşı yola gedirik. Çətinliklərimiz olub, amma onları dəf etmişik. Bəzi insanlar bunu bilməyə bilər, amma problemlərimiz olanda onları çox tez həll etmişik. Mən sizə zəng etmişəm, siz də mənə zəng etmisiniz. Hamıya deyirəm ki, siz böyük lidersiniz".Si Cinpin öz növbəsində bildirib ki, "bütün dünya görüşümüzü izləyir. Dəyişikliklər planetdə getdikcə artan templə baş verir, bir əsrdə baş verməyən dəyişikliklər olur və beynəlxalq vəziyyət daim dəyişir və gərgin olaraq qalır". Si həmçinin ABŞ və Çinin "Fukidid tələsi"ni dəf edə biləcəyinə ümid etdiyini bildirib."Fukidid tələsi" - qədim yunan tarixçisi və sərkərdəsi Fukididin adını daşıyan bu termin ənənəvi olaraq güclü bir ölkənin rəqabətə və münaqişəyə səbəb olan yeni bir gücdən qorxmasını ifadə edir. Hazırda amerikalı politoloq Qrem Allison tərəfindən populyarlaşdırılan, yeni, yüksələn bir gücün mövcud böyük bir dövləti beynəlxalq hegemon kimi əvəz etmək təhlükəsi ilə üzləşdiyi zaman müharibəyə meylliliyi təsvir etmək üçün bir deyimdir. Bu termin, əsasən ABŞ ilə Çin arasında potensial münaqişəni təsvir etmək üçün istifadə olunur .Sonra Çin lideri soruşub: "Qlobal problemləri həll etmək və dünyaya daha çox sabitlik gətirmək üçün birlikdə işləyə bilərikmi? Dünyamızın, iki xalqımızın və bəşəriyyətin gələcəyinin maraqları naminə ikitərəfli münasibətlərimiz üçün daha parlaq bir gələcək qura bilərikmi?"
Çin prezidenti iki ölkənin "rəqib yox, tərəfdaş" kimi davranmalı olduğuna əminliyini ifadə edib, çünki bu, təkcə hər iki tərəfə fayda vermir, həm də "bütün dünya üçün fayda" deməkdir.
Sinhua agentliyinin məlumatına görə, Donald Tramp və Si Cinpin arasında danışıqlar iki saatdan bir qədər az davam edib. Tesla və Apple də daxil olmaqla bir neçə aparıcı Amerika şirkətinin rəhbərləri də görüşdə iştirak ediblər.
Tramp-Si danışıqlarının əsas mövzularından birinin ABŞ və İsrailin İranla müharibəsidir. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun dediyinə görə, Vaşinqton Hörmüz boğazının İran tərəfindən blokadasının qaldırılmasında Çinin köməyinə ümid edir. Rubio qeyd edib ki, Pekin də bu strateji əhəmiyyətli su yolunun açılmasında maraqlıdır, çünki “Çin gəmiləri də orada ilişib qalıb”. Bundan əlavə, Çinin ixrac yönümlü iqtisadiyyatı enerji böhranının qlobal təsirindən əziyyət çəkir və bu da Çin mallarına tələbatı azaldır.
Tramp Si Cinpinlə görüşməzdən əvvəl ondan Çin iqtisadiyyatını böyük Amerika texnologiya şirkətlərinə "açmasını" xahiş edəcəyini bildirib. O, əlavə edib ki, İranla bağlı "uzun müzakirə" gözlənilir, lakin münaqişəyə son qoymaq üçün Pekinin köməyinə ehtiyacı olmadığını vurğulayıb.
Çin liderinin həmçinin ABŞ-ni Tayvana silah satışını dayandırmağa çalışacağı gözlənilir. Onun dediyinə görə, Tayvan boğazında sülhün və sabitliyin qorunması iki ölkənin "ən böyük ortaq marağı"dır. O, Tayvan məsələsinin ABŞ-Çin münasibətlərində əsas məsələ olduğunu qeyd edib.
Çin lideri bildirib ki, bu məsələnin düzgün idarə olunması ilə münasibətlər sabit qala bilər, lakin əks halda "ikitərəfli əlaqələri ciddi şəkildə təhlükə altına salacaq münaqişələr mümkündür".
Si həmçinin "Tayvanın müstəqilliyi" və Tayvan boğazında sülhün "od və su kimi" bir araya sığmadığını bildirərək, ABŞ-nin son dərəcə ehtiyatlı yanaşmasının vacibliyini vurğulayıb.
Bundan əlavə, Pekin ötən ilin oktyabr ayında ölkələrin bir-birinin mallarına tarifləri artırmağı dayandırdığı zaman Vaşinqtonla ticarət müharibəsində atəşkəsin uzadılmasında maraqlıdır.
BBC qeyd edir ki, Pekinə eniş edərkən Trampı ölkənin ən yüksək vəzifəli şəxslərindən biri olan vitse-prezident Han Çjen qarşılayıb. Onun uçuş-enmə zolağında olması Çin tərəfindən hörmət əlaməti hesab edilir.
Axşam saatlarında dövlət ziyafəti keçirilib. Cümə günü Tramp Çin liderlərinin yaşadığı və işlədiyi Pekindəki eyniadlı gölün sahilində yerləşən Çjunnanhay məhəlləsinə gedəcək. Bu səfər zamanı onların Si Cinpinlə şəkil çəkdirməsi, həmçinin daha bir ikitərəfli görüş və işgüzar nahar etməsi gözlənilir. Daha sonra Donald Tramp rəsmi vida mərasimi üçün hava limanına yollanacaq və bundan sonra Amerika Prezidentinin təyyarəsi ABŞ-yə geri uçacaq.
Rizvan CƏFƏROV,
“Azərbaycan”
