Mütəxəssis: Qarın yağması taxıl əkinləri üçün çox əhəmiyyətlidir  

Ötən ilin payızında Qax rayonunun təsərrüfatlarında 2026-cı ilin məhsulu üçün 13 min 510 hektar sahədə taxıl əkilib. Taxıl əkinlərinin 7 min 989 hektarını buğda, 5 min 521 hektarını arpa sahələri təşkil edir. Hazırda taxıl sahələrində bitiş yaxşıdır. Havaların uzun müddət isti və quraq, bəzən isə soyuq küləkli keçməsi payızlıq taxıl bitkilərini, xüsusilə dəmyə sahələrdə əkilən bitkiləri bir müddət stres vəziyyətində saxlayıb. Lakin son vaxtlar hökm sürən yağıntılı hava şəraiti və yağan qar taxıl bitkilərinin stres amillərindən qorunması üçün çox əlverişli şərait yaradıb.

Bu sözləri AZƏRTAC-ın bölgə müxbirinə açıqlamasında Aqrar Xidmətlər Agentliyinin Bitki Mühafizəsi və Fumiqasiya (zərərsizləşdirmə) Mərkəzinin Qax rayon Mərkəzinin rəisi Hikmət Hafizov deyib.

Mərkəzin rəisinin sözlərinə görə, havanın temperaturu mənfi 15 dərəcəyə düşdükdə belə, 10-15 santimetr qalınlığında qar örtüyü olan sahələrdə torpaq səthində temperatur adətən mənfi 1-3 dərəcə həddində qalır. Bu, buğda və arpa bitkilərinin kök boğazının və böyümə konusunun donmasının qarşısını alır. Qar örtüyü olmayan şəraitdə isə torpaq temperaturu hava temperaturuna yaxınlaşır və bitkilərdə dərin donma riski yaranır.

Hikmət Hafizov deyib: “Qarın su ehtiyatı baxımından rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qış ərzində yığılan qar yazda tədricən əridikdə su torpağa yavaş-yavaş hopur və rütubət dərin qatlara qədər gedir. Bu, yaz vegetasiyasının əvvəlində buğda və arpa üçün əvəzolunmaz nəm ehtiyatının formalaşmasına səbəb olur. Xüsusilə, yazın ilk mərhələsində kök sisteminin aktiv inkişafında bu rütubət həlledici rol oynayır. Qarın olmaması və ya az olması yazda torpağın tez qurumasına, bitkilərin erkən su stresinə düşməsinə səbəb ola bilər”.

Səpin müddətinin qar və şaxtanın təsiri üçün mühüm amil olduğunu vurğulayan mütəxəssis bildirib ki, tez səpilmiş payızlıq buğda və arpa bitkiləri payızda yaxşı pöhrələnir, güclü kök sistemi formalaşdırır və daha çox vegetativ kütlə yaradır. Qar örtüyü olduqda bu bitkilər qışı adətən problemsiz keçirir və yüksək məhsuldarlıqla nəticələnir. Gec səpilmiş buğda və arpa sahələrində isə bitkilər adətən zəif inkişaf etmiş vəziyyətdə, 1-2 yarpaq mərhələsində qışa girir. Bu cür bitkilərin şaxtaya davamlılıq potensialı aşağı olur və qar örtüyü onların yaşaması üçün həlledici faktor hesab edilir.

Mərkəzin rəisi bildirib ki, qar və şaxta, eyni zamanda, fitosanitar baxımdan da müəyyən müsbət təsirlərə malikdir. Belə ki, şaxtalı qış torpaq səthində və bitki qalıqlarında qışlayan zərərvericilərin və patogenlərin bir hissəsinin məhvinə səbəb olur və bu da yazda xəstəlik və zərərverici ilə sirayətlənmə intensivliyini azaldır. Bununla yanaşı, bəzi payızlıq alaq növləri şaxtaya davam gətirmədiyindən qış dövründə zəifləyir və yazda sahədə alaq sıxlığı azalır.

“Bir sözlə, düzgün seçilmiş səpin müddəti, gübrələmə sistemi və torpağın optimal becərilməsi şəraitində qar örtüyü bitkilərin qışlama qabiliyyətini artıran, su təminatını yaxşılaşdıran və yaz inkişafını sürətləndirən əsas təbii amil, şaxta isə bitkilərin davamlılığını gücləndirən, eyni zamanda, fitosanitar vəziyyəti yaxşılaşdıran faktor rolunu oynayır”,- deyə Hikmət Hafizov əlavə edib.