Makron sentyabrda hakimiyyətini itirmək riski ilə üzləşir
Sentyabrın 10-da, hökumətə qarşı planlaşdırılmış etimadsızlıq səsverməsindən iki gün sonra, radikal onlayn qruplar tərəfindən yayılan ümummilli boykot çağırışları əsas siyasi partiyaların dəstəyini qazanıb.
Kütləvi nümayişlərə və xidmətlərin tamamilə boykot edilməsinə dair çağırışlar, iyul ayında Baş nazir Fransua Bayru tərəfindən açıqlanan, iki dövlət bayramının ləğvi və sosial müavinətlərin və pensiyaların dondurulmasını nəzərdə tutan çox mübahisəli qənaət tədbirlərinə cavab olaraq səsləndirilir.
Bu, siyasi böhrana səbəb olub və Bayru hökumətinin gələn bazar ertəsi etimadsızlıq səsverməsi ilə devrilməsi ehtimalı var.
“Hər şeyi bağla” şüarı ilə keçirilən kampaniyanın təşəbbüskarları siyasətdən kənar olduqlarını və onların narazılıqlarının qanuni olaraq bir çox Fransa vətəndaşının şikayətlərini əks etdirdiyini iddia edirlər.
Hərəkat həmçinin Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun vergi və təqaüd planlarının səbəb olduğu 2018-ci il “Sarı jiletlilər” etirazları ilə də müqayisə edilir. Ovaxtkı etirazların da məqsədi “ölkəni dayandırmaq” idi.
Sentyabrın 8-də Fransua Bayru parlamentdə etimad səsverməsi sınağından keçəcək. Uğursuzluq ehtimalı çox yüksəkdir: avqustun sonunda bir çox partiyalar (solçu “France Insoumise”, ifrat sağçı “Milli Birlik” və Sosialistlər) Bayruya dəstək verməyəcəklərini bəyan ediblər. Etibar qazanmaq üçün baş nazirə ən azı 288 səs lazımdır ki, bu da hazırda qeyri-real görünür.
Fransanın baş naziri etiraf edib ki, onun Nazirlər Kabinetinə etimad səsverməsi öncəsi siyasi partiyalarla kompromis əldə etmək cəhdləri uğursuzluğa düçar ola bilər. Bu, onun işini itirmək bahasına başa gələ bilər.
Maraqlıdır ki, Fransada sosial-iqtisadi gərginliyin artması fonunda Bayru özü etimad səsverməsinin keçirilməsini təklif edib. Onun müxalifətlə dialoqunda büdrəmə 2026-cı ilin büdcə planı olub. Bu plan kəsirin 2024-cü ildəki 5,8%-dən 4,6%-ə qədər kəskin şəkildə azaldılmasını nəzərdə tutur ki, bu da xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasını, indeksasiyaların dondurulmasını və ola bilsin ki, yeni vergilərin tətbiqini tələb edir. Bayru xəzinəyə təxminən 44 milyard avro qənaət etmək niyyətindədir. Onun planının ən çox bəyənilməyən məqamlarından biri də 11 bayramdan 2-nin ixtisar edilməsi olub.
Baş nazir borcun "davamlı səviyyədə" saxlanılması üçün planını zəruri hesab edir, lakin parlament bunu həddən artıq sərt və sosial cəhətdən ədalətsiz adlandırır. Sentyabrın 10-u və 18-i üçün ölkədə kütləvi etiraz aksiyaları elan edilib. Bəzi siyasətçilər daha da irəli getməyə hazırdırlar. Məsələn, "Yenilməz Fransa" lideri Jan-Lük Melanşon sentyabrın 23-də Emmanuel Makronun prezidentlikdən uzaqlaşdırılması proseduruna başlayacağını açıqlayıb.
Xatırladaq ki, hazırkı baş nazir Makronun hakimiyyəti dövründə artıq altıncıdır. Bayru istefa verərsə, prezident ya yenisini təyin etməli, ya da parlamenti buraxmalı olacaq.
Bayrunun sələfi Mişel Barnye də xərcləri azaltmağa çalışırdı, bu da ona postu bahasına başa gəldi. Nazirlər Kabinetinin bir ildən az müddətdə ikinci mümkün istefası ictimaiyyətdə icra hakimiyyətinə və şəxsən prezident Makrona inamsızlığı artırır.
Bayrunun məğlubiyyəti 2026-cı il büdcə qanun layihəsini avtomatik bloklayır. Yeni kabinet adi qanunvericilik prosesindən sonra yenidən işlənmiş variantı təqdim edə bilər.
Hökumət etimad səsverməsini uduzarsa, Makronun nüfuzu daha da sarsılacaq. Lakin Makron özü dəfələrlə bildirib ki, üzləşməli olacağı siyasi böhranların sayından asılı olmayaraq 2027-ci ilə qədər işləyəcək. O, bir müddət Yelisey sarayında qala bilər, amma onun prezidentliyi dönməz şəkildə zəifləyəcək.
Fransa aylarla küçə iğtişaşları və maliyyə sarsıntıları ilə üz-üzədir.
Rizvan CƏFƏROV,
“Azərbaycan”
.
