Təhsil hər bir xalqın gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Çünki məktəb yalnız bilik verilən, savad öyrədilən məkan deyil. Eyni zamanda insanın dünyagörüşünün formalaşdığı, həyata münasibətinin müəyyənləşdiyi mühitdir. Bu gün məktəb partası arxasında əyləşən uşaqlar sabah cəmiyyətin inkişafında, elmin və mədəniyyətin tərəqqisində, dövlətimizin gələcəyinin qurulmasında iştirak edəcəklər. Deməli, təhsil haqqında düşünərkən gələcək nəslin necə yetişəcəyini də nəzərə almalıyıq.
Bu baxımdan Azərbaycanda təhsilin dünyəvilik prinsipi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyəvi təhsil elmi biliklərə, rasional düşüncəyə, insan hüquqlarına və şəxsiyyətə hörmətə əsaslanır. Dünyəvi təhsil həm də müasir dövlətçiliyin, elmin və ictimai inkişafın mühüm şərtlərindən sayılır. Bu prinsip dövlətin təhsil siyasətinin elmi biliklərə, azad düşüncəyə, hüquq bərabərliyinə və bütün vətəndaşlara eyni münasibətə əsaslanmasını nəzərdə tutur. Dünyəvi təhsil alan insan dini inanclara hörmət etməklə yanaşı, elmi biliklərə yiyələnir, müstəqil düşünməyi öyrənir və cəmiyyətdə baş verən proseslərə daha obyektiv yanaşır.
Azərbaycanın maarifçilik tarixində təhsilə və elmi düşüncəyə verilən əhəmiyyətin dərin kökləri var. XIX əsrdən başlayaraq, maarifçilik ideyalarının yayılması, yeni tipli məktəblərin yaranması, ana dilində təhsilə və elmi biliklərə marağın artması cəmiyyətin inkişafına ciddi təsir göstərib. Mirzə Fətəli Axundzadə, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Həsən bəy Zərdabi, Firudin bəy Köçərli, Cəlil Məmmədquluzadə, Sultan Məcid Qənizadə və digər maarifçilər xalqın tərəqqisini elmdə, təhsildə və maariflənmədə görürdülər. Onlar öz fəaliyyətləri ilə göstərirdilər ki, cəmiyyətin davamlı inkişafına nail olmaq üçün savadlanmaq, elmi biliklərə yiyələnmək lazımdır. Odur ki, həmin dövrlərdə Azərbaycan maarifçiləri müasir üsullu məktəblərin açılmasına, dünyəvi təhsilin inkişafına səy göstərir, soydaşlarını daim mütərəqqi fikirlərə, yeniliklərə açıq olmağa səsləyirdilər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə təhsilə və milli maarifçiliyə verilən əhəmiyyət də bu ənənənin mühüm mərhələlərindən birinə çevrildi. Sonrakı dövrlərdə də respublikamızda təhsil sisteminin inkişafında dünyəvilik prinsipi mühüm yer tutdu.
Maarifçilərimizin irsi bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyur. Zaman dəyişir, elmin imkanları genişlənir. Dünya sürətli elmi-texnoloji dəyişikliklər dövrünü yaşayır. Ancaq xalqın tərəqqisində, cəmiyyətin inkişafında təhsilin rolu dəyişməz olaraq qalır.
Bu gün Azərbaycanın təhsil sahəsində aparılan islahatlar geniş dünyagörüşünə malik, müasir düşüncəli vətəndaşların yetişdirilməsinə yönəlib. Azərbaycan Konstitusiyasının 7-ci maddəsinə əsasən, ölkəmiz dünyəvi dövlətdir. Bu prinsip təhsil sahəsində də öz əksini tapıb. Konstitusiyamızın 18-ci maddəsində bildirilir ki, dövlət təhsil sistemi dünyəvi xarakter daşıyır.
Burada mühüm bir məqamı da qeyd etmək lazımdır: dünyəvilik milli-mənəvi dəyərlərdən uzaqlaşmaq demək deyil. Azərbaycan xalqının tarixində böyüyə hörmət, ailəyə bağlılıq, mərhəmət, xeyirxahlıq, ədalət və insanpərvərlik kimi dəyərlər mühüm yer tutur. Bu dəyərlər nəsildən-nəslə ötürülərək milli kimliyimizin əsasını təşkil edir. Dünyəvi təhsil də həmin dəyərlərin qorunmasına, onların müasir dövrün tələbləri ilə uzlaşdırılmasına xidmət edə bilər. Əsas məsələ milli-mənəvi irsimizi elmi düşüncə, müasir bilik və ümumbəşəri dəyərlərlə birlikdə inkişaf etdirməkdir.
Təhsil sahəsində dünyəvilik prinsipinin qorunması müəllimlərin üzərinə də mühüm vəzifələr qoyur. Müəllimin vəzifəsi fənnini yüksək səviyyədə tədris etməklə tamamlanmır. Eyni zamanda o, gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərən nümunədir. Buna görə də müəllim elmi yanaşmaya üstünlük verməli, şagirdlərin suallarını dinləməli, onların sərbəst düşünməsinə imkan yaratmalı və sinifdə hər kəsə bərabər münasibət göstərməlidir. Məktəbdə sağlam mühitin formalaşması üçün ailə, müəllim və cəmiyyət arasında da qarşılıqlı anlaşma olmalıdır.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli kimliyini qoruyan, eyni zamanda müasir dünyanın çağırışlarına cavab verən gənclər yetişdirməkdir. Bunun üçün şagirdlərə keyfiyyətli təhsil vermək, elmi bilikləri əlçatan etmək, tənqidi düşüncəni inkişaf etdirmək və onları məsuliyyətli vətəndaş kimi formalaşdırmaq lazımdır. Dünyəvi təhsil bu məqsədlərə çatmaq üçün mühüm imkanlar yaradır.
Zöhrə FƏRƏCOVA,
"Azərbaycan"
