2026-cı il sülh ili ola bilər

Bu, Ermənistanın daxili siyasi iradəsindən asılıdır

"Son 6-7 ay ərzində, xüsusilə Əbu-Dabi görüşü və onun məntiqi davamı kimi 8 avqustda ABŞ-də əldə olunan razılaşmadan sonra formalaşan yeni reallıqlar göstərir ki, sülh artıq abstrakt bir çağırış deyil, konkret siyasi və hüquqi addımlar vasitəsilə əldə oluna biləcək reallığa çevrilib. Bununla belə sülhün zaman çərçivəsi yalnız diplomatik niyyətlərlə məhdudlaşmayıb, prosesin taleyi, təbii ki, Ermənistan hakimiyyətinin daxili siyasi iradəsinin mövcudluğundan və mövcud hüquqi maneələrin aradan qaldırılmasından birbaşa asılıdır". 

Bu fikirləri "Azərbaycan" qəzetinə Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin aparıcı məsləhətçisi Fuad Abdullayev deyib. O bildirib ki, hazırda mövcud proseslərdə müsbət dinamikanı müşahidə etmək mümkündür. Prezident İlham Əliyevin müvafiq tapşırığı əsasında Azərbaycan Gürcüstan ərazisindən keçməklə Ermənistana yanacaq tədarükünə başlayıb. Eyni zamanda  Azərbaycan ərazisi üzərindən və Gürcüstan marşrutu ilə Qazaxıstan və Rusiyadan taxıl və digər yüklərin daşınması həyata keçirilir ki, bu da regionda nəqliyyat və humanitar kommunikasiyaların tədricən bərpasına xidmət edir. "Bununla yanaşı, ötən günlərdə Azərbaycan növbəti dəfə humanizm və sülhə sadiqliyinə əsasən təqsirləndirilən 4 erməniəsilli şəxsi Ermənistana təhvil verib. Bu addım rəsmi Bakının sülhə sadiqliyinin və etimad quruculuğu tədbirlərini real, praktik müstəvidə dəstəklədiyini göstərir", - deyə o əlavə edib.

Siyasi şərhçi müharibədən sonra Azərbaycan tərəfindən irəli sürülən 5 prinsip əsasında aparılan danışıqların tərəflər arasında sülh gündəliyinin konturlarını formalaşdırdığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası üzrə təmasların davam etdirilməsi, kommunikasiyanın açılması mövzusunun gündəmdə qalması, eləcə də sülh sazişinin mətni ətrafında aparılan texniki müzakirələr prosesin geridönməzliyinə dair müəyyən ümidlər yaradır: "Lakin 2026-cı ildə real və dayanıqlı şəkildə sülhün bərqərar olması üçün həlledici məqam, əlbəttə ki, Ermənistanın daxilində baş verəcək siyasi proseslərlə bağlıdır. Bu ölkədə qarşıdan gələn parlament seçkiləri yalnız hakimiyyət dəyişikliyi ehtimalı baxımından deyil, həm də Ermənistanın gələcək strateji kursunun müəyyənləşdirilməsi nəzərindən əhəmiyyət daşıyır. Seçkilərdən sonra gündəmə gələ biləcək referendum isə sülh prosesinin taleyində əsas açar rolunu oynaya bilər. Məlum olduğu kimi, Ermənistan konstitusiyasının preambulasında istinad edilən müstəqillik bəyannaməsində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının mövcudluğu sülh müqaviləsinin bağlanması üçün əsas hüquqi maneələrdən biridir". 

F.Abdullayev vurğulayıb ki, bu iddialar aradan qaldırılmadığı təqdirdə uzunmüddətli sülh üçün sənəd imzalamaq mümkün deyil. Məhz buna görə də Ermənistanda konstitusiyanın dəyişdirilməsi, ərazi iddialarındən rəsmi və hüquqi şəkildə imtina olunması sülhün yalnız kağız üzərində deyil, real siyasi və hüquqi müstəvidə təmin olunmasının əsas şərtidir. 

Ekspert qeyd edib ki, nəticə etibarilə 2026-cı ilin sülh ili olması ehtimalı yüksəkdir, lakin seçkilərdə fors-major halların yaranması da istisna edilmir: "Buna görə də biz öz sayıqlığımızı qoruyub saxlamalıyıq. Sülh Ermənistanın daxili siyasi iradəsindən, seçkilərdən sonra verilən strateji qərarlardan və ən əsası Ermənistan cəmiyyətinin Azərbaycana qarşı konstitusiya səviyyəsində ərazi iddialarının aradan qaldırılmasından asılı olacaq. Azərbaycan tərəfi üçün sülh yalnız beynəlxalq hüquqa əsaslanan qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanındığı və geridönməz mexanizmlərlə təmin edilmiş formatda qəbul edilə bilər. Bu şərtlər yerinə yetirildiyi halda 2026-cı il həqiqətən Cənubi Qafqaz üçün yeni və daha sabit mərhələnin başlanğıcı ola bilər".

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"