- 64 yaşım var, tək yaşayıram. Nə işləyirəm, nə də təqaüd alıram. Övladım hər ay dolanışığım üçün 100 manat pul verir. Lakin bu ehtiyaclarımı qarşılamağa kifayət etmir. Dolanışığımı yaxşılaşdırmaq üçün hansı hüquqi imkanlardan yararlana bilərəm?
Ziba HƏSƏNOVA,
Masazır qəsəbəsi
- Yaşadığınız çətin vəziyyətlə bağlı hüquqi müstəvidə mövcud olan imkanları, qanunvericiliyin tələblərini və bu vəziyyətdən çıxış yollarını nəzərdən keçirərək bildiririk ki, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə, hər bir vətəndaşın sosial müdafiə hüququ var və xüsusilə yaşlı şəxslərin maddi təminatı ilə bağlı qanunvericilikdə mühüm mexanizmlər nəzərdə tutulub.
Həmçinin vurğulanmalıdır ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına görə, Azərbaycan dövləti xalqın və hər bir vətəndaşın rifahının yüksəldilməsi, onun sosial müdafiəsi və layiqli həyat səviyyəsi qayğısına qalır (maddə 16, hissə I) və işsizlərin dövlətdən sosial müavinət almaq hüququ vardır (maddə 35, hissə VII).
Nəzərə alınmalıdır ki, qanunvericiliyə görə, övladın valideyni maddi olaraq saxlamaq öhdəliyi var və bu öhdəlik yalnız mənəvi deyil, həm də hüquqi və məcburi xarakter daşıyır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 82.1-ci maddəsinə əsasən, əmək qabiliyyəti olan yetkinlik yaşına çatmış övladlar maddi yardıma ehtiyacı olan əmək qabiliyyəti olmayan valideynlərini saxlamağa və onlara qayğı göstərməyə borcludurlar. Həmçinin Məcəllənin 83.1-ci maddəsinin tələbinə görə, yetkinlik yaşına çatan övladlar əmək qabiliyyəti olmayan valideynlərini saxlamadıqda və valideynləri ağır xəstəliyə tutulduqda, əlilliyi müəyyən edildikdə, onlara qulluq etməyə görə kənar şəxslərə haqq ödəmək lazım gəldikdə və digər müstəsna hallarda, yetkinlik yaşına çatmış övladlar məhkəmə qaydasında yuxarıdakı hallarla əlaqədar əlavə xərclərin çəkilməsinə cəlb edilə bilərlər.
Bildirdiyiniz kimi, siz 64 yaşındasınız, işləmirsiniz və pensiya almırsınız. Əgər sizin əmək qabiliyyətiniz yoxdursa və övladınızın könüllü olaraq ayda verdiyi 100 manat ehtiyaclarınızı ödəmirsə, siz məhkəmə qaydasında (aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda əmək qabiliyyəti olmayan və maddi yardıma ehtiyacı olan valideynlər üçün aliment əmək qabiliyyəti olan və yetkinlik yaşına çatmış övladlardan məhkəmə qaydasında tutulur) övladınızdan valideynin saxlanılması üçün aliment tələb edə bilərsiniz. Həmçinin zərurət yarandığı təqdirdə Ailə Məcəlləsinin 83.1-ci maddəsinin tələbləri çərçivəsində ondan əlavə xərclərin tutulmasını da tələb etmək hüququnuz vardır.
Övladdan tutulan alimentin həcmi məhkəmə tərəfindən valideynin və övladın maddi vəziyyəti, ailə vəziyyəti və tərəfindən diqqətəlayiq digər maraqları nəzərə alınmaqla hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində müəyyən edilir. Alimentin miqdarı müəyyən olunarkən məhkəmə, tələbin valideynin əmək qabiliyyəti olan və yetkinlik yaşına çatmış övladlarından hamısına, birinə və ya bir neçəsinə verildiyindən asılı olmayaraq, onların hamısını nəzərə almağa haqlıdır.
Xüsusilə nəzərə almaq lazımdır ki, əgər valideynin öz valideynlik vəzifələrini yerinə yetirməməsi məhkəmə tərəfindən müəyyən olunarsa, uşaq (uşaqlar) əmək qabiliyyəti olmayan və maddi yardıma ehtiyacı olan valideynini saxlamaq vəzifəsindən azad edilə bilər.
Bundan başqa dövlət tərəfindən həssas təbəqəyə aid şəxslərə sosial müdafiə tədbirləri tətbiq olunur. Siz bu tədbirlərdən istifadə edərək maddi vəziyyətinizin yaxşılaşmasına nail ola bilərsiniz. Bunun üçün müvafiq olaraq rəsmi qurumlara müraciət etməli və sözügedən tədbirlərdən yararlana bilmək imkanınızı araşdırmalısınız.
Bildiririk ki, "Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 3-cü maddəsinə əsasən, sosial yardım hüququna orta aylıq gəliri onlardan asılı olmayan səbəblərdən (ailə üzvlərinin əmək qabiliyyətsiz olması, ailənin əmək qabiliyyətli üzvünün orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə, əlilliyi olan uşağa və ya 8 yaşına çatmamış uşağa qulluq etməsi, 23 yaşınadək əyani təhsil alması, müvafiq icra hakimiyyəti orqanında dövlət qurumunun və ya hüquqi şəxsin ləğv edilməsi, fiziki şəxs olan işəgötürənin fəaliyyətinə xitam verilməsi və ya işçilərin sayı və ya ştatların ixtisar edilməsi ilə əlaqədar işsiz kimi qeydə alınması, vəfat etməsi, məhkəmə tərəfindən itkin düşmüş və yaxud ölmüş hesab edilməsi, azadlıqdan məhrum edilməsi, ailə üzvünün olduğu yerin məlum olmaması) hər bir ailə üzvü üçün ehtiyac meyarının məcmusundan aşağı olan aztəminatlı ailələr malikdirlər.
Qanunun 7.1-ci maddəsinə görə, sosial yardımın məbləği ailənin orta aylıq gəliri ilə hər bir ailə üzvü üçün ehtiyac meyarının məcmusu arasında yaranan fərq məbləğində hesablanır.
Məlumat üçün qeyd edək ki, ünvanlı dövlət sosial yardımının təyin edilməsi məqsədilə 2026-cı il üçün ehtiyac meyarının həddi 300 manat məbləğində təsdiq edilmişdir.
Sualı cavablandırdı:
Paşa SƏFƏROV,
Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü
