Bilmək istəyirəm

- Bank kartımdan mənim razılığım və iştirakım olmadan, xarici bir sayt vasitəsilə vəsait silinib. Kart məlumatlarımı heç kimlə paylaşmamışam, heç bir şübhəli keçidə daxil olmamışam və təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmişəm. Banka dərhal müraciət edərək hadisə ilə bağlı məlumat vermişəm. Bank araşdırmaya başladığını bildirib. Bilmək istəyirəm, bank müştəri olaraq mənə pulu geri qaytarmaqla bağlı hüquqi öhdəlik daşıyırmı? Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, bu tip hallarda məsuliyyət kimin üzərində olur və hansı prosedurlar əsasında qərar verilir?

Leyla QƏNBƏRLİ,

Bakı şəhəri

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin bank hesabında olan pul vəsaitinə dair sərəncam verilməsi ilə bağlı məsələləri tənzimləyən 957.4-cü maddəsinə görə, əgər bank hesab sahibinin (bank kartı sahibinin) həqiqi iradəsini ifadə etməyən sərəncam əsasında pul vəsaitini həmin hesabdan silərsə, bunun üçün məsuliyyət daşıyır, bir şərtlə ki, belə sərəncamın hesab sahibinin öz təqsiri üzündən verildiyini sübut edə bilməsin. Göründüyü kimi, belə hallar baş verərsə, hadisənin məhz bank hesab sahibinin təqsiri üzündən baş verdiyi bank tərəfindən sübut olunmalıdır.

Məsələyə daha geniş rakursdan yanaşaraq o da qeyd olunmalıdır ki, əgər bankın elektron təhlükəsizlik sistemində hər hansı bir boşluq mövcuddursa və şəxsin bank kartından vəsaitin silinməsi bu səbəbdən baş veribsə, hesab sahibi bu halda bankdan zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir. Həmçinin zərərçəkmiş şəxsin bankın səhlənkarlığı nəticəsində dəymiş maddi zərərə görə müvafiq məhkəmə instansiyasına müraciət etmək hüququ vardır.

Bu cür halların araşdırılması müvafiq dövlət orqanları tərəfindən aparılmalı və aidiyyəti qurumlar tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Bu sahədə ixtisaslaşmış qurumlardan biri də Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Kiber Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsidir. Kart hesabından  oğurluq halı ilə rastlaşmış şəxs  həmin idarəyə və ya digər aidiyyəti hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edərək məsələnin araşdırılmasını tələb edə bilər. Araşdırmanın nəticəsində müəyyən edilir ki, vəsaitin silinməsi bank kartı sahibinin öz səhlənkarlığı (məsələn, şəxsi və bank kartı məlumatlarını üçüncü şəxslərlə paylaşması) nəticəsində baş verib, yoxsa kənar kiberhücumlar və ya bank sistemindəki texniki çatışmazlıqlarla əlaqəlidir. Əgər araşdırma nəticəsində məlum olarsa ki, vəsaitin silinməsi şəxsin təqsiri üzündən baş verib (istər bilərəkdən, istərsə də bilməyərəkdən), bu halda bankın məsuliyyəti istisna edilir. Yox, əgər müəyyən olunarsa ki, vəsaitin silinməsi bankın informasiya təhlükəsizliyi sistemindəki nöqsanlardan qaynaqlanıb, bu zaman bank müvafiq qaydada məsuliyyət daşıyır və dəymiş zərərin mülki qaydada ödənilməsi təmin edilməlidir. Hər iki halda yekun qərar müvafiq hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən aparılmış araşdırmanın nəticələrinə əsasən qəbul olunur.

- Mənim əmlakım qanunsuz şəkildə müsadirə edilib. Nə edə bilərəm?

Həsən QULUYEV,

Binə qəsəbəsi

- Sualınızdan müsadirə olunan əmlakın daşınar və ya daşınmaz əmlak olduğu, qanuna əsasən və ya qanunsuz olaraq müsadirə olunduğu bilinmədiyi üçün suala daşınar əmlakın qanunsuz müsadirəsi kontekstində cavab veriləcəkdir.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13-cü və 29-cu maddələrinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur, heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. 

Əgər vətəndaşın daşınar əmlakı (avtomobil, texniki avadanlıq, əşyalar və s.) qanunsuz olaraq müsadirə edilibsə, bu halda həmin şəxs hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə edə bilər. Daşınar əmlak bir qayda olaraq məhkəmə qərarı əsasında, icra prosesi və ya cinayət işi üzrə maddi sübut kimi götürülməsi çərçivəsində qanunla müəyyən edilmiş qaydada müsadirə edilə bilər. Əgər müsadirə bu hallardan kənar baş veribsə və əmlak hər hansı şəxslər və ya qurumlar tərəfindən məhkəmə qərarı olmadan alınmışsa, bu, qanunsuz müsadirə hesab olunur. Belə olan halda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinə və Mülki Prosessual Məcəllənin müddəalarına əsasən, vətəndaş öz hüquqlarının pozulması ilə bağlı məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir və vətəndaş əmlakın geri qaytarılması,  əgər əmlakın qaytarılması mümkün deyilsə, onun bazar dəyərinin ödənilməsi və əmlakın qanunsuz alınması nəticəsində dəymiş maddi və mənəvi zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbi ilə məhkəmədə iddia qaldıra bilər.

Əgər müsadirə zamanı cinayət əməlinin tərkibi varsa, yəni zorakılıq, hədə-qorxu və ya vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə halları müşahidə olunubsa, bu zaman Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə (məsələn, 180-ci maddə - soyğunçuluq, 308-ci maddə - vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə) məsuliyyət məsələsi ortaya çıxır. Bu halda əmlakı müsadirə edilmiş şəxs hüquq-mühafizə orqanına müraciət edə bilər.

Yekun olaraq qeyd olunmalıdır ki, əgər daşınar əmlak qanunsuz şəkildə müsadirə edilibsə, bu zaman vətəndaş həm məhkəmə, həm də hüquq-mühafizə orqanları vasitəsilə hüquqlarının bərpasını tələb edə bilər. İş üzrə icraatın düzgün həyata keçirilməsi üçün konkret faktlar və sübutlarla çıxış etmək xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Sualları cavablandırdı:

Fərhad NƏCƏFOV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü