24 Aprel 2022 00:39
1012
Elm və texnika
A- A+
Şprisdən ilk istifadə

Şprisdən ilk istifadə

 

İnsanlara əzələ və venadaxili dərman preparatlarının yeridilməsində şpris ən əsas və ən sadə vasitələrdəndir. Yunanca "boru" mənasını verən "syrnix" sözündən götürülən ilk şprislər eramızın I əsrində Romada istifadə edilib. "De Medicina" adlı jurnalda onlardan tibbi fəsadların müalicəsində istifadə edildiyi qeyd olunur.

Eramızın IX əsrində bir misirli cərrah içi boş şüşə boru və əmzikdən istifadə edərək şpris yaradıb. 1650-ci ildə isə Blez Paskal hidravlika üzrə eksperimental təcrübəsi zamanı şpris icad edib. O, qapalı mühitdə bir mayenin təzyiqlə bütün istiqamətlərə bərabər şəkildə ötürüldüyü və təzyiq dəyişikliklərinin eyni qaldığını sınaqdan keçirmək üçün bundan istifadə edib.  Bu ixtira da müasir variantların ixtirasına təkan olub.

Kristofer Vren Britaniyada 1656-cı ildə hazırladığı şprisi heyvan üzərində sınaqdan keçirib. O, itə venadaxili inyeksiya tətbiq edən ilk şəxs olub. Təcrübə zamanı itin bədəninə şprislə spirt yeridilib. İxtiranın uğurlu olub-olmamasını asan aydınlaşdırmaq üçün isə məhz bu məhlul seçilib. Nəticədə heyvanın şərxoş olduğu vaxt təcrübə sübuta yetirilib. Lakin bu şpris olduqca böyük və kobud formada hazırlanıb. Vren şprisi insan üzərində yoxlayan zaman isə həmin şəxs huşunu itirdiyindən təcrübə dayandırılmalı olub. İnsanlarda dərialtı inyeksiyalar üçün istifadə ediləcək, kifayət qədər incə iynəsi olan şprisi isə 1853-cü ildə Çarlz Pravaz və Aleksandr Vud hazırlayıblar. Onların bir-birlərindən xəbərsiz eyni vaxtda icad etdikləri iynələr quruluşuna görə fərqlənirdi. Pravaz şprisi şüşədən yox, gümüşdən hazırlayıb. Gümüşdən olan şprisdəki məhlul görünmədiyindən bu da xəstəyə verilən dərman miqdarına nəzarəti xeyli çətinləşdirirdi.

Aleksandr Vudun ərsəyə gətirdiyi şüşə şprislə ilk sınağı isə o, özü və xanımı üzərində həyata keçirib. Şprisə çəkilən morfinin nəticəsində onlar sonradan aludəçi olublar. Həmçinin həyat yoldaşı həddindən artıq dozada vurulan narkotikdən ölən ilk qadın kimi tarixə düşüb.

Vudun hazırladığı şprisin dizaynına sonralar ciddi dəyişilik edilməyib. Yalnız onlar təkmilləşdirildikcə boruya ölçülər əlavə edilib, bu da miqdara nəzarət etməyə imkan yaradıb. Bundan əvvəl dozalar təxminən ölçüldüyündən bir çox halda yanlışlığa yol verilib.

İstifadəsindən asılı olaraq şprislər müxtəlif növ materiallardan hazırlanır. Lakin ilk vaxtlarda onlar metal və şüşədən istehsal edilirdi. Bu, onların təmizlənməsinə və yenidən istifadəsinə uyğun idi. XX əsrdən etibarən isə birdəfəlik şprislərə keçid edildi. 1912-ci ildə Ceyms Griley ilk birdəfəlik şprisi təqdim edir. Hazırda olanların əksəriyyəti paslanmaz polad iynədən və plastikdəndir. Nəticədə birdəfəlik istifadə sterilliyi tam təmin edir.

 

 

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Məkkədə Həcc ziyarəti başlayıb

18:49
26 May

Qan təzyiqinin tez-tez dəyişməsi beyin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər

18:41
26 May

Uqandada Ebola virusuna yoluxanların sayı artıb

18:34
26 May

ABŞ Prezidenti: Azərbaycan və Ermənistan arasındakı dayanıqlı sülhü dəstəkləməyə davam edirik

18:32
26 May

Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva Lənkəranda uşaq evini ziyarət ediblər

18:31
26 May

İyunda havanın orta aylıq temperaturu bəzi ərazilərdə normadan yüksək olacaq  

18:30
26 May

İlon Mask dünyanın ilk trilyoneri ola bilər

18:28
26 May

WUF13: Bakıdan dünyaya inkişaf mesajı

18:19
26 May

Körfəz ölkələri dron təhlükəsinə qarşı lazer silahlarına yönəlir

18:16
26 May

Zəngilan rayonunun dağlıq ərazisində köməksiz vəziyyətdə cüyür balası aşkar olunub

18:13
26 May

İndoneziya Respublikasının Prezidenti Prabovo Subiantodan

18:10
26 May

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Trampdan  

18:09
26 May

Microsoft Dünya Çempionatı üçün hakaton keçirilib

18:08
26 May

İsrail Dövlətinin Prezidenti İsxak Hersoqdan

18:04
26 May

Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini Daşkəsəndə vətəndaşlarla görüşüb, təsərrüfatlara baş çəkib

18:03
26 May

Dövlət Komitəsində vətəndaşların müraciətləri dinlənilib

17:59
26 May

ABŞ ordusu İranın qayıqlarına və zeni-raket qurğusuna zərbə endirib

17:59
26 May

Xızıda sahibkarlarla görüş: biznes imkanları və dövlət dəstəyi müzakirə edilib

17:51
26 May

“Sea Breeze”də çoxfunksiyalı idman infrastrukturunun inkişafı planlaşdırılır  

17:49
26 May

Örüş və otlaq sahələrinin idarə olunmasında yeni mərhələ: 480 min hektarda bərpa hədəfi

17:44
26 May

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda sakinlərin məşğulluq imkanları qiymətləndirilib

17:42
26 May

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!