Azərbaycanın qadın yazıçıları arasında uğurlu və məhsuldar yaradıcılığı ilə oxucuların qəlbində əbədiyaşarlıq qazananlardan biri də Xalidə Hasilovadır.
Xalidə Məmməd qızı Hasilova 1920-ci il aprel ayının 19-da Azərbaycanın dilbər guşələrindən olan Zaqatalada dünyaya göz açmışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Zaqatala Pedaqoji Texnikumunda təhsil almışdır. Gənc müəllim bir müddət doğma Qımır kəndində müəllimlik etmişdir. 1939-cu ildə təhsilini artırmaq arzusu ilə Leninqrad Dövlət Universitetinin (indi Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar o, Bakıya qayıtmış və Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologoya fakültəsində ali təhsilini davam etdirmişdir.
Gənc nəslin təlim-tərbiyəsi ilə yanaşı, kəndli qadınların savadlanması qayğısına qalan Xalidə xanım ibtidai və orta məktəblərin Birinci Azərbaycan Qurultayının nümayəndəsi kimi "Şərq qadını" ("Azərbaycan qadını") jurnalının 1938-ci il 1-ci sayında "Kəndimizin mədəni cəhətcə daha da yüksəlməsinə çalışacağam" adlı məqaləsi ilə publisistik fəaliyyətə başlamışdır. Yeniyetməlik illərindən poeziya ilə maraqlanan Xalidə xanımın ilk şeirləri isə 1949-cu ildə "İnqilab və mədəniyyət" qəzetində işıq üzü görmüşdür. İlk kitabının sevincini 1950-ci ildə yaşayan Xalidə Hasilova demək olar ki, əli qələm tutandan bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. O, əsasən, uşaqların və gənclərin həyatından maraqlı povestlər yazan müəllif kimi tanınmışdır.
Onun "Kiçik hekayələr" adlı ilk kitabı 1950-ci ildə çapdan çıxmışdır. Uşaq ədəbiyyatı yaradıcılarından biri olan yazıçının yaradıcılığı həmişə rəngarəngliyi və mövzu dairəsinin genişliyi ilə diqqət çəkmişdir. Yaradıcılığında həyat hadisələrinə dərindən nüfuz etmiş, düşünərək seçmiş, daha xarakterli obrazlar yaratmışdır. Yazıçı öz yaradıcılığında ən az toxunulan mövzulara müraciət etmiş, hər bir surətin özünəməxsus boyalarla xarakterini dolğunluğu ilə göstərə bilmişdir. Onun "Sular durulur", "Onun taleyi", "Kaman", "Çəhrayı rəng", "Çətin yollar boyunca", "Nəğməli Könül" və s. povestləri buna misaldır.
Yazıçının nəsr əsərlərində gənclərin həyatı da öz əksini tapmışdır. Müəllif əsərlərində məktəbli qəhrəmanlarının sonrakı taleyinə də biganə qalmamışdır. Məsələn, "Dəniz çıraqları" povestində o, texniki peşə məktəbini bitirəndən sonra neft sahəsində çalışan gənclərdən bəhs etmişdir.
X.Hasilova bədii tərcümə ilə də məşğul olmuşdur. Onun məşhur türk ədibi Əziz Nesinin uşaqlar üçün yazdığı hekayələri "İndiki uşaqlar möcüzədir" kitabı kimi balaca oxuculara təqdim etməsi, C.Osayevin "Sehirli söz", Ş.Perronun "Büllur başmaq", H.Tixonovun "İgid partizan", İ.Pereranın "Zənci balası Atolo", M.Bayramın "Günəş gözlü Mustafa Kamal" kimi tərcümə əsərləri oxucular tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. Qeyd edək ki, Xalidə xanımın özünün əsərləri də müxtəlif xarici dillərə tərcümə olunmuşdur. O, "Bir sahilin adamları" povestinə görə Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
Məhsuldar yazıçı çoxşaxəli yaradıcılığında mənəvi-əxlaqı mövzulara da yer vermişdir. Onun "Kaman", "Çəhrayı rəng", "Ana fəryadı" povestləri, "Onun taleyi", "Sular durulur", "Ucqar bir kənddə" romanları da məhz bu səpgidədir.
Yazıçı-jurnalist bir sıra nəzəri məqalələrin də müəllifidir ki, onların əksəriyyəti uşaq ədəbiyyatı problemləri ilə əlaqədardır. "Uşaq ədəbiyyatında ədəbi tənqid haqqında", "Gözəl duyğular", "Uşaqlara yüksəkkeyfiyyətli əsərlər verək", "Ədəbiyyat və tərbiyə" və s. buna ən yaxşı nümunələrdir.
Xalidə Hasilovanın dramaturgiya sahəsindəki xidmətləri də diqqətəlayiqdir. Yazıçının sosial həyatın müxtəlif sahələrini dolğunluğu ilə özündə əks etdirən 5 pyesi Azərbaycan teatrlarında tamaşaya qoyulmuşdur.
Xalidə Hasilova müxtəlif illərdə "Azərbaycan qadını" jurnalında ədəbi işçi, "Göyərçin" jurnalının baş redaktoru, uzun illər isə "Azərbaycan qadını" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Onun zəngin ictimai fəaliyyəti Azərbaycan qadınlarının çoxşaxəli problemləri ilə bağlı idi. Uzun müddət Azərbaycan Qadınlar Şurası Rəyasət Heyətinin üzvü olan yazıçı seçilmişdir. Macarıstan, Almaniya, İsveçrə, İran, Yaponiya və digər xarici ölkələrdə səfərlərdə olmuşdur.
İctimai xadim, tanınmış publisist, yazıçı-jurnalist, tərcüməçi olan X.Hasilovanın Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyəti sahəsindəki xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına, "Şərəf nişanı" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenlərinə layiq görülmüşdür.
Azərbaycan ədəbiyyatı və mətbuatında böyük xidmətləri olan Xalidə Hasilova 1996-cı ildə vəfat etmişdir.
Rəhman SALMANLI,
"Azərbaycan"
