2025-ci il Azərbaycanın enerji sektoru üçün yeni mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qaldı. Qlobal enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyin davam etdiyi bir şəraitdə ölkə enerji siyasətində bərpaolunan mənbələrə keçidi sürətləndirdi. Günəş və külək enerjisi üzrə reallaşdırılan layihələr, "yaşıl enerji" zonası elan edilən ərazilərdə atılan addımlar və beynəlxalq tərəfdaşlıqlar ötən ilin enerji gündəmini müəyyən edən əsas istiqamətlərdən oldu.
Ötən ilin yekunları göstərir ki, enerji sektorunda aparılan islahatlar və investisiya siyasəti bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafını prioritet istiqamətə yönəldib. Dövlət proqramları, beynəlxalq əməkdaşlıq və regional enerji strategiyası çərçivəsində günəş, külək və hidroenerji potensialının reallaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Nəticədə həm daxili, həm də xarici investorlarla əməkdaşlıq genişləndirilib. Xüsusilə beynəlxalq enerji şirkətləri ilə imzalanan sazişlər bu sahəyə marağın artdığının mühüm göstəricisi kimi danılmaz fakt olaraq qalır.
Azərbaycanda bərpaolunan enerji sahəsinin sürətli inkişafı özünü rəqəmlərdə də göstərir. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, ölkədə ümumi quraşdırılmış bərpaolunan enerji gücü artıq təxminən 1829,6 MVt-a çatıb. Bunun 1443,5 MVt-ı su elektrik stansiyaları, 278,2 MVt-ı günəş, 63,5 MVt-ı külək, 37 MVt-ı bioenerji, 7,3 MVt-ı isə hibrid stansiyalardan ibarətdir. Bu mənbələr ümumi enerji gücünün təxminən 18,8 faizini təşkil edir.
Ən böyük "yaşıl enerji" layihələrindən olan 230 MVt gücündə "Qaradağ" Günəş-Elektrik Stansiyası (GES) 2023-cü il oktyabrın 26-da pilot layihə kimi istifadəyə verilib. Stansiya BƏƏ-nin "Masdar" şirkəti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində və 262 milyon dollar dəyərində xarici investisiya hesabına inşa edilib. Burada hər il təxminən 500 milyon kVt/s elektrik enerjisi istehsal olunur ki, bu da 110 milyon kubmetr təbii qazın qənaətinə və 200 min ton karbon emissiyasının atmosferə atılmasının qarşısının alınmasına imkan verir. Qeyd edək ki, "Masdar" şirkəti tərəfindən icra olunan "Meqa" layihəsi çərçivəsində 445 MVt gücündə GES Biləsuvar rayonunda və 315 MVt gücündə GES Neftçala rayonunda tikilir. "Biləsuvar" GES-də ilk günəş paneli 2025-ci il oktyabrın 2-də quraşdırılıb.
Paytaxta yaxın Xızı-Abşeron Külək-Elektrik Stansiyası (KES) Səudiyyə Ərəbistanının "ACWA Power" şirkəti tərəfindən pilot layihə kimi inşa edilir. 240 MVt gücündə olan stansiyanın ildə təxminən 1 milyard kVt/s "yaşıl elektrik" istehsal edəcəyi gözlənilir. Bu isə həm təbii resursların qorunmasına, həm də karbon emissiyasının azalmasına mühüm töhfə verəcək.
Ötən il azad edilmiş ərazilərin "yaşıl enerji" zonası kimi inkişafı diqqət mərkəzində oldu. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpaolunan enerji mənbələri üzrə aparılan qiymətləndirmələr, yeni stansiyaların layihələndirilməsi və infrastrukturun qurulması ilin mühüm nəticələri sırasındadır. Bu yanaşma təkcə enerji istehsalını artırmaq deyil, eyni zamanda regionun dayanıqlı məskunlaşmasına və ekoloji tarazlığın qorunmasına xidmət edir. Eyni zamanda mövcud enerji sistemində bərpaolunan mənbələrin payının artırılması istiqamətində praktiki addımlar atıldı. Ötən il elektrik şəbəkəsinə yeni güclərin inteqrasiyası, enerji itkilərinin azaldılması və müasir texnologiyaların tətbiqi bu sahədə ortaya çıxan problemlərin mərhələli həlli üçün zəruri əsasların formalaşdırılması kimi dəyərləndirilir.
Bu çərçivədə regionda konkret layihələrin icrası da diqqət çəkir. Onlardan ən mühümlərindən biri isə Cəbrayıl rayonunda inşa olunan 240 MVt gücündə "Şəfəq" Günəş- Elektrik Stansiyasıdır. Layihə BP şirkəti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilir. "Virtual enerji ötürülməsi" modeli sayəsində stansiyada istehsal olunan enerji Cəbrayılda "Azərenerji" ASC-yə, oradan isə ekvivalent miqdarda elektrik enerjisi Bakıda Səngəçal terminalına ötürüləcək. Bu yanaşma terminal əməliyyatlarından yaranan emissiyaların təxminən 50 faizinin azaldılmasına imkan verəcək. Layihənin illik istehsalı təxminən 500 milyon kVt/s elektrik enerjisi təşkil edəcək ki, bu da 120-150 milyon kubmetr təbii qazın qənaətinə və 260-330 min ton karbon emissiyasının azalmasına gətirib çıxaracaq.
Azərbaycan ötən il yalnız strateji hədəflərini müəyyənləşdirməklə kifayətlənməyib, həm də "yaşıl enerji" sahəsində konkret nəticələrə nail olub. Bu istiqamətdə aparılan işlər ölkənin enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, ekoloji tarazlığın qorunmasına və regional dayanıqlı inkişafın təşviqinə xidmət edir. Mütəxəssislərin fikrincə, bərpaolunan enerji layihələrinin genişlənməsi ölkənin enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, ixrac potensialının artırılmasına da şərait yaradır. Xüsusilə Avropa bazarlarında "yaşıl enerji"yə artan tələbat fonunda Azərbaycanın bu sahədə regional oyunçuya çevrilməsi real perspektiv kimi qiymətləndirilir.
Ötən ilin nəticələrinə söykənərək deyə bilərik ki, Azərbaycan enerji sektorunda "yaşıl enerji" sahəsinə xüsusi diqqət ayırır. Günəş və külək-elektrik stansiyalarının istifadəyə verilməsi, pilot layihələrin icrası və beynəlxalq tərəfdaşlıqlar ölkənin "yaşıl enerji" potensialını reallaşdırmaq yolunda mühüm addımlar kimi qiymətləndirilir. Bu inkişaf təkcə enerji istehsalını artırmır, həm də ekoloji tarazlığı qoruyur, təbii resurslardan səmərəli istifadəyə şərait yaradır və karbon emissiyasının azalmasına töhfə verir. Qarşıdakı illərdə bərpaolunan enerji layihələrinin genişlənməsi ilə Azərbaycan regional enerji oyunçusu kimi mövqeyini daha çox möhkəmləndirəcək və "yaşıl enerji" istiqamətində strateji hədəflərinə yaxınlaşacaq.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
