Yay mövsümündə havanın isinməsi ilə birlikdə qida zəhərlənmələrinin sayında da artım müşahidə olunur. Bu halların əksəriyyəti məhsulların düzgün saxlanılmaması, daşınmaması və istehlakçıların diqqətsizliyi nəticəsində baş verir. Xüsusilə heyvan mənşəli məhsullar, süd və süd məhsulları, mayonezli salatlar, kremli şirniyyatlar və hazır yeməklər isti havalarda daha tez xarab olur və sağlamlıq üçün təhlükəyə çevrilir. Buna görə də yay aylarında qida seçiminə, alış-veriş zamanı məhsulun keyfiyyətinə və saxlanma şəraitinə xüsusi diqqət yetirmək vacibdir.
Mövzu ilə bağlı qəzetimizə açıqlama verən qida məsələləri üzrə mütəxəssis Ağa SALAMOV bildirib ki, isti havalarda riskli qidaların saxlanılması və istehlakı zamanı ən kiçik səhlənkarlıq belə ciddi qida zəhərlənmələrinə səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, istər ev şəraitində, istərsə də restoran, kafe və market kimi ictimai iaşə obyektlərində toyuq, balıq, qırmızı ət, süd və süd məhsullarının saxlanma qaydalarına ciddi əməl edilməlidir. Çünki bu məhsullar mikrobioloji çirklənməyə daha həssasdır və temperatur rejiminin pozulması bakteriyaların sürətlə çoxalmasına şərait yaradır.
"Qida təhlükəsizliyi yalnız məhsulun hazırlanması mərhələsində deyil, onun istehsaldan istehlakçıya çatdırılmasına qədər bütün zəncir boyu təmin olunmalıdır. Məhsulların daşınması, saxlanması, emalı, soyudulması, bişirilməsi və təqdim olunması zamanı yol verilən kobud səhvlər insanların sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Bu səbəbdən qida zəncirinin hər bir mərhələsində gigiyena və temperatur qaydalarına riayət olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır", - deyə mütəxəssis vurğulayıb.
Təhlükəsiz qidalanmanın alış-verişdən başladığını deyən Ağa Salamov qeyd edib ki, istehlakçı məhsulu alarkən mütləq onun xarici görünüşünə diqqət yetirməlidir. Ətin rəngində dəyişiklik, xoşagəlməz qoxu və ya şirə salması onun keyfiyyətini itirdiyini göstərə bilər. Balıq seçərkən də diqqətli olmaq lazımdır. Qarnı şişmiş, xoşagəlməz qoxu verən və ya pulları asanlıqla qopan balıq alınmamalıdır. Təzə balığın pulcuqları möhkəm olmalı, dartıldıqda yerindən çıxmamalıdır. Balığın soyuducu vitrinlərdə, buz üzərində və ya lazımi temperaturda saxlanılması təhlükəsizlik baxımından mühüm göstəricidir. Açıq havada, Günəş şüalarının birbaşa təsiri altında satılan ət və balıq məhsullarının alınması isə risklidir.
Mütəxəssis cəmiyyətdə geniş yayılmış yanlış fikirlərdən birinə də aydınlıq gətirib. O bildirib ki, bəzi insanlar yay aylarında balıq yeməyin zərərli olduğunu düşünürlər. Halbuki dəniz məhsullarının istehlakı mövsümdən deyil, onların düzgün saxlanılmasından asılıdır. Əgər məhsulun istehsalından satışına qədər qida zənciri pozulmayıbsa və lazımi temperatur şəraitində saxlanılıbsa, balıq ilboyu təhlükəsiz şəkildə istehlak oluna bilər. Yalnız balıqların kürü tökmə dövrü nəzərə alınmalıdır.
Ağa Salamov qeyd edib ki, isti havalarda ən böyük təhlükələrdən biri riskli qidaların otaq temperaturunda uzun müddət saxlanılmasıdır: "Toyuq, balıq, qırmızı ət, qiymə, süd məhsulları və digər tez xarab olan qidalar iki saatdan artıq otaq temperaturunda qaldıqda bakteriyalar sürətlə çoxalmağa başlayır. Bu isə məhsulun görünüşündə ciddi dəyişiklik olmasa belə, onun sağlamlıq üçün təhlükəli hala gəlməsinə səbəb olur. Məhz buna görə də kəsim məntəqələrində ət doğrandıqdan dərhal sonra soyuducuya yerləşdirilməli və istehlakçıya da soyuq zəncir qorunmaqla təqdim edilməlidir. Belə məhsullar soyuducuda müsbət 4-5 dərəcə temperaturda maksimum 72 saat saxlanıla bilər. Bu müddətdən sonra mikrobioloji çirklənmə riski əhəmiyyətli dərəcədə artır və həmin məhsulların istehlakı məsləhət görülmür. Əgər qidaların daha uzun müddət saxlanılması planlaşdırılırsa, onlar mənfi 18 dərəcə temperaturda dərin dondurucuda mühafizə edilməlidir. Bununla belə, dondurulmuş məhsulların da müəyyən qaydalara uyğun saxlanılması vacibdir. Dərin dondurucuda və ya soyuducuda müxtəlif növ ətlərin bir-biri ilə təmas etməməsi vacibdir. Toyuq, balıq və qırmızı ətin eyni qabda və ya bir-birinə toxunacaq şəkildə saxlanılması çarpaz çirklənməyə səbəb ola bilər. Bu zaman bir məhsulda olan mikroorqanizmlər digər məhsula keçərək zəhərlənmə riskini artırır. Buna görə də hər məhsul ayrı və böyük hissələr şəklində deyil, bir istifadəlik porsiyalar halında qablaşdırılmalıdır. Bu üsul həm məhsulun keyfiyyətini qoruyur, həm də hər dəfə bütün məhsulun əridilib yenidən dondurulmasının qarşısını alır. Çünki əridilmiş məhsulun yenidən dondurulması bakteriyaların çoxalmasına şərait yaradır və qida təhlükəsizliyi baxımından ciddi risk hesab edilir".
Qida zəhərlənmələrinin artmasında istehlakçıların da məsuliyyət daşıdığını bildirən mütəxəssis əlavə edib ki, insanlar bəzən məhsulun saxlanma qaydalarına əməl etmir, alış-verişdən sonra onu uzun müddət avtomobildə saxlayır və ya istifadə müddətinə diqqət yetirmirlər. Bundan başqa, bəzi hallarda mövsümündən əvvəl bazara çıxarılan məhsullara üstünlük verilir. Halbuki hər meyvə və tərəvəzin öz yetişmə dövrü var və həmin dövrdə istehlakı daha məqsədəuyğundur. Məsələn, avqustun sonu və sentyabrın əvvəlində yetişən qarpızı iyun ayında almağa ehtiyac yoxdur. Mövsümündə yetişən məhsullar həm daha keyfiyyətli, həm də daha təhlükəsiz olur.
Yay aylarında pikniklər və dəniz istirahəti zamanı qida təhlükəsizliyi qaydalarının pozulması da zəhərlənmə hallarının artmasına səbəb olur. Ağa Salamovun sözlərinə görə, insanlar çox vaxt evdən hazırladıqları yeməkləri və ya aldıqları ərzaqları avtomobilin yük yerində saatlarla saxlayırlar. İsti hava və tıxac şəraitində avtomobil daxilində temperatur daha da yüksəlir. Nəticədə riskli qidalar sürətlə xarab olur və bakteriyalar çoxalır. Sonradan həmin məhsullar istehlak edildikdə qida zəhərlənməsi qaçılmaz olur. Yayda konservləşdirilmiş məhsulların, mayonezli salatların, müxtəlif sousların və kremli şirniyyatların istifadəsinin minimuma endirilməsi tövsiyə edilir. Salatlarda mayonez əvəzinə, zeytun yağından istifadə etmək həm sağlamlıq, həm də təhlükəsizlik baxımından daha düzgün seçimdir.
"İsti aylarda küçə qidalarına ehtiyatla yanaşmaq vacibdir. Xüsusilə toyuqlu dönərlərin istehlakı tövsiyə edilmir. Çünki toyuq əti temperatur dəyişikliyinə qarşı daha həssasdır və düzgün saxlanılmadıqda bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühit yaranır. Yay mövsümündə qeydə alınan qida zəhərlənmələrinin əhəmiyyətli hissəsi məhz dönər məhsulları ilə əlaqədardır. Buna görə də istehlakçılar yalnız sanitar-gigiyenik qaydalara əməl edən, soyuducu sistemi və istehsal şəraiti etibarlı olan iaşə obyektlərinə üstünlük verməlidirlər", - deyə mütəxəssis vurğulayıb.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
