Diplomatik tərəqqinin zirvəsi və lider qətiyyəti
XXI əsrin mürəkkəb geostrateji kataklizmləri fonunda Cənubi Qafqaz uzun illər boyu güc mərkəzlərinin toqquşduğu, münaqişələrin dondurulduğu və regional inteqrasiya imkanlarının ziddiyyətli maraqlara qurban verildiyi həssas bir məkan kimi xarakterizə olunub.
Keçmişdən miras qalmış status-kvo və beynəlxalq hüququn ikili standartlar tələsinə salınması yalnız bölgə xalqlarının təhlükəsizliyini təhdid etmir, həm də Avrasiyanın nəqliyyat-logistika xəritəsinin tam potensialı ilə çalışmasına ciddi maneələr yaradırdı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin müəyyənləşdirdiyi konseptual xarici siyasət kursu, milli maraqlara söykənən sarsılmaz mövqe və qətiyyətli liderlik fenomeni Cənubi Qafqazın tarixi taleyini kökündən dəyişdirdi.
2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində suverenliyimizin ölkə miqyasında tam təmin edilməsi təkcə ərazi bütövlüyümüzün bərpası deyil, eyni zamanda bütün Avrasiya məkanı üçün yeni bir geostrateji reallığın təməl daşı oldu. Azərbaycan müharibəni qalibiyyətlə bitirməklə yanaşı, regiona əbədi sülhü, sabitliyi və tərəqqini gətirən əsas nizamlayıcı qüvvəyə çevrildi.
Bu gün biz həmin "dəmir yumruq" doktrinasının məntiqi davamı olan böyük siyasi və iqtisadi zəfərlərin şahidi oluruq. Avqustun 8-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev arasında baş tutan və 40 dəqiqədən çox davam edən səmimi, dostluq şəraitindəki telefon danışığı, eləcə də dövlətimizin başçısının ABŞ liderinə ünvanladığı rəsmi məktub iki dövlət arasındakı münasibətlərin tarixi zirvəyə yüksəldiyini tam çılpaqlığı ilə ortaya qoydu.
Bu diplomatik təmas sıradan bir protokol mübadiləsi deyil, iki böyük liderin Cənubi Qafqazın gələcəyinə, qlobal iqtisadi inteqrasiyaya və strateji tərəfdaşlığa verdikləri ali dəyərin, qarşılıqlı etimadın və yüksək siyasi iradənin təcəssümüdür. 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda imzalanmış tarixi Sülh Sammitinin birinci ildönümünə təsadüf edən bu zəng göstərir ki, Azərbaycan artıq nəinki öz regionunun geosiyasi gündəliyini diktə edir, həm də qlobal miqyasda qərarların qəbul olunduğu ali masaların ən etibarlı və əvəzolunmaz iştirakçısına çevrilibdir.
Vaşinqton Sülh Sammitinin təntənəsi: onilliklərin münaqişəsindən əbədi sabitliyə
Prezident İlham Əliyevin Donald Trampa göndərdiyi rəsmi məktubda xüsusi publisistik incəlik və diplomatik dəqiqliklə vurğulandığı kimi, keçən il Vaşinqtonda keçirilən Zirvə görüşü Cənubi Qafqazın çoxəsrlik tarixində dönüş nöqtəsi rolunu oynadı. Otuz ilə yaxın bir dövrdə regionu gərginlik və qeyri-müəyyənlik içində saxlayan münaqişə məhz Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin yenilməz iradəsi və ABŞ Prezidenti Donald Trampın qətiyyətli vasitəçilik yanaşması sayəsində birdəfəlik aradan qaldırıldı.
Vaşinqton Sülh Sammiti yalnız beynəlxalq sənədlərin imzalanması prosesi olmadı. Bu sammit sülhün kağız üzərində deyil, birbaşa regionda iqtisadi və sosial həyatda real nəticələrə çevrilməsi mexanizmini işə saldı, sülhün və təhlükəsizliyin dönməz xarakter almasını təmin etdi. Bu proses sonrakı mərhələdə daha da inkişaf etdi. 2026-cı il fevralın 10-da Azərbaycan və ABŞ hökumətləri arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası yayımlandı.
Prezident İlham Əliyev məktubunda bir daha xatırlatdı ki, üç onillik münaqişəyə nöqtə qoyulması region xalqlarının təhlükəsiz gələcəyini sığortalamaqla yanaşı, uzun illər ləngimiş geoiqtisadi potensialın da tam gücü ilə fəaliyyət göstərməsinə yaşıl işıq yandırdı.
Bu tarixi prosesin ən mühüm və qürurverici tərəflərindən biri də ABŞ-nin "Azadlığa Dəstək Aktı"na dair diskriminasiya xarakterli 907-ci düzəlişin qüvvəsinin dondurulması oldu. 1992-ci ildə erməni lobbisinin təsiri altında qəbul edilən və işğala məruz qalan Azərbaycanı haqsız yerə cəzalandırmağa yönəlmiş bu bədnam düzəliş uzun illər boyunca iki ölkə arasındakı münasibətlərə kölgə salırdı. Donald Trampın ədalətli və cəsarətli addımı sayəsində bu düzəlişin dondurulması, faktiki olaraq, tarixi ədalətin tam bərpası kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu addım Azərbaycan ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasındakı qarşılıqlı inamı ən yüksək həddə çatdırdı, tərəfdaşlığın önündəki psixoloji və hüquqi maneələri dəf etdi. Hazırda iki ölkə arasındakı münasibətlər müstəqillik tariximizin ən parlaq, ən konstruktiv və müttəfiqlik səviyyəsinə yaxınlaşan yüksək mərhələsini yaşayır. Bu münasibətlər artıq kənar müdaxilələrdən, ikili standartlardan və üçüncü tərəflərin təsirindən azad olaraq, qarşılıqlı hörmət, sırf dövlət maraqları və qlobal sabitlik prinsiplərinə söykənir.
TRIPP layihəsi və regionun iqtisadi yenidənqurulması: Zəngəzur dəhlizindən Qlobal Logistika Qovşağınadək
Prezidentlər arasında baş tutan telefon danışığının ən strateji və mərkəzi mövzularından birini regional və qlobal iqtisadiyyatın gələcəyini formalaşdıracaq yeni nəqliyyat və logistika layihələri təşkil etdi. Xüsusilə müəllifi və təşəbbüskarı Donald Tramp olan "Trump Route for International Peace and Prosperity" (TRIPP) nəqliyyat dəhlizi layihəsi Cənubi Qafqazın iqtisadi xəritəsini, eyni zamanda "Şərq-Qərb" və "Şimal-Cənub" nəqliyyat marşrutlarının arxitekturasını kökündən dəyişməyə qadirdir.
TRIPP layihəsi sadəcə yüklərin bir nöqtədən digərinə daşınmasını nəzərdə tutan standart nəqliyyat xətti deyil; o, sülhün, təhlükəsizliyin və birgə tərəqqinin iqtisadi zəmanətçisidir. Azərbaycan dövləti özünün çoxşaxəli tranzit infrastrukturu ilə bu layihənin mərkəzində dayanır. Söhbət zamanı Prezident İlham Əliyevin xüsusi qürurla diqqətə çatdırdığı kimi, Azərbaycan öz ərazisindəki bütün infrastruktur işlərini - müasir avtomobil magistrallarını, yüksəksürətli dəmir yollarını və beynəlxalq logistika mərkəzlərini artıq bitirmək üzrədir.
Ölkəmiz layihənin operativ şəkildə fəaliyyətə başlaması üçün bütün texniki və təşkilati öhdəliklərini tam yerinə yetirib. Eyni zamanda Ermənistan ərazisində də müvafiq işlərin ləngimədən başlanacağına dair ifadə olunan ümidlər göstərir ki, Azərbaycan regionun tam inteqrasiyası və sülhün möhkəmlənməsi üçün konstruktiv addımlar atmaqda davam edir.
İqtisadi diplomatiyanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri də Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracının başlanması, tranzit yüklərin hərəkətinə maneələrin aradan qaldırılması və iki ölkə arasında birbaşa ticarət əlaqələrinin təməlinin qoyulmasıdır. İllərlə davam edən qarşıdurma və təcrid siyasətinin yerini qarşılıqlı faydalı iqtisadi tərəfdaşlığa verməsi Azərbaycanın sülhməramlı strategiyasının parlaq təntənəsidir.
Ölkəmizin enerji resursları və logistik imkanları regionda sabitliyin ən etibarlı lövbərinə çevrilir. İqtisadi asılılıq və ticarət dövriyyəsinin artması qarşılıqlı etimadı dərinləşdirir, revanşist meyillərin qarşısını alır və Cənubi Qafqazı qlobal investisiyalar üçün cazibədar məkana çevirir.
Strateji tərəfdaşlığın qlobal bəhrələri və G20 dəvətinin tarixi mənası
Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyması təkcə regional proseslərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda qlobal miqyasda böyük əks-səda doğurur. İki dövlət arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq sənədi münasibətlərin institusional təməlini daha da möhkəmləndirib. Bu tərəfdaşlıq enerjidən kibertəhlükəsizliyə, terrorizmlə mübarizədən rəqəmsal ticarətə və "yaşıl keçidə" qədər geniş bir spektrdə birgə fəaliyyəti nəzərdə tutur.
Bu kontekstdə telefon danışığı zamanı xüsusi vurğulanan və xalqımızda böyük qürur hissi doğuran ən mühüm hadisə ABŞ Prezidenti Donald Trampın Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevi G20 Sammitinə xüsusi qonaq və strateji tərəfdaş kimi dəvət etməsidir. Dünyanın ən nəhəng 20 iqtisadiyyatını və qlobal siyasi güclərini bir araya gətirən G20 platformasına Azərbaycanın dəvət olunması tarixi bir nailiyyətdir.
Bu dəvəti bir neçə mühüm müstəvidə qiymətləndirmək lazımdır:
İlk növbədə, bu, Azərbaycanın durmadan artan iqtisadi qüdrətinin, maliyyə müstəqilliyinin və regional layihələrin drayveri kimi rolunun qlobal miqyasda rəsmən etiraf edilməsidir. Azərbaycan artıq yardım alan və ya sadəcə qərarları izləyən ölkə deyil, qlobal iqtisadi arxitekturanın formalaşmasında fəal iştirak edən, enerji təhlükəsizliyini təmin edən aparıcı aktordur.
İkincisi, bu dəvət Prezident İlham Əliyevin şəxsi beynəlxalq nüfuzuna, onun müdrik dövlət xadimi kimi qlobal liderlər tərəfindən qəbul olunan xarizmasına verilən ali dəyərdir. Qlobal iqtisadiyyatın və siyasətin gələcəyinin müəyyən edildiyi bu mötəbər sammitdə Azərbaycan Prezidentinin iştirakı ölkəmizin səsini dünya ictimaiyyətinə daha uca çatdıracaqdır.
Prezident İlham Əliyevin bu ali dəvətə görə ABŞ liderinə dərin təşəkkürünü bildirməsi tərəflər arasındakı qarşılıqlı hörmətin, səmimiyyətin və yüksəksəviyyəli diplomatik mədəniyyətin növbəti təzahürüdür. Bu tərəfdaşlıq göstərir ki, Azərbaycan ilə ABŞ arasındakı münasibətlər artıq situasiya xarakterli deyil, uzunmüddətli və geostrateji mahiyyət kəsb edir.
Gələcəyə baxış: sabitlik, tərəqqi və yeni perspektivlər
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında baş tutan bu tarixi telefon danışığı və ünvanlanan məktub Azərbaycanın xarici siyasətində əldə olunmuş növbəti böyük zəfərin təcəssümüdür. Bu diplomatik nailiyyətlər təsadüfi deyil; onlar illər boyu səbirlə, dəqiqliklə və uzaqgörənliklə həyata keçirilən milli mənafe siyasətinin, güclü iqtisadiyyatın və qüdrətli ordunun yaratdığı möhkəm təməl üzərində ucalır.
Ölkə ictimaiyyəti müşahidə edir ki, cənab Prezidentin rəhbərliyi ilə Azərbaycan xarici siyasətdə tam müstəqil, prinsipial və milli maraqları hər şeydən üstün tutan bir xətt tutub. Bu gün Cənubi Qafqazda formalaşan yeni sülh arxitekturası, bərpaolunan tranzit marşrutları və beynəlxalq aləmdə qazanılan misilsiz nüfuz məhz bu müdrik strategiyanın bəhrələridir.
8 avqust tarixi Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində sadəcə yeni bir səhifə açmadı, eyni zamanda ölkəmizin qlobal siyasi arenadakı yerini daha da sarsılmaz etdi. Biz əminik ki, Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə müəyyənləşdirilən bu uğurlu xarici və daxili siyasət kursu bundan sonra da dövlətimizin suverenliyini, iqtisadi yüksəlişini və beynəlxalq nüfuzunu daha uca zirvələrə daşıyacaq, Cənubi Qafqazda əbədi sülhün və tərəqqinin zəmanəti olacaqdır.
Asif ƏSGƏROV,
Milli Məclisin deputatı
