Bölgələrdə yaradılan yeni iqtisadi imkanlar ölkənin dayanıqlı inkişafını gücləndirir
Müasir dövrdə qlobal iqtisadi sistemdə baş verən dəyişikliklər, xüsusilə ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı risklərin artması dövlətləri daxili istehsal imkanlarını gücləndirməyə vadar edir. Son illər dünya bazarlarında ərzaq məhsullarının qiymətlərində müşahidə olunan artım, logistika xərclərinin yüksəlməsi və geosiyasi gərginliklər bu sahədə idxaldan asılı ölkələr üçün əlavə risklər formalaşdırmışdır.
Bu kontekstdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi sosial-iqtisadi siyasət özünün sistemli və uzaqgörən xarakteri ilə seçilir. Prezident İlham Əliyevin Şamaxı rayonuna səfəri çərçivəsində istifadəyə verilmiş "Şirvan Aqro" heyvandarlıq kompleksi bu siyasətin konkret və məqsədyönlü nəticəsi kimi çıxış edir.
Əgər əvvəlki dövrlərlə müqayisə aparsaq görərik ki, xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərində Azərbaycanın aqrar sektoru əsasən ekstensiv inkişaf modeli üzərində qurulmuşdu və məhsuldarlıq səviyyəsi nisbətən aşağı idi. Müasir mərhələdə isə həyata keçirilən siyasət nəticəsində kənd təsərrüfatında intensiv və innovativ inkişaf modelinə keçid təmin edilmişdir. Şamaxıda yaradılan kompleks məhz bu transformasiyanın real göstəricisidir.
Sözügedən kompleks müasir texnologiyalarla təchiz olunmaqla aqrar sektorun keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini nümayiş etdirir. Süni intellektə əsaslanan idarəetmə sistemləri, innovativ istehsal yanaşmaları və genetik seleksiya üsulları məhsuldarlığın artmasına və istehsalın səmərəliliyinin yüksəlməsinə imkan yaradır. Bu isə kənd təsərrüfatının ənənəvi modeldən çıxaraq yüksəktexnologiyalı aqro-sənaye mərhələsinə keçdiyini göstərir. Kompleksin fəaliyyətə başlaması regionda iqtisadi aktivliyin artmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin gəlir imkanlarının genişlənməsinə səbəb olacaq. Bu yanaşma regionların inkişafına yönəlmiş dövlət siyasətinin praktik nəticəsi kimi çıxış edir. Əgər əvvəllər iqtisadi aktivlik daha çox iri şəhərlərdə cəmləşirdisə, hazırda regionlarda yaradılan bu cür iri layihələr iqtisadi coğrafiyanın balanslaşdırılmasına xidmət edir. Eyni zamanda daxili istehsalın genişlənməsi idxaldan asılılığın azalmasına və ərzaq təhlükəsizliyinin güclənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, əsas məqsəd ölkənin əsas ərzaq məhsulları üzrə özünütəminetmə səviyyəsini artırmaqdır . Bu isə yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji təhlükəsizlik məsələsidir.
Azərbaycanın sosial-iqtisadi siyasətində insan kapitalının inkişafı prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən olunmuşdur. Müasir dövrdə iqtisadi artımın əsas mənbəyi artıq təbii resurslar deyil, bilik və innovasiyalara əsaslanan insan kapitalıdır.
Bu baxımdan təhsilə qoyulan investisiyalar gələcəyin güclü insan kapitalını formalaşdırır. Şamaxı Avropa liseyinin yeni binasının istifadəyə verilməsi də məhz dövlət siyasətinin strateji mahiyyətini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Əvvəlki dövrlərlə müqayisədə Azərbaycanda təhsil infrastrukturunun inkişafı xüsusilə son 15-20 ildə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Regionlarda müasir məktəblərin tikilməsi, təhsil müəssisələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi və innovativ tədris metodlarının tətbiqi bu sahədə ciddi irəliləyişlərin əldə edilməsinə səbəb olmuşdur.
Müasir standartlara uyğun qurulan bu təhsil müəssisəsi regionda yaşayan şagirdlər üçün keyfiyyətli təhsil imkanları yaradır. Laboratoriyalar, STEAM tədris mühiti və rəqəmsal avadanlıqlarla təchiz olunmuş lisey gənclərin müasir bilik və bacarıqlara yiyələnməsinə şərait yaradır. Bu isə gələcəkdə innovativ iqtisadiyyatın inkişafı üçün əsas baza rolunu oynayır. Təhsil sahəsinə yönəlmiş bu cür investisiyalar sosial bərabərliyin təmin olunmasına və inkişafın daha inklüziv xarakter almasına xidmət edir. Əgər əvvəl regionlarla paytaxt arasında təhsil imkanları baxımından müəyyən fərqlər mövcud idisə, hazırda bu fərqlərin azaldılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunur.
İnsan kapitalının gücləndirilməsi isə uzunmüddətli perspektivdə ölkənin iqtisadi potensialının artmasına və rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə səbəb olur. Bu baxımdan təhsil sahəsində həyata keçirilən siyasət Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin əsasını təşkil edir.
Toxunmaq istədiyimiz digər məsələ geosiyasi qeyri-sabitlik şəraitində Azərbaycanın inkişaf modelinin sabitliyi və artımı təmin etməsidir. Müasir dünyada geosiyasi gərginliyin artması və iqtisadi qeyri-sabitliyin dərinləşməsi bir çox ölkənin inkişaf tempinə mənfi təsir göstərir. Xüsusilə son illər regional münaqişələrin genişlənməsi, enerji bazarlarında qeyri-sabitlik və qlobal inflyasiya prosesləri dünya iqtisadiyyatında ciddi risklər yaratmışdır. Bu proseslər fonunda bir çox ölkədə iqtisadi artımın zəifləməsi, sosial problemlərin artması və investisiya mühitinin pisləşməsi müşahidə olunur. Lakin Azərbaycanın inkişaf modeli bu mənfi tendensiyalar fonunda öz dayanıqlılığı ilə seçilir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində ölkədə iqtisadi sabitlik qorunur, yeni layihələr reallaşdırılır və sosial rifah yüksəlir. Bu isə seçilmiş inkişaf modelinin effektivliyini göstərir. Əvvəlki illərlə müqayisədə ölkənin iqtisadi strukturu daha şaxələnmiş, qeyri-neft sektorunun payı artmış və regionların iqtisadi rolu güclənmişdir. Şamaxıda həyata keçirilən layihələr dövlət siyasətinin kompleks xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. İqtisadi, sosial və infrastruktur sahələrinin paralel inkişafı ölkənin dayanıqlı inkişaf modelini gücləndirir. Bu yanaşma yalnız cari dövr üçün deyil, həm də uzunmüddətli perspektiv üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bu siyasət "Azərbaycan 2030" strateji hədəfləri ilə tam uyğunluq təşkil edir və gələcək inkişaf üçün möhkəm zəmin yaradır. Xüsusilə iqtisadi diversifikasiya, innovativ inkişaf və regionların gücləndirilməsi kimi istiqamətlər Azərbaycanın gələcəkdə daha rəqabətqabiliyyətli iqtisadi sistemə malik olmasını təmin edəcəkdir.
Nəticə etibarilə qlobal və regional çağırışların artdığı bir dövrdə Azərbaycanın inkişaf modeli yalnız mövcud sabitliyi qorumağa deyil, eyni zamanda yeni inkişaf imkanları yaratmağa yönəlmişdir. Bu model ölkənin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirir və onu regionda dayanıqlı inkişaf nümunəsinə çevirir.
Yaşar MƏMMƏDOV,
Elm və Təhsil Nazirliyi İqtisadiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, iqtisad elmləri doktoru
