Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı cəmiyyət qarşısında yeni çağırışlar yaradıb. Bu sahədə əsas problemlərdən biri məlumat və maarifləndirmə çatışmazlığıdır. Texnologiyanın qısa müddətdə həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi nəticəsində valideynlərin böyük hissəsi həm öz rəqəmsal davranışlarını idarə etmək, həm də övladlarının internetdən istifadəsini düzgün istiqamətləndirmək üçün kifayət qədər hazırlıq keçməyib. Nəticədə uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz və balanslı davranış formalaşdırması da çətinləşib.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında məşhur nevropsixiatr, akademik Theo Compernolle deyib.
O vurğulayıb ki, bəzi valideynlər problemin mövcudluğunu qəbul etməkdə tərəddüdlüdür. Çünki bu, onların öz rəqəmsal vərdişlərini də yenidən nəzərdən keçirməsini tələb edir. Digərləri isə internet və sosial media istifadəsinin yaratdığı riskləri dərk etsələr də, həm özləri, həm də övladları üçün bu vərdişləri necə dəyişəcəklərini bilmirlər. Özlərində rəqəmsal mediadan asılılıq əlamətləri gördükləri üçün uşaqlara nümunə olmaqda çətinlik çəkirlər.
“Nevroloji baxımdan uşaq və yeniyetmələrin beyni böyüklərin beynindən fərqləndiyi üçün onların sosial media və digər rəqəmsal platformaların təsirinə daha həssas olduqları məlumdur. Beynin özünənəzarət və qərarverməyə cavabdeh sahələri hələ tam formalaşmadığından yeniyetmələr impulsiv davranışlara daha çox meyil göstərir və rəqəmsal platformaların diqqəti cəlb etməyə yönəlmiş mexanizmlərinin təsirindən uzaqlaşmaq onlar üçün daha çətin olur. Məhz buna görə də uşaqların sağlam rəqəmsal vərdişlər formalaşdırması üçün valideynlərin ardıcıl, çevik və qətiyyətli nəzarəti, eyni zamanda, dövlət səviyyəsində qoruyucu tədbirlərin həyata keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Valideynlər, ilk növbədə, öz ekran istifadəsi vərdişlərinə tənqidi yanaşmalıdırlar. Əks halda, şəxsi davranışlarını dəyişmək zərurəti ilə üzləşməmək üçün həm özlərinin, həm də uşaqlarının yaşadığı problemləri kiçiltməyə meyil göstərə bilərlər. Bu isə ailədə sağlam rəqəmsal balansın formalaşmasını çətinləşdirər”, - deyə nevropsixiatr bildirib.
Theo Compernolle qeyd edib ki, yeniyetmələrdə internet istifadəsinin normalarının ilkin qiymətləndirilməsi üçün elmi əsaslandırılmış vasitələrdən biri PRIUSS (Problematic and Risky Internet Use Screening Scale) skrininq şkalasıdır. Onun qısaldılmış PRIUSS-3 versiyası son altı ay ərzində internet istifadəsinin sosial narahatlığı artırıb-artırmadığını, internetdən uzaq qalarkən narahatlıq və ya özünü təcrid olunmuş hissetmə hallarının olub-olmadığını, eləcə də internet istifadəsinin digər vacib işlərə motivasiyanı azaldıb-azaltmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edir.
“Hər bir suala “heç vaxt”dan “çox tez-tez”ə qədər beşballıq şkala üzrə qiymət verilir. Ümumi nəticə 3 və ya daha yüksək olduqda, yeniyetmədə problemli internet istifadəsi riskinin daha ətraflı qiymətləndirilməsi məqsədilə tam PRIUSS-18 alətinin tətbiqi tövsiyə olunur. Belə skrininq vasitələri problemi erkən mərhələdə müəyyənləşdirməyə və vaxtında müdaxilə etməyə imkan yaradır”, - deyə akademik bildirib.
