09 Oktyabr 2026 14:29
624
İQTİSADİYYAT
A- A+
İlin birinci yarısında Türk dövlətlərinin ÜDM-i 1,33 trilyon dollara çatıb  

İlin birinci yarısında Türk dövlətlərinin ÜDM-i 1,33 trilyon dollara çatıb  


İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin (İİTKM) Türk Dövlətləri Təşkilatının Katibliyi ilə birgə 8 dildə təqdim etdiyi “Türk iqtisadi icmalı”nın 2026-cı ilin birinci yarısına (Yanvar-İyun №2) dair buraxılışı nəşr edilib.

Mərkəzdən AZƏRTAC-a bildirilib ki, İİTKM-in Türk Dünyası Araşdırmalar Mərkəzinin hazırladığı icmalda 2026-cı ilin birinci yarısı üzrə Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistanın, həmçinin müşahidəçi üzvlər olan Macarıstan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Respublikasının (ŞKTR) iqtisadi göstəricilərinin təhlili təqdim edilir. İcmal son iqtisadi inkişaf göstəricilərinə əsaslanaraq TDT üzvlərinin potensialı və qlobal iqtisadiyyata təsirini qiymətləndirir.

2026-ci ilin birinci yarısında türk dövlətləri 1,33 trilyon dollar ÜDM ilə qlobal iqtisadiyyatda 2,11 faizlik paya sahib olub, əhalisi isə 178,8 milyon nəfər ilə qlobal əhalinin 2,8 faizini təşkil edib. Bu göstəricilər Türk dövlətlərinin həm iqtisadi, həm də demoqrafik baxımdan mühüm yer tutduğuna dəlalət edir.

Hesabat dövründə türk dövlətləri 1,51 faizlik qlobal artım tempi (rüblük məcmu) ilə müqayisədə 5,86 faiz ÜDM artımı ilə daha sürətli inkişaf nümayiş etdirib. Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan müvafiq olaraq 11,9 faiz, 8,5 faiz və 6,3 faiz artım tempini nümayiş etdirərək sənaye və kənd təsərrüfatı sektorunda davamlı inkişafı təmin edib. ŞKTR-da iqtisadi artım 6 faiz, Qazaxıstanda 4,1 faiz təşkil edib. Türkiyə isə təşkilatın ən böyük iqtisadiyyatına sahib olmaqla 2,5 faiz iqtisadi böyüməyə nail olub. Azərbaycanda ÜDM-in artım tempi 0,8 faiz təşkil edib.

Ticarət dövriyyəsi həm qlobal inteqrasiya, həm də TDT ölkələri arasında iqtisadi inteqrasiya üçün əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı ilin birinci yarısında TDT-yə üzv dövlətlərin ümumi ticarət dövriyyəsi təxminən 679,7 milyard dollar təşkil edib ki, bu da 18,96 trilyon dollar həcmində qiymətləndirilən qlobal ticarət dövriyyəsinin təxminən 3,58 faizinə bərabərdir.

Türkiyə ən yüksək ticarət dövriyyəsinə malik olmaqla, 325,036 milyon dollar ilə liderlik edir. Macarıstan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Azərbaycan isə müvafiq olaraq 187,905 milyon dollar, 71,791,8 milyon dollar, 41,011,2 milyon dollar və 26,054,2 milyon dollar ilə ticarət həyata keçirib.

Qırğızıstan, ŞKTR, Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkiyə, Türkmənistan və Azərbaycanda kənd təsərrüfatı və sənaye sektorlarında davamlı ixrac artımı müşahidə edilib. Bu göstəricilər bölgədəki ticarət dinamikalarının fərqliliyini və Türk dövlətlərinin güclü ixrac performansından faydalandığını göstərir.

Sənaye sektorunda Qırğızıstan və Özbəkistan müvafiq olaraq 12,7 faiz və 8 faiz artımla liderlik edib. Bununla yanaşı, ŞKTR və Qazaxıstan sənaye sektoru 6,7 faiz və 3,3 faiz inkişaf edib. Bu artıma genişmiqyaslı istehsal və infrastruktur layihələri təsir göstərib. Türkmənistanda və Macarıstanda sənaye sektoru 2,7 faiz və 2,1 faiz artıb.

Digər tərəfdən, kənd təsərrüfatı sektorunda Türkiyə 10 faiz ilə ən güclü artım nümayiş etdirib. Kənd təsərrüfatı ŞKTR-da 6,2 faiz, Özbəkistanda 4,7 faiz, Qazaxıstanda 4,4 faiz, Qırğızıstanda 4,3 faiz, Azərbaycanda 2,2 faiz, Türkmənistanda 2 faiz artım əldə edib.

Sabit kapital sahəsindəki investisiyalar uzunmüddətli artım üçün çox vacibdir. 2026-cı ilin birinci yarısında Qırğızıstan və ŞKTR sabit kapital investisiyalarında müvafiq olaraq 64,3 faiz və 43,77 faiz artım nümayiş etdiriblər, bu da infrastruktur, enerji və istehsal sahələrinə edilən böyük investisiyalarla dəstəklənib. Özbəkistan, Azərbaycan, Qazaxıstan və Macarıstan müvafiq olaraq 17,5 faiz, 13,8 faiz, 9,6 faiz və 7,4 faiz sabit kapital investisiyalarında sağlam artım göstərərək xarici birbaşa investisiyalarını artırıb və işgüzar mühitlərində müsbət inkişaf əldə ediblər.

Türk dövlətlərində bank sektoru da əhəmiyyətli artım nümayiş etdirib. Hesabat dövründə Qırğızıstanın bank sektorunun cəmi aktivlərində 55,9 faiz, ŞKTR-da 38,81 faiz, Türkiyədə 32,9 faiz, Özbəkistanda 25,7 faiz, Qazaxıstanda 14,4 faiz və Macarıstanda 10,2 faiz artım olub. Bu göstəricilər iqtisadi inkişafı və investisiyaları dəstəkləyən maliyyə xidmətlərinin güclənməsinə əsaslanır. Azərbaycanın bank sektoru isə daha mülayim (7,4 faiz) artım göstərib.

Dövlət büdcəsinin performansı iqtisadi sağlamlığın digər vacib göstəricisidir. Özbəkistanda dövlət büdcəsi gəlirlərində 43,7 faiz, dövlət büdcəsi xərclərində 51,5 faiz, Qırğızıstanda dövlət büdcəsi gəlirlərində 48,8 faiz, dövlət büdcəsi xərclərində 41,3 faiz olmaqla ən yüksək artım qeydə alınıb. ŞKTR-da dövlət büdcəsi gəlirlərində 40,75 faiz, dövlət büdcəsi xərclərində 34,66 faiz olmaqla yüksək artım qeydə alınıb. Türkiyədə dövlət büdcəsi gəlirlərində 39,4 faiz, dövlət büdcəsi xərclərində 31,8 faiz olmaqla yüksək artım qeydə alınıb. Qazaxıstan və Macarıstan həm gəlirlər, həm də xərclər sahəsində sabit artım göstərərək effektiv maliyyə idarəetməsi nümayiş etdirib.

Türk dövlətləri ÜDM artımı və ticarət dövriyyəsi baxımından qlobal artımı üstələyib və əhəmiyyətli investisiyalara nail olub.

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Qızıl bahalaşıb, gümüş ucuzlaşıb 

11:40
13 Noyabr

“Microsoft”un bir sıra proqramlarında problem yaranıb

11:39
13 Noyabr

MİDA Hövsan, Binəqədi, Şirvan və Yevlaxda güzəştli mənzilləri satışa çıxarır 

11:36
13 Noyabr

Azərbaycan nefti 99 dollara satılır

10:44
13 Noyabr

Leyla Əliyeva COP31 çərçivəsində bir sıra görüşlər keçirib

10:33
13 Noyabr

Bakı Media Mərkəzinin “Sükut içində addımlar” filminin təqdimatı olub  

10:29
13 Noyabr

Ad günün mübarək, nur şəhəri

10:10
13 Noyabr

Hörmüz boğazındakı böhranın qlobal inkişafa mənfi təsirləri dərinləşir

10:05
13 Noyabr

CECECO COP31 çərçivəsində təmiz enerji və dayanıqlı inkişaf üzrə müzakirə aparıb  

10:01
13 Noyabr

Bu sevginin adı nədir?

10:00
13 Noyabr

Rustov məscidi

09:55
13 Noyabr

Küçəmizi yaman günə qoyub gediblər

09:50
13 Noyabr

Samux rayon Əhmədbəyli kəndinin qazlaşdırılmasına növbəti mərhələlərdə baxılacaq 

09:45
13 Noyabr

Qonşu qonşu olsa...

09:40
13 Noyabr

Su nasosu yenisi ilə əvəz edildi 

09:35
13 Noyabr

Müraciətim həll olundu

09:30
13 Noyabr

"Şəhidlər Vətənin əbədi yaşayan qəhrəmanlarıdır!"

09:25
13 Noyabr

Leyla Əliyeva COP31 çərçivəsində şəhərlərdə havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına dair müzakirələrdə iştirak edib  

09:21
13 Noyabr

Övladları ataları ilə fəxr edirlər

09:20
13 Noyabr

Nyu-Yorkda binanın uçması nəticəsində ölənlərin sayı 8 nəfərə çatıb  

09:16
13 Noyabr

Ömrün hər anında yaratmaq eşqi

09:15
13 Noyabr

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!