Azərbaycanın sülh, təhlükəsizlik və regional bağlantılar strategiyası
bölgənin inkişafının qarantıdır
Cənubi Qafqaz regionu tarixinin ən dinamik, həlledici və
köklü transformasiya dövrünə qədəm qoyur. Uzun illər boyu münaqişələr,
qeyri-sabitlik və geosiyasi qarşıdurmalar meydanı kimi xarakterizə olunan bu
coğrafiyada indi tamamilə yeni reallıqlar bərqərar olur. Danılmaz faktdır ki,
yeni dövrün memarı, regional gündəliyi müəyyən edən və gələcək inkişafın
strateji xəttini cızan tərəf məhz Azərbaycandır.
Son illərdə Bakının atdığı qətiyyətli addımlar təkcə ölkəmizin
öz ərazi bütövlüyünü təmin etməklə məhdudlaşmadı, həm də bütün regionun təhlükəsizlik
arxitekturasını yenidən formalaşdırdı. Bu yeni reallığın bariz geosiyasi təzahürlərindən
biri kimi iyunun 8-də Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan xarici işlər nazirlərinin
10-cu Üçtərəfli Görüşü çərçivəsində imzalanmış İstanbul Bəyannaməsini göstərmək
olar. Bu bəyannamə üç ölkə arasında dərin dostluq, mehriban qonşuluq, qarşılıqlı
hörmət və etimad ənənələrinə əsaslanan mükəmməl münasibətləri özündə ehtiva
edir.
Sənəddə regional və qlobal çağırışları dəf etmək üçün güclü
üçtərəfli əməkdaşlığın əhəmiyyəti vurğulandı, bölgənin potensialının tam
reallaşdırılması məqsədilə regional sülh, təhlükəsizlik və sabitliyin əhəmiyyəti
qeyd edildi. Eyni zamanda Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri və "Cənub qaz dəhlizi"nin
regional və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə strateji töhfəsi yüksək qiymətləndirildi.
Orta dəhliz daxil olmaqla, ölkələrin tranzit potensialının gücləndirilməsi
istiqamətində atılan mühüm addımlara diqqət çəkildi.
İstanbul Bəyannaməsi regional əməkdaşlığın və təhlükəsizliyin
yeni hüdudlarını müəyyən edən strateji yol xəritəsidir. Eyni zamanda bu bəyannamə
Azərbaycanın regionda artan çəkisini və onun təşəbbüslərinin beynəlxalq səviyyədə,
xüsusilə də qardaş Türkiyə ilə müttəfiqlik müstəvisində necə güclü dəstək
qazandığını nümayiş etdirir.
Regionda yaranmış yeni şərtləri anlamaq və qəbul etmək məcburiyyəti
Ermənistanın daxili siyasi mənzərəsində də özünü aydın şəkildə büruzə verir.
İyunun 7-də Ermənistanda keçirilən seçkilərin nəticələri və cəmiyyətin siyasi
seçimi, əslində, revanşist ideyaların iflası və Azərbaycanın diktə etdiyi
reallıqların qəbul edilməsi deməkdir. Erməni seçiciləri müharibə və xəyali
"böyük Ermənistan" şüarları ilə çıxış edən radikal qüvvələrə
"yox" deməklə, Bakının formalaşdırdığı yeni nizamla hesablaşmağın
yeganə xilas yolu olduğunu təsdiqlədilər. Ermənistan xalqı, nəhayət, dərk etmək
məcburiyyətində qalıb ki, ölkənin regional təcriddən xilası və qonşularla
normal münasibətlər qurması üçün yeganə şansı Azərbaycanın sülh gündəliyi ilə hərəkət
etməkdir.
Yeni dövrün vacib komponentlərindən biri regional təhlükəsizliyin
tamamilə yerli və etibarlı mexanizmlər üzərində qurulmasıdır. Azərbaycan sübut
etdi ki, Cənubi Qafqaz bölgəsinin təhlükəsizliyi kənar güclərin maraq
oyunlarına alət edilməməlidir. Regional sabitlik ancaq qarşılıqlı suverenliyə
hörmət və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında təmin oluna bilər. Məhz
Bakının təklif etdiyi sülh modeli regionu hərbi poliqon olmaqdan çıxararaq
uzunmüddətli əmin-amanlıq bölgəsinə çevirməyi hədəfləyir. Bu yanaşma region
dövlətlərinin daxili işlərinə "humanitar" bəhanələrlə müdaxilə etmək
istəyən kənar dairələrin planlarını iflasa uğradır.
Uzun illər boyu davam edən böhranlar göstərdi ki, üçüncü tərəflərin
bölgəyə gətirdiyi həll variantları sülhə yox, birbaşa gərginliyin uzanmasına
xidmət edir. İndi Cənubi Qafqazın qarşısında tamamilə yeni idarəetmə və
iqtisadi inteqrasiya imkanları açılır. Bu kontekstdə, regionun tranzit
potensialının tam gücü ilə işə düşməsi və yeni nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi
birbaşa olaraq sülh modelinin uğurundan asılıdır. Təsadüfi deyil ki, Bakının
formalaşdırdığı yeni reallıq həm də regionda dayanıqlı rifahın və iqtisadi tərəqqinin
əsas təminatçısı rolunu oynayır. Beləliklə, kənar diktələrdən azad olan Cənubi
Qafqaz, nəhayət ki, öz daxili resursları və dinc qonşuluq siyasəti sayəsində
qlobal arenada etibarlı tərəfdaşa çevrilmək şansı qazanır.
Təhlükəsizliklə yanaşı, regional bağlantıların, yəni nəqliyyat
və logistika xətlərinin açılması da yeni dövrün əsas hərəkətverici qüvvəsidir.
Orta dəhlizin və digər kommunikasiyaların aktivləşməsi Cənubi Qafqazı qlobal
ticarətin mərkəzinə çevirir. Zəngəzur dəhlizinin (TRİPP) açılması həm Şərqlə Qərbi,
həm də Şimalla Cənubu birləşdirən strateji mərkəz kimi regionun iqtisadi
potensialını dəfələrlə artıracaq. Bu bağlantılar təkcə iqtisadi mənfəət gətirmir,
həm də region dövlətlərini bir-birindən asılı və maraqlı edərək müharibə risklərini
minimuma endirir. İnteqrasiya olunmuş nəqliyyat şəbəkəsi regiona daxil olan
investisiyaların həcmini artıracaq və hər bir ölkənin rifahına töhfə verəcək.
Cənubi Qafqaz artıq köhnə status-kvonun, dondurulmuş münaqişələrin
təzyiqi altında qalan bölgə deyil. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qətiyyəti,
güclü diplomatiyası və uzaqgörən siyasəti sayəsində regionda tərəqqi, əməkdaşlıq
və sülh prinsiplərinə söykənən tamamilə yeni eranın təməli qoyulub. Dövlətimizin
başçısının nümayiş etdirdiyi sarsılmaz iradə kənar güclərin bölgəyə dair riskli
təşəbbüslərini iflasa uğratdı, regionun gələcəyini yerli xalqların maraqlarına
uyğun formalaşdırdı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən
prinsipial xarici siyasət kursu regionu geopolitik rəqabət meydanı olmaqdan
çıxararaq dinc-yanaşı yaşamaq modelinin tətbiq edildiyi təhlükəsiz bir məkana
çevirdi. Bu qətiyyətli addımlar region ölkələri üçün kənar təsirlərdən uzaq,
müstəqil inkişaf və iqtisadi tərəqqi imkanları açdı.
Rəsmi Bakının irəli sürdüyü regional bağlantılar
strategiyası təkcə ənənəvi yolların açılması ilə məhdudlaşmır, həm də tamamilə
yeni istiqamətləri və rəqəmsal hədəfləri əhatə edir. Müasir mərhələdə Azərbaycan
nəqliyyat layihələrini ekoloji təmiz və texnoloji infrastrukturla sintez edir.
Xəzər dənizindən Avropaya qədər uzanacaq "yaşıl enerji" kabeli və
regionu qlobal internet şəbəkəsinə bağlayan fiber-optik magistrallar bunun
bariz nümunəsidir. Bu addımlar bağlantı anlayışını fiziki yollardan çıxararaq rəqəmsal
və ekoloji müstəviyə daşıyır.
Eyni zamanda Azərbaycan "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat
dəhlizində həlledici rol oynayaraq bölgəni fərqli coğrafi ox üzrə birləşdirir.
Bağlantıların iqtisadi səmərəsini artırmaq üçün Ələt Azad İqtisadi Zonası kimi
yeni logistik qovşaqlar və azad ticarət modelləri formalaşdırılır. Bu isə qonşu
dövlətlər üçün tranzit keçid olmaqla yanaşı, birbaşa istehsal və birgə biznes
imkanları da deməkdir. Bu qlobal şəbəkəyə azad olunmuş ərazilərimiz də sürətlə
inteqrasiya edilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda inşa olunan beynəlxalq hava
limanları, çoxşaxəli magistrallar və dəmir yolları bütövlükdə regional nəqliyyat
sisteminin sürətini və səmərəliliyini artırır.
Azərbaycanın təklif etdiyi yeni model regionda qarşılıqlı
faydaya əsaslanan iqtisadi bağlılıq yaradır. Layihələrdə iştirak edən hər bir
dövlətin eyni dərəcədə mənfəət qazanması Cənubi Qafqazda münaqişə risklərini
minimuma endirən ən etibarlı təhlükəsizlik faktorudur. İndi region xalqlarının
qarşısında duran əsas vəzifə Azərbaycanın yaratdığı bu tarixi imkanlardan
istifadə edərək, ortaq və təhlükəsiz gələcəyi birlikdə inşa etməkdir.
Nəticə etibarilə, kənar diktələrdən və süni gərginliklərdən
azad olan Cənubi Qafqaz Bakının liderliyi ilə sabitlik və stateji tərəfdaşlıq mərkəzinə
çevrilməkdədir. Məhz Bakının formalaşdırdığı bu yeni reallıq bütövlükdə
regionun sülh və rifahının qarantıdır.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
