Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional təhlükəsizlik və sülh quruculuğu prosesləri, sadəcə, hərbi-siyasi amillərlə deyil, həm də qlobal informasiya ekosisteminin sağlamlaşdırılması və humanitar dialoq platformalarının effektivliyi ilə şərtlənir. Postmünaqişə dövrünün yeni reallıqları fonunda iyulun 13-də Şuşada "Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması" mövzusunda keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumu bu transformasiyanın ən bariz nümunəsi olmaqla yanaşı, qlobal miqyasda yeni "yumşaq güc" mərhələsinin əsasını qoydu.
Müharibə ritorikasının neytrallaşdırılması, dezinformasiya ilə mübarizə və cəmiyyətlər arasında etimadın yenidən qurulması missiyasını üzərinə götürən forum artıq lokal çərçivələri tamamilə aşaraq qlobal miqyasın ən mühüm humanitar və informasiya siyasəti hadisələrindən birinə çevrildi. Bu müstəvidə forum Azərbaycanın beynəlxalq arenada intellektual, humanist və strateji təsir imkanlarını nümayiş etdirən universal bir yumşaq güc aləti kimi çıxış etdi.
IV Şuşa Qlobal Media Forumunun gündəliyi və müzakirə istiqamətləri birbaşa qlobal humanitar hüququn əsas prinsipləri və beynəlxalq konvensiyalarla uzlaşaraq onun ümumbəşəri mahiyyətini təsdiqləyir. BMT-nin İnsan Hüquqları Haqqında Ümumi Bəyannaməsinin 19-cu maddəsində təsbit olunmuş "düzgün və dürüst informasiya almaq, onu yaymaq" hüququ bu gün rəqəmsal manipulyasiyaların qurbanına çevrilməkdədir. Forum dezinformasiyanın kütləvi şüura və fundamental insan haqlarına vurduğu humanitar fəsadları ön plana çıxarmaqla, qlobal informasiya təhlükəsizliyinə birbaşa töhfə verir. Xüsusilə forumun əsas mövzularına - rəqəmsal dövrdə medianın fəaliyyəti, saxta xəbərlərin yayılma arealı və onların qarşısının alınması mexanizmlərinə nəzər saldıqda aydın olur ki, dürüstlük artıq, sadəcə, jurnalistika etikası deyil, həm də dövlətlərin suverenliyini qoruyan milli təhlükəsizlik qalxanıdır.
Süni intellekt, rəqəmsal alətlər və yeni media platformalarının sürətli inkişafı fonunda aparılan müzakirələr göstərir ki, informasiya ekosisteminin deqradasiyası birbaşa sülh quruculuğu cəhdlərini baltalayır. Bu mənada forumun seçdiyi mövzular regional və qlobal səviyyədə sülhün və dayanıqlılığın təmin edilməsində dürüst media fəaliyyətinin əvəzsiz olduğunu elmi-praktik cəhətdən sübut edir. Eyni zamanda münaqişələrdən zərər çəkmiş regionlarda etimadın bərpası və sülhün təşviqi istiqamətində medianın üzərinə düşən məsuliyyət BMT-nin Nizamnaməsində təsbit edilmiş fundamental prinsipləri rəhbər tutur. Süni intellektin və yeni texnologiyaların media subyektlərinə təsiri məsələsinin humanitar aspektlərinin müzakirəsi isə UNESCO-nun rəqəmsal etika standartları ilə birbaşa uzlaşır. Bu platforma beynəlxalq birliyə mesaj ötürür ki, dürüst media fəaliyyəti qlobal humanitar təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsidir və dövlətlərin intellektual dialoq vasitəsilə qlobal gündəliyi formalaşdırması beynəlxalq hüququn aliliyini gücləndirir.
Azərbaycan Respublikası qlobal çağırışlara adekvat cavab verən daxili hüquqi bazasını inkişaf etdirməklə bu beynəlxalq forum üçün mükəmməl bir model və təcrübə mübadiləsi mühiti təqdim edir. Azərbaycanın "Media haqqında" qanunu ölkədə söz və ifadə azadlığını, eləcə də informasiya məkanının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün humanist bəşəri dəyərlərə və qəbul edilmiş normalarda əksini tapan prinsiplərə əsaslanır. Təsadüfi deyil ki, milli qanunvericilikdə nəzərdə tutulan informasiya suverenliyinin qorunması, fərdlərin və cəmiyyətin manipulyativ xəbərlərdən mühafizə edilməsi mexanizmləri forumun əsas müzakirə mövzularından biri idi. Azərbaycan öz milli təcrübəsi ilə nümayiş etdirir ki, azad media mühitinin dəstəklənməsi ilə milli-mənəvi dəyərlərin, dövlət maraqlarının və humanitar sabitliyin qorunması arasında qanuni balansı necə qurmaq olar. IV Şuşa Qlobal Media Forumu milli qanunvericiliyin bu uğurlu arxitekturasını beynəlxalq media standartları ilə sintez edən universal bir körpü oldu. Qlobal informasiya siyasətində bu hüquqi və konseptual modelin təqdim olunması ölkəmizin beynəlxalq hüquq yaradıcılığı və informasiya idarəçiliyi sahəsində də yumşaq güc mərkəzi kimi qəbul edilməsini şərtləndirdi.
Bu mötəbər tədbirin qlobal miqyasda humanitar fenomenə və yeni mərhələ yumşaq güc platformasına çevrilməsi birbaşa Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsinin, uzaqgörən strateji baxışının və şəxsi konseptual yanaşmalarının məhsuludur. Dövlət başçısının Şuşanı, sadəcə, tarixi-mədəni paytaxt deyil, həm də beynəlxalq sülh, intellektual fikir və humanitar dialoq mərkəzi kimi formalaşdırmaq konsepsiyası forumun fəlsəfəsini təşkil edirdi. Prezident forumdakı çıxışında ölkəmizin üzləşdiyi çoxillik informasiya blokadasını, təzyiqləri və buna qarşı aparılan milli mübarizəni geniş təhlil edərək həqiqətin bərpası naminə medianın rolunu xüsusi vurğuladı. Ölkəmizə qarşı aparılan yalan və iftira kampaniyalarına toxunan dövlət başçısı qeyd etdi ki, Azərbaycan uzun illər ərzində təkcə fiziki işğalla deyil, həm də misilsiz bir informasiya müharibəsi ilə üzbəüz qalmışdı. Lakin həm döyüş meydanında, həm də informasiya məkanında ədalətin bərpa olunması nümayiş etdirdi ki, dürüstlük və beynəlxalq hüquq hər zaman qalib gəlir. Prezident İlham Əliyev postmünaqişə dövründə medianın üzərinə düşən beynəlxalq missiyanı və həqiqətin bərpası zərurətini qiymətləndirərkən açıq formada bəyan etdi: "Biz regionda yeni reallıqlar yaratmışıq və bu reallıqlar beynəlxalq hüquqa, ədalətə əsaslanır. Medianın üzərinə düşən ən böyük missiya bu reallıqları olduğu kimi, təhrif olunmadan dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq, həqiqəti müdafiə etməkdir".
Bu yanaşma forumun qlobal mediaya ünvanlanan əsas çağırışı olmaqla yanaşı, haqlı mövqeyin hərbi uğurlardan sonra məhz intellektual platformalarda, yəni yumşaq güc vasitəsilə möhkəmləndirilməsinin bariz nümunəsi idi. Dövlət başçısının xarici media nümayəndələrinin, analitiklərin və jurnalistlərin suallarına verdiyi əhatəli cavablar Azərbaycanın beynəlxalq sülh və əməkdaşlıq təşəbbüslərinə sadiqliyini bir daha ortaya qoydu. Dayanıqlı sülhün və etimad mühitinin yaradılmasında humanitar faktorun rolunu hər zaman ön plana çəkən Prezident İlham Əliyevin bu istiqamətdəki fikirləri qlobal miqyasda humanitar diplomatiyanın düsturu kimi qəbul edilə bilər: "Sülh təkcə kağız üzərində imzalanan müqavilə deyil, sülh həm də cəmiyyətlərin, medianın və insanların düşüncəsində qurulmalıdır. Biz Cənubi Qafqazı əməkdaşlıq və dayanıqlı inkişaf regionuna çevirmək istəyirik".
IV Şuşa Qlobal Media Forumu regionun və dünyanın aparıcı media ekspertlərini, beyin mərkəzlərini və dövlət rəsmilərini bir araya gətirməklə, postmünaqişə dövrünün ən fundamental qlobal humanitar hadisəsinə çevrildi. Bu platforma sübut edir ki, informasiya siyasəti beynəlxalq hüquq normalarına və güclü milli qanunvericilik bazasına əsaslandıqda humanitar fəsadların qarşısını alan ən effektiv alətə çevrilir. Eyni zamanda forum Azərbaycanın beynəlxalq arenadakı rolunu yalnız hərbi və iqtisadi güclə deyil, həm də qlobal ideyalar irəli sürən, media etikasını formalaşdıran və sülh gündəliyini diktə edən yeni "yumşaq güc" mərhələsi qismində nümayiş etdirir. Cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşadan ucalan bu sülh, ədalət və dürüstlük çağırışı rəqəmsal əsrdə qlobal medianın yol xəritəsini müəyyənləşdirməklə, ölkəmizin qlobal informasiya siyasətindəki strateji nüfuzunu daha da gücləndirir.
İbrahim ZAHİDLİ,
siyasi şərhçi, Geneva EU Business School məzunu
