Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfərləri təkcə yeni obyektlərin istifadəyə verilməsi və ya görülən işlərlə tanışlıq baxımından əhəmiyyət daşımır. Bu səfərlərə daha geniş iqtisadi prizmadan yanaşdıqda, söhbətin Naxçıvanın gələcək inkişaf modelinin formalaşdırılmasından getdiyini görmək mümkündür. Qarşıya qoyulan əsas məqsəd muxtar respublikanın mövcud iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etmək, özəl investisiyaları artırmaq, yeni iş yerləri yaratmaq və Naxçıvanı regional iqtisadi əlaqələrin fəal iştirakçısına çevirməkdir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında iqtisadçı Aygün Abdulova söyləyib.
O bildirib ki, Naxçıvanın iqtisadi inkişafı üçün əsas məsələlərdən biri uzun illər onun imkanlarını məhdudlaşdıran nəqliyyat və logistika amilidir. Muxtar respublikanın Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması daşınma xərclərinə, istehsalçıların bazarlara çıxışına və bütövlükdə investisiya mühitinə təsir göstərib. Yeni nəqliyyat bağlantılarının yaradılması bu mənzərəni əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Prezident İlham Əliyev 2026-cı ilin fevralında verdiyi müsahibədə Zəngəzur dəhlizinə yalnız avtomobil və dəmir yolu layihəsi kimi deyil, daha geniş bağlantı modeli kimi yanaşılmasının vacibliyini vurğulayıb. Buraya elektrik enerjisinin ötürülməsi, fiber-optik xətlər, məlumatların tranziti və digər müasir infrastruktur elementləri də daxildir. Bu yanaşmanın Naxçıvan üçün iqtisadi əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Çünki nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi, ilk növbədə, logistika xərclərinin azalması deməkdir. Logistika xərcinin azalması isə Naxçıvanda istehsal olunan məhsulların maya dəyərinə, onların daxili və xarici bazarlarda rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, tranzit imkanlarının artması anbar, logistika mərkəzləri, yükdaşıma, texniki xidmət, ticarət və digər xidmət sahələrində yeni bizneslərin yaranmasına şərait yaradacaq. Burada vacib məqam odur ki, Naxçıvan gələcəkdə yalnız son istehlak nöqtəsi deyil, Türkiyə, Azərbaycan və daha geniş region arasında iqtisadi dövriyyənin keçdiyi əraziyə çevrilə bilər. Bu isə muxtar respublikanın iqtisadi coğrafiyasını faktiki olaraq dəyişdirən amildir.
İnfrastruktur xərci gələcək iqtisadi fəallığa yatırılan sərmayədir
Aygün Abdulova qeyd edib ki, Naxçıvanda yol, enerji, su, kommunal və sosial infrastrukturun yenilənməsinə çəkilən vəsaitlərə yalnız dövlət xərcləri kimi baxmaq düzgün olmazdı. İqtisadi baxımdan bunlar gələcək özəl investisiyaların ilkin şərtlərini yaradan kapital qoyuluşlarıdır. Sahibkar üçün zavodun və ya emal müəssisəsinin harada yerləşməsindən əvvəl bir neçə sual önə çıxır: elektrik enerjisi dayanıqlıdırmı, yol infrastrukturu necədir, məhsulu bazara hansı xərclə çatdırmaq mümkündür, su təminatı varmı və işçi qüvvəsi mövcuddurmu? Dövlət investisiyaları məhz bu xərclərin və risklərin bir hissəsini aradan qaldırır. Buna görə Naxçıvanda aparılan infrastruktur quruculuğunun növbəti mərhələdə özəl kapital qoyuluşlarını təşviq etməsi gözləniləndir. Dövlət investisiyasının iqtisadi effekti də yalnız tikilən obyektin öz dəyəri ilə ölçülmür. Həmin infrastrukturun ətrafında yaranan yeni müəssisələr, iş yerləri, vergi daxilolmaları və xidmət sektoru onun uzunmüddətli iqtisadi nəticəsini formalaşdırır.
Naxçıvan üçün əsas məsələ istehsalı artırmaqdır
A.Abdulovanın sözlərinə görə, infrastrukturun yenilənməsinin iqtisadi nəticəsi o zaman daha böyük olur ki, paralel şəkildə real sektor da inkişaf edir. Naxçıvanın bu baxımdan üstünlükləri var. Kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, tikinti materialları istehsalı, mineral sular, emal sənayesi və turizm muxtar respublikanın iqtisadi strukturunda daha böyük pay ala biləcək sahələrdir. Xüsusilə kənd təsərrüfatında əsas hədəf yalnız məhsul istehsalının artırılması olmamalıdır. Məhsulun Naxçıvanda emal edilməsi daha böyük əlavə dəyər yaradır. Məsələn, meyvə və tərəvəzin xammal kimi satılması ilə onun konserv, şirə, qurudulmuş məhsul və ya digər hazır qida formasında bazara çıxarılması arasında həm gəlir, həm də məşğulluq baxımından ciddi fərq var. Başqa sözlə, Naxçıvan üçün iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərindən biri “istehsal et və sat” modelindən “istehsal et, emal et və ixrac et” modelinə keçid ola bilər. Nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi bu keçidi sürətləndirə bilər. Çünki istehsalçı üçün yeni bazarlara daha ucuz və daha sürətli çıxış imkanı yarandıqca istehsal həcmini artırmaq iqtisadi cəhətdən daha sərfəli olur.
Enerji Naxçıvanın yeni gəlir mənbələrindən birinə çevrilə bilər
İqtisadçı muxtar respublikanın iqtisadi perspektivlərindən danışarkən enerji sektorunu ayrıca qeyd edib. Bildirib ki, Naxçıvanın günəşli günlərinin çoxluğu, eləcə də külək və hidroenerji imkanları bərpaolunan enerji istehsalı üçün əlverişli şərait yaradır. Burada iqtisadi yanaşma sadədir: enerji yalnız daxili tələbatı ödəyən resurs deyil, həm də ixrac ediləbilən məhsuldur. Yeni elektrik bağlantılarının yaradılması və regional enerji şəbəkələrinə inteqrasiya gələcəkdə Naxçıvanda istehsal olunan yaşıl enerjinin xarici bazarlara çıxarılması imkanlarını genişləndirə bilər. Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanın yeni bağlantılar konsepsiyasından danışarkən elektrik kabellərini və fiber-optik infrastrukturu ayrıca qeyd edib. Bu baxımdan Naxçıvanın coğrafi mövqeyi enerji istehsalçısı olmaqla yanaşı, enerji bağlantılarının bir hissəsinə çevrilmək üçün də imkan yaradır. Belə bir modelin üstünlüyü ondadır ki, enerji layihələri yalnız elektrik istehsalı ilə məhdudlaşmır. Yeni stansiyaların tikintisi və istismarı xidmət, mühəndislik, texniki təminat və digər sahələrdə əlavə məşğulluq yaradır, eyni zamanda, sənaye müəssisələrinin etibarlı və rəqabətqabiliyyətli enerji ilə təmin olunmasına kömək edir.
Əsas nəticə: yeni iş yerləri və artan gəlirlər
“Prezidentin Naxçıvana səfərinin iqtisadi mesajını yalnız ayrı-ayrı layihələrin açılışı ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Söhbət daha böyük transformasiyadan – Naxçıvanın iqtisadi təcrid amilinin tədricən aradan qaldırılmasından, istehsal və ixrac imkanlarının genişləndirilməsindən, enerji və nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsindən gedir. Yeni nəqliyyat xətləri tam fəaliyyətə başladıqca, enerji və kommunal infrastruktur yeniləndikcə, özəl investisiyalar genişləndikcə Naxçıvanın iqtisadi çəkisinin də artması üçün yeni imkanlar yaranacaq. Ən mühüm dəyişiklik isə muxtar respublikanın coğrafi mövqeyinə münasibətdə baş verir: uzun illər iqtisadi məhdudiyyət yaradan coğrafiya indi düzgün infrastruktura və regional bağlantılara söykənməklə Naxçıvanın əsas iqtisadi üstünlüklərindən birinə çevrilə bilər”, - deyə Aygün Abdulova vurğulayıb.
