Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TBNM - Orta dəhliz) qlobal ticarətdə əsas dəhlizlərdən birinə çevrilib. Bu da səbəbsiz deyil. Hazırda Orta dəhliz mövcud beynəlxalq ticarət marşrutları içərisində həm təhlükəsiz, həm də iqtisadi cəhətdən ən səmərəlisidir. Bununla yanaşı, dəhliz çox geniş coğrafiyanı əhatə edir, yəni daha çox ölkələrin bu marşrutdan istifadə etmək imkanı var.
Azərbaycan Orta dəhlizlə bərabər, "Şimal-Cənub" marşrutunda da qovşaq ölkə olduğu üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz bu dəhlizin səmərəli fəaliyyət göstərməsində siyasi təşəbbüslə çıxış etməklə yanaşı, infrastruktura ən çox sərmayə qoyan dövlət kimi də qəbul olunur. Bununla bağlı Prezident İlham Əliyev "Orta dəhliz boyunca: bağlantı, maliyyə və enerji" mövzusunda 6-cı Xəzər Biznes Forumunun iştirakçılarına göndərdiyi müraciətində demişdir: "Biz Orta dəhliz üzərində yerləşən nəqliyyat infrastrukturuna, xüsusilə də dəniz limanına, gəmiqayırma zavoduna, dəmir yolu və digər logistik infrastruktura böyük investisiyalar yatırmışıq. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Xəzər yük donanması - bütün bunlar Orta dəhlizin funksionallığını təmin edən vacib nəqliyyat infrastrukturlarıdır. Orta dəhlizin Azərbaycan seqmentində infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, rəqəmsallaşdırılması, modernləşdirilməsi və ötürücülük qabiliyyətinin genişləndirilməsi prosesi hazırda da davam etməkdədir".
Xəbər verildiyi kimi, TBNM ölkələrinin nümayəndələri Almatıda keçirilən "New Silk Way" forumu çərçivəsində dəhlizin inkişafına yönələn bir sıra mühüm sazişlər imzalamışlar. Sazişlər Qazaxıstanın nəqliyyat naziri Nurlan Sauranbayev, Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu, Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Rəhman Hümmətov, həmçinin Gürcüstanın iqtisadiyyat və davamlı inkişaf nazirinin müavini Gennadi Arveladze tərəfindən imzalanmışdır.
Öncə bir məsələyə aydınlıq gətirək. Məlumdur ki, dünyada logistika marşrutları ilə bağlı "darboğaz" termini işlədilir. Bəs "darboğaz" nə deməkdir? Mütəxəssislər marşrut üzrə hər hansı bir yerdə yüklərin tranziti zamanı texniki və təbii maneələr üzündən tıxac yaradan və marşrutun səmərəliliyini azalda bilən əraziyə "darboğaz" deyirlər. Elə buna görə də qeyd etdiyimiz tərəflər "TBNM-də "darboğaz"ların aradan qaldırılması üzrə Tədbirlər Planı"nı imzalamışlar. Bu plan Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstanın dəmir yolu idarələrinin razılaşdırılmış fəaliyyətini, həmçinin EBRD və "Aktau Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı" SC arasında liman infrastrukturunun maliyyələşdirilməsi və STS kranlarının alınmasına dair sazişi nəzərdə tutur. Əldə olunan razılaşma iştirakçı ölkələr arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinə, daşımaların müntəzəmliyinin təmin edilməsinə və Orta dəhlizin tranzit potensialının artırılmasına əlavə təkan verəcək.
Tranzit tarifi hər bir qlobal ticarət marşrutunda yükgöndərənləri ən çox maraqlandıran məsələdir. Çünki hər bir subyekt çalışır ki, daşınmalar zamanı nəqliyyat xərcləri az olsun. Bu səbəbdən ölkəmizin apardığı tranzit siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri də tərəfdaş ölkələrlə birlikdə vahid tarifin müəyyənləşdirilməsinə nail olmaq idi. Qazaxıstanda keçirilən tədbirdə bu razılaşma əlavə edilmişdir. Belə ki, Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstan dəmir yolu operatorları Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun bütün marşrutu boyunca vahid və uzunmüddətli tarif müəyyən etmək barədə razılaşmışlar.
Tərəflər eyni zamanda liman, dəmir yolu və logistika infrastrukturunun inkişafı, "darboğazlar"ın aradan qaldırılması və prosedurların rəqəmsallaşdırılması üzrə birgə fəaliyyətləri əlaqələndirmək barədə razılığa gəlmişlər. Bu razılaşma Orta dəhlizin davamlı, rəqabətqabiliyyətli və strateji baxımdan əhəmiyyətli marşrut kimi inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı olacaq.
"Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin sədri Rövşən Rüstəmov Qazaxıstanda keçirilən biznes-forum çərçivəsində "Avrasiya məkanında dəmiryol infrastrukturunun inkişafı" adlı panel müzakirələrində çıxışı zamanı deyib ki, Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolu Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında yükdaşımaların əsas xətti olaraq regional nəqliyyat sistemində mühüm rol oynayır. Onun sözlərinə görə, BTQ və Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) birlikdə regionun tranzit imkanlarını artıraraq ticarət axınlarını dəstəkləyən vahid şəbəkə yaradacaq.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
