Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarında illər boyu yürütdüyü işğalçılıq siyasətinin ölümcül fəsadlarından biri olan mina terroru bu gün də mülki şəxslərin həyatını təhlükə altında qoymağa davam edir. 2020-ci il Vətən müharibəsinin başa çatmasından keçən dövr ərzində minaya düşərək həyatını itirən və ağır yaralanan insanların sayı 436 nəfərə çatıb. Azad edilmiş ərazilərin təxminən 13 faizinin mina və partlamamış hərbi sursatlarla çirkləndiyi ehtimal olunur. Bu dəhşətli faktlar təkcə keçmiş münaqişənin qalığı deyil, həm də birbaşa insan hüquqlarına, dinc əhaliyə və bölgədəki postmünaqişə dövrünün sabitliyinə yönəlmiş davamlı təhdiddir.
Son günlərdə baş verən hadisələr də mina təhlükəsinin nə qədər ciddi olduğunu bir daha göstərdi. Avqustun 12-də Xocavənd rayonunun Qızılqaya kəndi ərazisində təmizlənməmiş zonada hərəkət edən buldozerin minaya düşməsi nəticəsində mülki şəxslər xəsarət aldılar. Cəmi bir gün sonra, avqustun 13-də Kəlbəcər rayonunun Sarıyel kəndi ərazisində oxşar faciə yaşandı. Tərtər rayon sakini, 1953-cü il təvəllüdlü Kamran Süleymanov təmizlənməmiş ərazidə mal-qara otararkən mina partlayışı nəticəsində xəsarət aldı. 2026-cı ilin birinci yarımilində mina və sursat partlayışları səbəbindən 2 nəfər həyatını itirib, 14 nəfər xəsarət alıb.
Xarici İşlər Nazirliyi ard-arda baş verən faciəvi hadisələrlə bağlı bəyanat yayaraq bildirib ki, bu xəbərlər münaqişənin ölümcül irsinin insan həyatını təhlükə altında qoymağa, yenidənqurma işlərinə mane olmağa və məcburi köçkünlərin təhlükəsiz qayıdışını əngəlləməyə davam etdiyini acı şəkildə xatırladır. Ermənistanın işğal dövründə, eləcə də təmas xəttindən geri çəkilərkən heç bir hərbi zərurət olmadan yaşayış məntəqələrinə, otlaq sahələrinə, su mənbələrinə və nəqliyyat dəhlizlərinə kütləvi şəkildə minalar basdırması onun dinc əhalini hədəf alan niyyətini aydın göstərir.
Mina problemi Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan sürətli bərpa-quruculuq işlərini ləngidən, kənd təsərrüfatının dirçəldilməsini, logistik bağlantıları, yeni yaşayış məntəqələrinin salınmasını və ümumilikdə Böyük qayıdış prosesini yavaşladan ən böyük maneəyə çevrilib. Minalanmış sahələr strateji infrastruktur layihələrinin, avtomobil və dəmir yollarının, elektrik və su xətlərinin çəkilişini çətinləşdirir, risk altına alır. Nəticədə bu torpaqların təhlükəsiz hala gətirilməsi zaman, insan resursu və maliyyə tələb edir.
Azərbaycan minatəmizləmə kimi mürəkkəb prosesi əsasən özünün daxili maliyyə və texniki resursları hesabına həyata keçirir. ANAMA və digər aidiyyəti dövlət qurumlarının səyi ilə aparılan bu genişmiqyaslı işlər öz miqyasına görə dünyada ən iri humanitar minatəmizləmə modellərindən biri kimi dəyərləndirilir. Eyni zamanda ölkəmiz bu prosesi sürətləndirmək və müasir texnologiyaları tətbiq etmək məqsədilə lazımi işlər görür. İnsan itkilərinin qarşısını almaq üçün əhali, xüsusən uşaqlar və azad edilmiş torpaqlara səfər edənlər arasında davamlı maarifləndirmə və hüquqi bilgiləndirmə işləri də aparılır.
Bütün səylərə baxmayaraq, beynəlxalq birliyin və insan hüquqları təşkilatlarının bu məsələyə münasibətləri ciddi təəssüf doğurur. Mülki insanların həyatına son qoyan mina terroruna qarşı İrəvanın açıq şəkildə qınanmaması, heç bir təzyiqə məruz qalmaması beynəlxalq müstəvidə ikili standartların hələ də davam etdiyini göstərir. Ermənistanın indiyədək təqdim etdiyi azsaylı mina xəritələrinin etibarsızlığı və potensial ölüm tələsi olması faktı da beynəlxalq təsisatların diqqətindən kənarda qalıb. Halbuki BMT, Avropa İttifaqı, ATƏT və digər beynəlxalq təsisatlar yalnız bəyanatlarla kifayətlənməməli, Ermənistanın mina terrorunu açıq şəkildə pisləməli, eləcə də minatəmizləmə işlərinə real texniki, maliyyə və institusional dəstək göstərməlidirlər. Humanitar hüququn prinsipləri siyasi maraqlara və ya coğrafi məsafələrə görə dəyişməməlidir. Çünki minaların dinc insanların həyatına son qoyması bütövlükdə qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi çağırışdır.
Azərbaycan bütün çətinliklərə rəğmən, öz torpaqlarını minalardan təmizləmək, vətəndaşlarının doğma yurdlarına təhlükəsiz qayıdışını təmin etmək və regionda dayanıqlı, hüquqa əsaslanan sülh mühitini bərqərar etmək əzmindədir. Bununla belə, Ermənistanın torpaqlarımıza basdırdığı minalar təkcə Azərbaycanın daxili problemi deyil, insanlığa və beynəlxalq humanitar hüquqa qarşı törədilmiş böyük cinayətdir. Ona görə də beynəlxalq ictimaiyyət bu faciələrə qarşı nümayiş etdirdiyi susqunluğa son qoymalı, insan həyatını hər şeydən üstün tutan prinsipial mövqe sərgiləməlidir.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
jpg_1787008215.jpg)
