Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin dərinləşməsi Avrasiyanın nəqliyyat və təhlükəsizlik arxitekturasını, türk dünyasının geostrateji birliyini daha da möhkəmləndirir
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya istiqamətində yürütdüyü xarici siyasət keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Qlobal mənzərənin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin əhəmiyyətinin kəskin artdığı bir dövrdə türk dünyasının inteqrasiyası etnik və mədəni bağlılıq müstəvisindən çıxaraq, geostrateji zərurətə çevrilib.
Bu prosesdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya respublikaları, xüsusən Qırğızıstan arasında qurulan münasibətlər özünün ən yüksək inkişaf səviyyəsini nümayiş etdirir. Ortaq soykök, mənəvi dəyərlər, dil və mədəniyyət təməlində formalaşan dialoq bu gün artıq sistemli və instutsional xarakter daşıyır.
Bu fonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri ikitərəfli münasibətlərin inkişafında tarixi mərhələnin başladığını rəsmiləşdirdi və tərəfdaşlığı müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi. İki ölkə arasında Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanması və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri başçılarının Məşvərət görüşlərinə tamhüquqlu tərəfdaş kimi qoşulması tərəflər arasında mövcud olan dərin etimadın aydın təzahürüdür.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında birbaşa coğrafi sərhədlərin olmamasına rəğmən, dövlət başçıları səviyyəsində saxlanılan intensiv təmaslar, son dörd il ərzində keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər siyasi iradənin konkret layihələrə çevrilməsini təmin edib.
Azərbaycan Respublikası və Qırğız Respublikası Dövlətlərarası Şurasının növbəti iclasının keçirilməsi də göstərir ki, tərəflər bəyanatlardan praktiki əməkdaşlıq müstəvisinə tam sürətlə keçid ediblər. Bişkek ilə rəsmiləşdirilən müttəfiqlik statusu, eyni zamanda Azərbaycanın Türk dünyasının geostrateji inteqrasiyasına dair genişmiqyaslı baxışının mühüm tərkib hissəsidir. Türkiyə ilə imzalanan tarixi Şuşa Bəyannaməsi, Qazaxıstan və Özbəkistan ilə qurulan analoji müttəfiqlik münasibətlərindən sonra Qırğızıstanla da bu hüquqi çərçivənin tamamlanması Türk Dövlətləri Təşkilatının ikitərəfli dayaqlarını son dərəcə gücləndirir.
Çoxtərəfli institutların tam formalaşması zaman tələb etdiyi bir şəraitdə, ikitərəfli müttəfiqlik sazişləri təhlükəsizlikdən iqtisadiyyata, siyasətdən mədəniyyətə qədər bütün sahələrdə mexanizmləri dərhal hərəkətə gətirməyə və vahid mövqedən çıxış etməyə imkan verir.
Siyasi sahədəki bu yüksək dinamika real iqtisadi göstəricilərdə də öz əksini tapmaqdadır. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin sürətlə artaraq 77 milyon dolları ötməsi, Azərbaycan sərmayədarların İssık-Kul gölü ətrafındakı turizm və infrastruktur layihələrinə yatırımları uzunmüddətli iqtisadi etimadın bariz nümunəsidir.
Bu xüsusda, Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun nizamnamə kapitalının 200 milyon dollara qədər artırılması qərarı iqtisadi əməkdaşlıqda dönüş nöqtəsidir. Sözügedən fond sırf özəl təşəbbüsləri gözləmədən, birbaşa iri istehsal və infrastruktur layihələrini maliyyələşdirən effektiv təşəbbüskar rolunu oynayacaq, hər iki ölkədə yeni iş yerlərinin açılmasına və məşğulluğun yüksəlməsinə təkan verəcək. Eyni zamanda, Qırğızıstan tərəfindən Ağdamda məktəb binasının inşası tərəflərin bəyanatlardan əməli həmrəyliyə keçdiyini aydın nümayiş etdirir.
İki tərəf arasındakı əməkdaşlığın ən mühüm və strateji istiqamətlərindən birini nəqliyyat, logistika və tranzit dəhlizlərinin inkişafı təşkil edir. Açıq dənizə çıxışı olmayan Mərkəzi Asiya dövlətləri, o cümlədən Qırğızıstan üçün Azərbaycanın müasir nəqliyyat infrastrukturu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti Avropa və qlobal bazarlara çıxış baxımından ən etibarlı və qısa qapıdır. Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya ölkələrindən və Azərbaycandan keçməklə Avropaya uzanan Orta dəhlizin geostrateji çəkisi günbəgün artır.
Azərbaycan Mərkəzi Asiyanı dünya bazarları ilə əlaqələndirən əvəzsiz geoiqtisadi qovşaq statusunu daha da möhkəmləndirir, enerji təhlükəsizliyi və logistika sahəsində regional inteqrasiyanı dərinləşdirir.
Səfər çərçivəsində qəbul edilmiş Çolpon-Ata Bəyannaməsi də Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi dialoq, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat-kommunikasiya və humanitar sahələrdə uzunmüddətli tərəfdaşlığın hüquqi-siyasi təməlini təşkil edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Məşvərət görüşlərində fəal yer alması ölkəmizin regionun ayrılmaz strateji tərəfdaşına çevrildiyini, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub oxunda birləşdirici halqa rolu oynadığını təsdiqləyir. Prezident İlham Əliyevin "Müttəfiqlik münasibətləri çox böyük məsuliyyət deməkdir və biz bu məsuliyyətə hazırıq" bəyanatı da bu tarixi səfərin dərin siyasi və mənəvi mahiyyətini özündə ehtiva edir. Bu ifadə yalnız iki dövlət arasında hüquqi sənədlərin imzalanması deyil, gələcək onilliklər üçün müəyyənləşdirilən vahid strateji xəttin, qarşılıqlı etimadın və birgə məsuliyyətin ifadəsidir.
Bakı və Bişkek arasında möhkəmlənən bu strateji ittifaq regional təhlükəsizliyə, iqtisadi tərəqqiyə və Türk dünyasının sarsılmaz birliyinə xidmət edən uzunmüddətli geostrateji arxitekturanın möhkəm təməllərindən biridir.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
jpeg_1787511486.jpeg)
jpg_1787511121.jpg)
